Người dân nước Châu Á này mua vàng nhưng không nhận được vàng

Trong nhiều thập kỷ, Ấn Độ là một trong những thị trường tiêu thụ vàng lớn nhất thế giới, với thói quen tích trữ vàng vật chất ăn sâu vào văn hóa và tài chính hộ gia đình.

Để "tài chính hóa" nhu cầu này – tức giúp người dân đầu tư theo giá vàng nhưng không phải giữ vàng thật – Chính phủ Ấn Độ triển khai Sovereign Gold Bond (SGB), thường được gọi là trái phiếu vàng chính phủ . Đây là một công cụ đặc biệt: nhà đầu tư mua "vàng " dưới dạng chứng khoán/giấy tờ, nhận thêm lãi suất cố định, và được thanh toán bằng tiền mặt khi đáo hạn.

SGB là gì và vận hành ra sao?

Theo mô tả của Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI), SGB là chứng khoán Chính phủ mệnh giá theo gram vàng , phát hành bởi RBI thay mặt Chính phủ Ấn Độ. SGB có kỳ hạn 8 năm, nhưng cho phép tất toán sớm sau 5 năm (vào các ngày trả lãi).

Đặc biệt, người mua không nhận vàng vật chất. Khi đáo hạn, trái phiếu được quy đổi và thanh toán bằng Rupee Ấn Độ, theo bình quân giá đóng cửa vàng 999 (24K) của 3 ngày làm việc trước ngày thanh toán, do India Bullion and Jewellers Association (IBJA) công bố.

SGB cũng trả lãi suất cố định 2,5%/năm (tính trên giá trị danh nghĩa), trả định kỳ nửa năm.

Về kênh giao dịch, RBI nêu SGB có thể niêm yết/giao dịch và có thể chuyển nhượng cho nhà đầu tư đủ điều kiện.

Mục tiêu chính sách: Giảm áp lực nhập khẩu vàng

World Gold Council (WGC, hay Hội đồng Vàng Thế giới) phân tích rằng SGB được đưa ra như một lựa chọn thay thế nắm giữ vàng vật chất, nhằm giảm tác động lên hóa đơn nhập khẩu vàng của Ấn Độ. Nhà đầu tư trả tiền khi mua và cũng nhận tiền khi đáo hạn, thay vì đòi hỏi dòng vàng vật chất "chảy" vào nền kinh tế.

SGB cố gắng giữ nhu cầu đầu tư vàng ở lại trong hệ thống tài chính, hạn chế việc nhu cầu đó biến thành nhập khẩu vàng thật.

Mặt lợi: Vì sao SGB được coi là "công thức đẹp"?

Đầu tư theo giá vàng , không cần cất giữ vàng : Điểm mạnh rõ nhất là SGB giải quyết các vấn đề của vàng vật chất như chi phí cất giữ, rủi ro mất mát, kiểm định chất lượng, chênh lệch mua–bán… Nhà đầu tư vẫn hưởng biến động giá vàng nhưng dưới dạng công cụ tài chính do Nhà nước phát hành.

Có lãi suất 2,5%/năm – điều mà vàng vật chất không có. Vàng vật chất thường chỉ tạo lợi nhuận từ chênh lệch giá. SGB bổ sung thêm dòng thu nhập lãi suất (trả nửa năm), giúp sản phẩm "lai" giữa vàng và trái phiếu.

Có cơ chế tất toán sớm sau 5 năm : RBI quy định rõ quyền tất toán sớm sau năm thứ 5 (vào ngày trả lãi), giúp người mua có "cửa thoát" mà vẫn hưởng cơ chế thanh toán chính thức.

Có lịch phát hành, giá minh bạch : Các kỳ phát hành được Chính phủ thông báo theo lịch. Ví dụ, thông cáo của Bộ Tài chính Ấn Độ từng công bố lịch phát hành SGB 2023–24 (Series III và IV). Điều này giúp nhà đầu tư biết thời điểm đăng ký, giá phát hành theo thông báo chính thức.

Những điểm cần cải thiện

Dù ý tưởng tốt, SGB vẫn bộc lộ các điểm nghẽn khiến sức hấp dẫn suy giảm theo thời gian.

Tính thanh khoản thị trường thứ cấp còn là dấu hỏi : RBI cho phép SGB giao dịch trên sàn nhưng thực tế thị trường thứ cấp có thể thiếu thanh khoản, chênh lệch giá mua–bán lớn, khiến nhà đầu tư khó thoát vị thế khi cần. RBI cũng thừa nhận kênh "exit" là bán trên sàn hoặc tất toán theo quy định.

Kỳ hạn dài (8 năm) không phù hợp mọi nhà đầu tư: Dù có tất toán sớm sau 5 năm, đây vẫn là sản phẩm dài hạn. Với người muốn linh hoạt như mua–bán vàng vật chất, SGB có thể "kém hợp gu".

Phụ thuộc vào thiết kế thuế và quy định – rủi ro chính sách : SGB là sản phẩm chính sách nên lợi ích sau thuế, quy định chuyển nhượng, các ưu đãi… có thể thay đổi theo ngân sách (hay quy định của chính phủ). Báo Economic Times gần đây đưa tin Ấn Độ dự kiến điều chỉnh ưu đãi thuế theo hướng bất lợi hơn cho nhà đầu tư mua SGB trên thị trường thứ cấp (hiệu lực từ 1/4/2026).

Bài toán chi phí của Chính phủ khi giá vàng tăng mạnh : SGB trả lãi cố định và hoàn trả theo giá vàng tại thời điểm đáo hạn. Khi giá vàng tăng mạnh, nghĩa vụ thanh toán của Chính phủ tăng tương ứng, tạo áp lực quản lý nợ/chi phí. WGC ghi nhận mục tiêu giảm nhập khẩu là rõ, nhưng hiệu quả dài hạn phụ thuộc thiết kế tổng thể của hệ sinh thái vàng tài chính.

(Tổng hợp)