Mỹ siết nhập thủy sản: Điểm mấu chốt doanh nghiệp Việt không thể bỏ qua

Bắt buộc phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu

Đây được xem là những hướng dẫn quan trọng giúp doanh nghiệp xác định rõ phạm vi áp dụng, thời điểm hiệu lực và các yêu cầu chứng nhận bắt buộc khi xuất khẩu thủy sản sang thị trường này từ ngày 1/1/2026.

Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ, không phải toàn bộ thủy sản Việt Nam đều bị cấm hoặc bị siết ngay khi đạo luật này được áp dụng đầy đủ. Tuy nhiên, việc một lô hàng có phải đáp ứng các yêu cầu hay không phụ thuộc chủ yếu vào hai yếu tố là quốc gia xuất xứ và mã HS (mã phân loại hàng hóa) được khai báo tại thời điểm làm thủ tục nhập khẩu. Trên cơ sở đó, một số sản phẩm dù không thuộc các nghề cá bị từ chối tương đương theo MMPA vẫn có thể bị yêu cầu bổ sung hồ sơ nếu sử dụng mã HS nằm trong nhóm có rủi ro cao liên quan đến tương tác với động vật có vú biển.

Một nội dung đặc biệt quan trọng được Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ nhấn mạnh là yêu cầu về giấy chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu (COA). Đây là tài liệu bắt buộc đối với các sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh của MMPA, nhằm chứng minh hoạt động khai thác không gây tác động bất lợi đến các loài động vật có vú biển như cá heo, cá voi, hải cẩu.

Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ khẳng định không có bất kỳ loại giấy tờ nào khác được chấp nhận để thay thế COA, kể cả giấy phép khai thác hay xác nhận của thuyền trưởng, nếu sản phẩm thuộc nhóm phải kiểm soát theo MMPA.

Về thời điểm áp dụng, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ cho biết, mốc hiệu lực ngày 1/1/2026 được xác định theo ngày hàng hóa đến cảng Mỹ để làm thủ tục hải quan, chứ không căn cứ vào ngày tàu rời cảng xuất khẩu. Điều này đồng nghĩa với việc các lô hàng cập cảng Mỹ sau thời điểm trên, dù đã xuất đi trước đó, vẫn phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của MMPA. Quy định này có tác động trực tiếp đến kế hoạch sản xuất, giao hàng và ký kết hợp đồng của doanh nghiệp thủy sản Việt Nam trong giai đoạn chuyển tiếp.

Đối với nguyên liệu nhập khẩu từ nước thứ ba, cơ quan này cho hay nếu nguyên liệu này được đưa vào Việt Nam để chế biến rồi tái xuất sang Mỹ sau ngày 1/1/2026, thì sản phẩm cuối cùng vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy định MMPA. Trong trường hợp này, giấy chứng nhận COA có thể do quốc gia khai thác hoặc quốc gia xuất khẩu ký xác nhận, tùy theo chuỗi cung ứng và các thỏa thuận quốc tế liên quan, nhưng bắt buộc phải đảm bảo tính hợp lệ và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Nhiều sản phẩm vẫn có thể tiếp cận thị trường Mỹ

Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ cũng lưu ý một số loài thủy sản của Việt Nam có tên thương mại hoặc tên tiếng Anh dễ gây nhầm lẫn với các loài thuộc danh sách kiểm soát, trong khi trên thực tế lại khác biệt về mặt khoa học. Với những trường hợp này, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và chứng nhận để chứng minh loài khai thác không thuộc nhóm bị hạn chế, nhằm tránh rủi ro bị ách tắc hoặc giữ hàng khi thông quan.

Ông Lê Trần Nguyên Hùng - Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho rằng MMPA là một rào cản kỹ thuật đã được Mỹ triển khai theo lộ trình nhiều năm, chứ không phải quy định đột ngột. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, tác động của MMPA đã trở nên rất rõ ràng khi Mỹ chưa công nhận tương đương đối với 12 nhóm nghề khai thác của Việt Nam, kéo theo nguy cơ nhiều mặt hàng thủy sản chủ lực bị cấm nhập khẩu nếu không có giải pháp kịp thời.

Theo ông Hùng, các nhóm nghề khai thác chưa được công nhận tương đương chủ yếu sử dụng những phương thức có nguy cơ cao gây tương tác với động vật có vú biển, như lưới rê, lưới kéo, lưới vây. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến các mặt hàng xuất khẩu quan trọng như cá ngừ, cá kiếm, mực, ghẹ, cá thu, những sản phẩm mà thị trường Mỹ hiện chiếm tỷ trọng lớn, thậm chí mang tính quyết định đối với toàn bộ chuỗi sản xuất và xuất khẩu.

Tuy vậy, ông Hùng cũng khẳng định MMPA không phải là “bản án treo” đối với toàn bộ thủy sản Việt Nam. Trên thực tế, nhiều sản phẩm vẫn có thể tiếp cận thị trường Mỹ nếu doanh nghiệp chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu không xuất phát từ các nghề khai thác bị từ chối, hoặc đến từ nuôi trồng, hay từ các quốc gia đã được Mỹ công nhận tương đương.

"Vấn đề cốt lõi nằm ở năng lực truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch của hồ sơ. Do đó, doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục xuất khẩu theo cách làm cũ, mà cần rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đầu vào, phương thức khai thác, hồ sơ tàu cá, nhật ký khai thác…", ông Hùng cho hay.

Năm 2025, xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam sang Mỹ gặp không ít khó khăn, song kim ngạch vẫn đạt gần 1,9 tỷ USD, tăng nhẹ 3% so với năm 2024.