Nga chốt hợp đồng Su-57 tại Trung Đông, tất cả đều gọi tên Iran: Đảo ngược tình thế rồi?

Tại triển lãm công nghiệp Innoprom diễn ra ở Ả Rập Xê-út, Bộ trưởng Bộ Công thương Nga Anton Alikhanov vừa chính thức xác nhận Moscow đã đặt bút ký kết các hợp đồng xuất khẩu tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57 cho khu vực Trung Đông. Thông tin này đang làm nóng dư luận quốc tế và đặt ra nhiều đồn đoán về cục diện quân sự tại khu vực đầy biến động này.

"Lá bài chiến lược" mang tên Su-57

Phát biểu tại sự kiện, ông Alikhanov khẳng định: “Thị trường đang dành sự quan tâm đặc biệt cho dòng máy bay này và một số hợp đồng đã được thực hiện, dù tôi chưa thể tiết lộ chi tiết cụ thể.” Ông nhấn mạnh thêm rằng phiên bản xuất khẩu Su-57E hiện là một trong những phi cơ chiến đấu ưu việt nhất thế giới, thậm chí là dẫn đầu ở thời điểm hiện tại, nhờ ưu thế vượt trội là đã được tôi luyện qua thực chiến.

Tuyên bố này nga y lập tức làm dấy lên làn sóng suy đoán về danh tính bên mua. Nhìn lại lịch sử, các "khách hàng thân thiết" của Nga thời Chiến tranh Lạnh như Syria và Iraq đều đã rơi vào tình trạng thay đổi chính quyền sau các cuộc can thiệp quân sự từ phương Tây. Trong khi đó, Yemen – một đối tác nhỏ hơn – vẫn đang chìm trong bất ổn kéo dài từ năm 2011.

Diễn biến này cũng diễn ra sát thời điểm Không quân Algeria công bố những hình ảnh đầu tiên về biên đội Su-57 đi vào trực chiến, sau khi các thông tin bàn giao được xác nhận hồi tháng 11. Hiện tại, Algeria là quốc gia Ả Rập hiếm hoi giữ vững được sự ổn định và độc lập trước tầm ảnh hưởng của khối phương Tây, trái ngược với thực trạng tại Libya hay Sudan.

Dù Nga từng nỗ lực tiếp thị tiêm kích cho các nước thân phương Tây như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE ), nhưng rào cản chính trị đã chặn đứng mọi lối vào các thị trường này. Ngay cả Ai Cập, dù đã giữ thái độ trung lập hơn kể từ năm 2013, cũng buộc phải hủy kế hoạch mua Su-35 do chịu sức ép trừng phạt nặng nề từ phía Mỹ.

Kịch bản Iran tái trang bị bằng bộ đôi Su-35 và Su-57

Theo các chuyên gia, Iran đang nổi lên là ứng cử viên hàng đầu cho hợp đồng Su-57 lần này. Các tài liệu rò rỉ cuối năm 2025 cho thấy, song song với việc giao 18 chiếc Su-35 cho Algeria, Nga đã lên kế hoạch chuyển giao 48 chiếc Su-35 cho Iran và 6 chiếc cho Ethiopia.

Hiện tại, lực lượng không quân của Tehran vẫn đang vận hành hạm đội gồm gần 300 phi cơ lỗi thời, chủ yếu là các dòng F-4E và F-5E/F vốn đã lạc hậu tới 3 thế hệ so với tiêu chuẩn hiện đại. Do đó, nhu cầu hiện đại hóa bằng Su-57 là cực kỳ cấp thiết. Nhiều khả năng Iran sẽ vận hành song song cả Su-35 và Su-57 để bổ trợ lẫn nhau. Trong đó, Su-35 với ưu thế bàn giao nhanh và vận hành ít phức tạp hơn sẽ đóng vai trò "lá chắn" tức thời trước các mối đe dọa an ninh đang gia tăng.

Thay đổi cán cân quyền lực trên không

Một thương vụ Su-57 thành công sẽ tái định nghĩa sức mạnh không quân tại Trung Đông. Hiện nay, Israel là thế lực duy nhất trong khu vực sở hữu tiêm kích thế hệ năm (F-35I). Tuy nhiên, dòng F-35I của Israel được cho là vẫn chưa đạt trạng thái sẵn sàng chiến đấu cường độ cao do thiếu gói phần mềm Block 4, dự kiến phải đến đầu thập niên 2030 mới hoàn thiện. Điều này phần nào lộ rõ khi F-35I chỉ được giới hạn ở vai trò trinh sát trong các cuộc không kích vào Iran hồi tháng 6/2025.

Ngược lại, Su-57 sở hữu lợi thế mà không đối thủ cùng thế hệ nào có được: kinh nghiệm thực chiến dày dạn tại chiến trường Ukraine , từ nhiệm vụ áp chế phòng không đến không chiến trong những vùng không phận được bảo vệ nghiêm ngặt nhất.

Không chỉ dừng lại ở Trung Đông, Nga cũng đang thúc đẩy đàm phán với Ấn Độ về thỏa thuận chuyển giao công nghệ và sản xuất Su-57 theo giấy phép. Các nguồn tin từ New Delhi cho biết quá trình này đã tiến đến các giai đoạn kỹ thuật chuyên sâu, mở ra khả năng tiêm kích này sẽ được tùy chỉnh riêng để phục vụ các phi đoàn tiên phong của Ấn Độ.

Bên cạnh Ấn Độ – khách hàng tiềm năng lớn nhất – những cái tên như Triều Tiên cũng được dự báo sẽ sớm có các đơn đặt hàng. Đáng chú ý, trong khi Iran thanh toán bằng cách xuất khẩu ngược thiết bị quân sự (chủ yếu là UAV) sang Nga, thì Triều Tiên với quy mô xuất khẩu vũ khí khổng lồ sang Moscow hoàn toàn có đủ tiềm lực tài chính để trang bị nhiều phi đoàn Su-57, nếu hai bên tìm được cách lách qua các lệnh cấm vận vũ khí.