Thị Trường Than Đá Nam Phi Tháng 10/2026: Trạng Thái Đi Ngang Quanh Mốc 127,50 USD/tấn Và Thách Thức Vĩ Mô

Bước vào giai đoạn cao điểm quý IV/2026, thị trường năng lượng hóa thạch toàn cầu đang chứng kiến những diễn biến tương đối phức tạp khi nhu cầu tiêu thụ mùa đông tại Bắc bán cầu bắt đầu gia tăng, trong khi các cam kết giảm phát thải tiếp tục tạo sức ép dài hạn. Trong bức tranh đó, giá than đá Nam Phi – một trong những nguồn cung cấp than nhiệt lượng cao trọng yếu cho các thị trường châu Á và châu Âu – đang duy trì trạng thái đi ngang tương đối vững chắc sau nhịp phục hồi nhẹ từ tháng trước. Báo cáo tổng hợp thị trường trong tháng 10/2026 phân tích chi tiết dữ liệu giá, cung cầu nội địa - quốc tế và các biến số vĩ mô chi phối giá than đá Nam Phi.

Tổng quan dữ liệu giá than đá Nam Phi tháng 10/2026

Ghi nhận tại phiên giao dịch ngày 11/10/2026, giá than đá Nam Phi (chuẩn giao ngay tại cảng Richards Bay) neo ở mức 127,50 USD/tấn, tương đương khoảng 3.306.968 VNĐ/tấn. Đáng chú ý, thị trường thể hiện sự ổn định hiếm thấy khi mức giá 127,50 USD/tấn được duy trì liên tục trong suốt 10 ngày đầu tháng 10 (từ ngày 02/10 đến 11/10/2026). Dù phiên gần nhất có độ lệch nhẹ âm 1,00 USD (-0,78%) so với đỉnh ngắn hạn, nhưng nhìn chung xu hướng chủ đạo vẫn là đi ngang tích lũy.

Xét trong chu kỳ 30 ngày qua, biên độ dao động của giá than đá Nam Phi dao động từ 123,50 USD/tấn đến 128,50 USD/tấn (tương đương 3.203.220 - 3.332.905 VNĐ/tấn). Mức giá trung bình của tháng 10/2026 đạt 127,59 USD/tấn (khoảng 3.309.302 VNĐ/tấn), tăng rõ rệt so với mức bình quân của tháng 9/2026 là 124,27 USD/tấn (khoảng 3.223.191 VNĐ/tấn). Điều này chứng minh rằng, dù đang đứng giá trong những ngày gần đây, mặt bằng giá than Nam Phi trên thực tế đã thiết lập được một nền giá cao hơn khoảng 2,67% so với tháng trước.

Thị trường than đá Nam Phi tại Việt Nam: Nhu cầu phối trộn và nhập khẩu

Tại Việt Nam, than đá Nam Phi giữ vai trò then chốt trong nhóm than nhập khẩu nhiệt lượng cao (thường từ 5.500 – 6.000 kcal/kg NAR), với hàm lượng lưu huỳnh thấp và độ ẩm vừa phải. Đây là nguồn nguyên liệu lý tưởng phục vụ cho các nhà máy nhiệt điện BOT, các tổ hợp luyện kim và đặc biệt là ngành sản xuất xi măng:

• Ổn định chi phí đầu vào công nghiệp: Mức giá nhập khẩu quy đổi quanh ngưỡng 3,3 triệu VNĐ/tấn (chưa bao gồm thuế VAT, phí vận chuyển đường biển và bốc dỡ) giúp các doanh nghiệp sản xuất xi măng và vật liệu xây dựng tại Việt Nam dễ dàng lập kế hoạch tài chính cho mùa sản xuất cao điểm cuối năm. So với sự biến động dữ dội của giai đoạn khủng hoảng năng lượng trước đây, mức nền 127,50 USD/tấn hiện nay được xem là vùng chi phí chấp nhận được.
• Hoạt động pha trộn của ngành điện: Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Đông Bắc tiếp tục đẩy mạnh nhập khẩu than bitum/á bitum từ Nam Phi và Australia để pha trộn với than antraxit nội địa. Việc giá than Nam Phi giữ ổn định trong tháng 10/2026 hỗ trợ giảm áp lực giá thành sản xuất điện trong bối cảnh các hồ thủy điện bước vào giai đoạn cuối mùa tích nước.
• Chi phí logistics đường biển: Cước tàu rời tuyến Richards Bay (Nam Phi) về các cụm cảng Cẩm Phả, Nghi Sơn, Cái Mép duy trì ở mức cân bằng trong tháng 10/2026, không ghi nhận các cú sốc cước vận tải đột biến, góp phần giữ giá than cập cảng Việt Nam ở trạng thái bình ổn.

