Đây là quốc gia duy nhất trong ASEAN không có đồng tiền riêng

Mới đây, Cộng hòa Dân chủ Timor-Leste trở thành thành viên thứ 11 của ASEAN. Theo tờ The Jakarta Post, việc gia nhập này đánh dấu “một bước hội nhập lịch sử” sau hơn một thập niên quốc gia non trẻ này theo đuổi tiến trình gia nhập khối khu vực. Trở thành thành viên ASEAN giúp Timor Leste tiếp cận các cơ chế hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư, song cũng đặt ra nhiều thách thức trong việc đồng bộ hóa chính sách tài chính – tiền tệ.

Một nền kinh tế nhỏ, phụ thuộc vào dầu khí và kiều hối

Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), Timor Leste có dân số hơn 1,3 triệu người, GDP danh nghĩa năm 2024 khoảng 2,2 tỷ USD. Quốc gia này tách khỏi Indonesia năm 2002 và vẫn đang trong giai đoạn xây dựng thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực. Kinh tế Timor Leste phụ thuộc lớn vào dầu mỏ từ mỏ Bayu-Undan, quỹ dầu khí quốc gia Petroleum Fund, cùng dòng kiều hối và viện trợ quốc tế. Theo Asian Development Bank, tăng trưởng trung bình giai đoạn 2020–2024 đạt khoảng 3%/năm, nhưng phụ thuộc nặng vào giá năng lượng và chi tiêu công.

Quốc gia ASEAN duy nhất không có đơn vị tiền tệ riêng

Trong khi tất cả các quốc gia thành viên ASEAN khác đều có đồng tiền riêng – như đồng rupiah (Indonesia), baht (Thái Lan), ringgit (Malaysia), peso (Philippines), đồng (Việt Nam), kyat (Myanmar), riel (Campuchia), kip (Lào), brunei dollar và singapore dollar (Brunei, Singapore) – thì Timor Leste lại không phát hành tiền tệ quốc gia.

Theo trang chính thức của Banco Central de Timor-Leste, “đồng đô la Mỹ (USD) là tiền tệ hợp pháp duy nhất cho mọi giao dịch tiền mặt tại Timor Leste”. Cũng theo Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, “Đô la Mỹ là đồng tiền chính thức của Timor Leste kể từ khi quốc gia này giành độc lập năm 2002”. (U.S. Department of State, 2025). Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong báo cáo How Has Dollarization Served Timor-Leste So Far? nhận định Timor Leste “đã sử dụng hoàn toàn đồng USD hơn hai thập niên qua”, và xem đây là ví dụ hiếm trong khu vực châu Á về “nền kinh tế hoàn toàn đô la hóa”.

Việc sử dụng USD đem lại một số lợi thế ngắn hạn: ổn định tỷ giá, giảm rủi ro lạm phát và củng cố niềm tin với nhà đầu tư. Tuy nhiên, nó cũng khiến quốc gia này mất khả năng điều hành chính sách tiền tệ độc lập, không thể hạ lãi suất hoặc phát hành trái phiếu bằng đồng nội tệ. Theo IMF, điều này làm hạn chế dư địa phản ứng trước các cú sốc kinh tế, buộc Timor Leste phải dựa vào dự trữ ngoại hối và quỹ dầu khí để chi tiêu công.

Trong lĩnh vực du lịch và đầu tư, việc dùng USD lại mang đến sự tiện lợi đáng kể. Du khách đến Dili – thủ đô của Timor Leste – có thể thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt USD mà không cần đổi sang đơn vị địa phương. Các nhà đầu tư quốc tế cũng đánh giá cao tính minh bạch trong thanh toán và dễ dàng chuyển vốn. Tuy vậy, theo Asian Development Bank, việc phụ thuộc hoàn toàn vào USD khiến chi phí sinh hoạt cao hơn mặt bằng các nước láng giềng và khó cạnh tranh về giá du lịch.

Gia nhập ASEAN mở ra cơ hội thương mại, nhưng cũng đặt Timor Leste trước bài toán điều chỉnh chính sách tiền tệ khi hội nhập vào các cơ chế tài chính khu vực. The Straits Times dẫn nhận định của giới chuyên gia cho rằng trong dài hạn, quốc gia này có thể phải cân nhắc phát triển một đơn vị tiền tệ riêng hoặc cơ chế đồng tiền song song để linh hoạt hơn với các đối tác ASEAN.