Vũ khí Trung Quốc xuất khẩu bị giám sát chặt sau một số tai tiếng chất lượng

Một đánh giá mới đây của chuyên gia Sam Cranny-Evans thuộc Calibre Defence cho biết xuất khẩu vũ khí của Trung Quốc đang ngày càng bị giám sát chặt chẽ hơn khi khách hàng quốc tế báo cáo về các sự cố liên tục liên quan đến độ tin cậy và hỗ trợ sau bán hàng... đều tỏ ra yếu kém theo nhiều cách khác nhau.

Theo phân tích, những lo ngại như vậy đã trải dài hàng thập kỷ xuất khẩu vũ khí của Trung Quốc và ảnh hưởng đến các nền tảng trên bộ, trên không và trên biển được cung cấp cho nhiều quân đội nước ngoài.

Ông Cranny-Evans đã nêu ra các trường hợp trong đó lỗi thiết bị, thiếu sót trong bảo trì và hạn chế tiếp cận phụ tùng thay thế... làm giảm khả năng hoạt động và trong một số trường hợp, buộc phải loại bỏ sớm các hệ thống.

Một trong những ví dụ sớm nhất được dẫn chứng là kinh nghiệm của Bangkok với xe tăng Type 69-II được giao vào cuối những năm 1980.

Quân đội Hoàng gia Thái Lan đã mua những chiến xa này cùng hàng trăm xe bọc thép chở quân như một phần của quá trình chuyển đổi khỏi thiết giáp của Mỹ trong thời kỳ căng thẳng khu vực.

Tuy nhiên những chiếc xe tăng này tỏ ra không đáng tin cậy, phụ tùng thay thế khó tìm, và toàn bộ đã bị loại biên vào năm 2004, trong khi những chiếc M48 cũ hơn do Mỹ cung cấp vẫn còn phục vụ. Đến năm 2010, các xe tăng Type 69-II đã bị thả xuống biển để làm rạn san hô nhân tạo.

Báo cáo ghi nhận rằng Thái Lan vẫn tiếp tục theo đuổi việc mua xe bọc thép của Trung Quốc bất chấp những vấn đề trước đó, họ đã đặt mua xe tăng chiến đấu chủ lực VT4 vào năm 2016, với 60 chiếc đã được giao vào năm 2023.

Tuy nhiên một chiếc VT4 đã gặp sự cố nghiêm trọng về nòng pháo trong cuộc giao tranh gần biên giới Campuchia vào năm 2025, làm bị thương kíp lái. Thông tin chưa được xác nhận trích dẫn trong báo cáo đánh giá cho thấy những lo ngại rộng hơn về độ tin cậy và tuổi thọ của phương tiện này.

Các nền tảng không quân cũng được nhấn mạnh, ông Cranny-Evans trích dẫn những bài báo của Economic Times và The Irrawaddy cho biết Myanmar đã buộc phải ngừng hoạt động hầu hết các máy bay chiến đấu JF-17 vào cuối năm 2022 do các vết nứt cấu trúc và trục trặc radar.

Mặc dù vậy, tiêm kích JF-17 được phát triển chung bởi Trung Quốc và Pakistan, vẫn tiếp tục nhận được các đơn đặt hàng xuất khẩu bất chấp thông tin này.

Báo cáo đánh giá cũng xem xét việc xuất khẩu máy bay huấn luyện của Trung Quốc. Dòng phi cơ FT-7 đã gặp nhiều tai nạn ở Bangladesh từ năm 1994 đến năm 2006. Sau đó Bangladesh đã chính thức khiếu nại sau khi nhận những chiếc K-8W vào năm 2020, với lý do gặp vấn đề với hệ thống vũ khí và thiết bị điện tử hàng không.

Myanmar cũng báo cáo các vấn đề tương tự với phi đội FT-7 của mình, sau đó đã được một công ty của Israel nâng cấp, theo Tạp chí Jane's.

Các hệ thống không người lái chiếm vị trí nổi bật trong phân tích. Điển hình như Jordan đã mua UAV CH-4B Rainbow vào năm 2016 nhưng bày tỏ sự không hài lòng vào năm 2018 và rao bán toàn bộ phi đội trong năm 2019.

Iraq cũng đã mua UAV CH-4, báo cáo cho biết 8 trong số 20 chiếc đã bị rơi trong vài năm đầu hoạt động, trong khi số còn lại bị ngừng bay do thiếu phụ tùng thay thế.

Việc xuất khẩu trang thiết bị hải quân được nêu ra như một lĩnh vực đáng lo ngại khác. Ông Cranny-Evans dẫn báo cáo của GeoPolitica cho biết các tàu khu trục F-22P do Trung Quốc sản xuất cho Pakistan đã gặp phải các vấn đề dai dẳng với hệ thống điều khiển hỏa lực tên lửa, radar và động cơ đẩy.

Bên cạnh đó, Bangladesh cũng phàn nàn về việc nhận được các phụ tùng thay thế bị lỗi cho những tàu hải quân do Trung Quốc chế tạo vào năm 2024.

Bản đánh giá cũng bao gồm cả vũ khí năng lượng định hướng. Hệ thống laser Silent Hunter do Trung Quốc chế tạo cho Saudi Arabia được cho là đã bắn hạ nhiều máy bay không người lái ngay sau khi được bàn giao vào năm 2022.

Tuy nhiên, sau đó từ năm 2025, báo cáo cho thấy cát và bụi sa mạc nhanh chóng làm suy giảm hiệu suất quang học và kéo dài thời gian tác chiến.

Chuyên gia Cranny-Evans lập luận rằng trong khi một vài sự cố có thể là do lỗi người dùng hoặc quy trình bảo trì, thì mô hình chung ở nhiều quốc gia và loại hệ thống khác nhau cho thấy những thách thức rộng hơn về kiểm soát chất lượng và duy trì hoạt động.

Phân tích này so sánh với các hệ thống vũ khí phương Tây tiếp tục hoạt động hàng chục năm sau khi được đưa vào sử dụng nhờ vào hỗ trợ hậu cần và kỹ thuật bền vững.

Báo cáo kết luận rằng vấn đề về độ tin cậy kết hợp với hỗ trợ sau bán hàng hạn chế có thể làm suy yếu lực lượng đối tác, đặc biệt khi sự cố xảy ra trong các cuộc xung đột thực tế chứ không phải trong quá trình huấn luyện.

Đối với những quốc gia dựa đang vào thiết bị quân sự của Trung Quốc trong thời kỳ bất ổn, thiếu sót này đã gây ra những hậu quả trực tiếp về mặt hoạt động.