EU tính chiến lược mới để đưa Ukraine "thần tốc" gia nhập khối: 1 phần của thỏa thuận hòa bình với Nga?

Ủy ban châu Âu đang xem xét các cách để cho phép Ukraine nhanh chóng gia nhập Liên minh Châu Âu (EU) như một phần của thỏa thuận hòa bình với Nga, nhưng không trao cho Kiev đầy đủ quyền thành viên nga y lập tức, mà chỉ "được hưởng" sau các giai đoạn chuyển tiếp, Reuters dẫn lời các quan chức EU cho biết.

Ý tưởng này, hiện mới ở giai đoạn rất sơ khai, được coi là một cử chỉ dành cho người dân Ukraine – những người đang tìm kiếm tư cách thành viên EU như một phần của sự bảo đảm an ninh hậu chiến từ châu Âu, và mong muốn có một cam kết đáng tin cậy rằng mình đang đi trên con đường hướng tới ổn định kinh tế và hội nhập với phương Tây.

Theo các nhà ngoại giao, tư cách thành viên EU của Ukraine vào năm 2027 nằm trong một kế hoạch hòa bình 20 điểm được thảo luận giữa Mỹ, Ukraine và Liên minh châu Âu , như một biện pháp để đảm bảo sự thịnh vượng kinh tế của Ukraine sau khi xung đột kết thúc.

Tuy nhiên, nhiều chính phủ EU cho rằng mốc thời gian đó, hoặc bất kỳ thời điểm cố định nào khác, là hoàn toàn phi thực tế, bởi vì việc gia nhập EU hiện nay là một quá trình dựa trên thành tích, chỉ tiến triển khi có sự điều chỉnh luật pháp của một quốc gia theo tiêu chuẩn EU.

Việc gia nhập khối cũng đòi hỏi sự phê chuẩn từ quốc hội của 27 quốc gia thành viên EU. Ý tưởng được các quan chức EU đưa ra sẽ đảo ngược quy trình truyền thống, mặc dù nga y cả tư cách thành viên giới hạn cũng vẫn cần sự đồng thuận của các chính phủ và quốc hội quốc gia.

"Chúng ta phải thừa nhận rằng chúng ta đang ở trong một thực tế rất khác so với thời điểm các quy tắc (gia nhập) lần đầu được soạn thảo", một quan chức EU cho hay. 

Ukraine – và có thể cả các ứng viên khác – sẽ gia nhập EU nhanh chóng và sau đó được "tiếp cận theo từng giai đoạn" với quyền biểu quyết, tùy thuộc vào tiến trình đáp ứng đầy đủ các tiêu chí thành viên, quan chức này cho biết.

Ngoại lệ "khó thuyết phục"?

Ukraine đã trở thành ứng viên gia nhập EU vào tháng 6 năm 2022 - vài tháng sau khi chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga bắt đầu. Các cuộc đàm phán được mở vào cuối năm 2023. 

Tiến trình đàm phán thường kéo dài nhiều năm. 

Ba Lan, với dân số tương tự Ukraine , đã mất 10 năm – trong điều kiện không có xung đột – để hoàn tất đàm phán và các thay đổi pháp lý cần thiết nhằm gia nhập vào năm 2004 cùng với 9 quốc gia khác.

Nhưng một số người trong Ủy ban cho rằng, về mặt chính trị, Ukraine không có nhiều thời gian như vậy, bởi vì một thỏa thuận hòa bình giữa Ukraine và Nga có thể bao gồm việc mất lãnh thổ đối với Kiev và sẽ khó để người dân Ukraine chấp nhận trong một cuộc trưng cầu dân ý.

Tư cách thành viên EU, nga y cả khi giới hạn, có thể khiến điều đó dễ chấp nhận hơn và tạo ra sự ổn định cần thiết để hoàn tất các cải cách nhằm đạt được đầy đủ quyền lợi EU, các quan chức nhận định. 

"Lợi ích của châu Âu là có Ukraine trong EU, vì an ninh của chính chúng ta", một nhà ngoại giao EU nói, "Đó là lý do chúng ta cần tìm kiếm các giải pháp sáng tạo – làm thế nào để đưa Ukraine vào EU nhanh chóng. Khái niệm đảo ngược quy trình gia nhập phản ánh ý tưởng này – để Ukraine gia nhập EU về mặt chính trị trước, rồi sau đó nhận đầy đủ quyền lợi và tư cách thành viên toàn diện khi đáp ứng đủ điều kiện".

Việc gia nhập mà không có đầy đủ quyền lợi nga y từ ngày đầu tiên không phải là điều mới – hầu hết các quốc gia từ đợt mở rộng năm 2004 và sau đó đều phải trải qua các giai đoạn chuyển tiếp dài để đạt được, chẳng hạn như quyền được làm việc trong toàn khối cho công dân của mình. 

Nhưng hiện nay, các quan chức đang đưa ra một mô hình có thể bao gồm những giới hạn sâu rộng hơn. Họ thừa nhận rằng điều này sẽ đặt ra hàng loạt câu hỏi vượt ra ngoài vấn đề Ukraine và sẽ khó giành được sự ủng hộ nhất trí cần thiết.

"Đây sẽ là một việc khó thuyết phục", một quan chức EU khác nói với Reuters, "Nó cũng ảnh hưởng đến những quốc gia đã đi theo con đường truyền thống lâu nay và đang tiến gần đến việc gia nhập sau khi hoàn thành mọi điều kiện, như Montenegro hoặc Albania".