ATIGA: Cơ hội lớn nhưng đầy thách thức cho các doanh nghiệp xuất khẩu cá ngừ Việt Nam

Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA) chính thức có hiệu lực từ năm 2010 hầu hết các dòng thuế về 0% là một trong những điều kiện thuận lợi thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu cá ngừ Việt Nam sang ASEAN.

Việc xóa bỏ thuế quan này đã tạo ra một cơ hội lớn cho doanh nghiệp xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu sang khối thị trường này. Cụ thể, giai đoạn trước năm 2010 khi hiệp định chưa có hiệu lực, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang ASEAN chỉ ở mức 1,6 – 6 triệu USD/năm. Nhưng từ năm 2010 trở lại đây, giá trị xuất khẩu sang khối thị trường này đã có sự tăng trưởng vượt bậc. Năm 2010, giá trị xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang ASEAN đã tăng 190%, từ mức 6 triệu USD của năm 2009 lên gần 17,5 triệu USD năm 2010. Và cho đến nay, giá trị xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang ASEAN đã tăng lên hơn 50 triệu USD.

Ngoài ra, về dài hạn, ATIGA có tác động gián tiếp làm tăng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các thị trường ngoài khối ASEAN do được nhập khẩu nguyên liệu đầu vào cho sản xuất xuất khẩu với giá rẻ hơn từ các nước ASEAN. Mặt khác, với tư cách một thành viên của ATIGA, Việt Nam có điều kiện để khai thác những lợi thế mới trong quan hệ thương mại với nước lớn.

Ví dụ, Việt Nam sẽ được hưởng hệ thống ưu đãi thuế quan phổ cập của Mỹ (General System of Preference - GSP). Bởi GSP quy định "giá trị một sản phẩm được sản xuất tại một nước thành viên của một hiệp hội kinh tế, khu vực thương mại tự do (như AFTA) thì được coi là sản phẩm của một nước" và một sản phẩm nhập khẩu vào Mỹ được hưởng GSP nếu "giá trị nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất ra nó chiếm dưới 65% giá trị sản phẩm sau khi hoàn thành thủ tục hải quan vào Mỹ". Điều đó có nghĩa là các nước ASEAN có thể nhập nguyên liệu từ các nước thành viên khác để sản xuất hàng xuất khẩu sang Mỹ, và hàng xuất khẩu sẽ được hưởng GSP nếu giá trị nguyên liệu dưới 65% giá trị sản phẩm.

Tuy nhiên, VASEP cho hay bên cạnh đó việc xóa bỏ thuế quan cũng tạo ra một thách thức lớn cho các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam. Vì ASEAN là một thị trường gần, có sự tương đồng về mặt điều kiện tự nhiên, nguồn lợi khai thác,… với Việt Nam. 

Do cơ cấu sản phẩm cá ngừ xuất khẩu của Việt Nam với các nước ASEAN khá tương đồng cùng quy mô và trình độ phát triển của ngành khai thác cá ngừ thua kém hơn, Việt Nam đang khó có thể cạnh tranh được với các nước trong khu vực như Thái Lan, Philippines hay Indonesia, các nước này cũng được hưởng những lợi ích tương tự như Việt Nam. Tham gia ATIGA, Việt Nam tiếp tục phải chấp nhận cạnh tranh rất quyết liệt với các thành viên khác trong hiệp hội không chỉ trên thị trường khu vực, mà còn trên thị trường thế giới.