Nguyên nhân trực tiếp tạo nên xu hướng đi ngang của giá than Nam Phi

Sự ổn định ở mức 127,50 USD/tấn trong phần lớn thời gian tháng 10/2026 xuất phát từ sự cân bằng tạm thời giữa các yếu tố thúc đẩy tăng giá và áp lực ghìm giá trên thị trường quốc tế:

1. Sự cân bằng cung - cầu từ các thị trường tiêu thụ trọng điểm

Ấn Độ vẫn là khách hàng tiêu thụ lớn nhất của than nhiệt Nam Phi. Sau khi mùa mưa gió mùa (monsoon) kết thúc vào cuối tháng 9, các nhà máy điện và cơ sở sản xuất bọt biển (sponge iron) tại Ấn Độ đã đẩy mạnh nhập hàng trở lại để bù đắp lượng tồn kho suy giảm. Tuy nhiên, mức độ phục hồi nhu cầu của Ấn Độ chỉ vừa đủ để hấp thụ lượng cung hiện tại chứ chưa tạo ra sự khan hiếm cục bộ. Cùng lúc đó, nhu cầu từ châu Âu không còn bùng nổ mạnh mẽ do các kho dự trữ khí đốt ngầm của EU trước mùa đông 2026 đã đạt trên 95% dung tích, khiến các nhà máy nhiệt điện châu Âu không vội vã tích lũy than Nam Phi với giá cao.

2. Năng lực logistics tại Nam Phi chưa có đột phá nhưng không xấu đi

Nút thắt cố hữu của than đá Nam Phi nằm ở tuyến đường sắt vận chuyển than từ lưu vực Mpumalanga về Cảng Than Richards Bay (RBCT) do công ty vận tải quốc gia Transnet vận hành. Trong tháng 10/2026, tình trạng thiếu hụt đầu máy và sự cố an ninh trên tuyến đường sắt vẫn tồn tại, ngăn cản sản lượng xuất khẩu tăng vọt. Dẫu vậy, sự phối hợp giữa Transnet và Hội đồng Khoáng sản Nam Phi đã giúp duy trì lưu lượng tối thiểu ổn định, ngăn chặn nguy cơ đứt gãy nguồn cung nghiêm trọng, giữ cho giá than ở trạng thái tích lũy hẹp.

Phân tích tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô

Thị trường than đá trong tháng 10/2026 chịu sự chi phối mạnh mẽ từ các biến số vĩ mô toàn cầu, bao gồm chính sách tiền tệ, biến động tỷ giá và định hướng chuyển dịch xanh:

Chính sách lãi suất và sức mạnh đồng USD

Đồng Đô la Mỹ (USD) duy trì sức mạnh tương đối trong rổ tiền tệ quốc tế vào tháng 10/2026. Do than đá được định giá bằng USD, sự vững giá của đồng bạc xanh khiến chi phí mua than trở nên đắt đỏ hơn đối với các quốc gia nhập khẩu sử dụng đồng nội tệ yếu, đặc biệt là các nước đang phát triển tại châu Á. Ngược lại, đồng Rand Nam Phi (ZAR) giữ giá tương đối ổn định so với USD, giúp các công ty khai thác mỏ tại Nam Phi bảo toàn biên lợi nhuận tính bằng nội tệ mà không cần thiết phải hạ giá bán USD/tấn để kích cầu.

Bối cảnh năng lượng cạnh tranh và giá khí tự nhiên

Giá khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại thị trường châu Á và giá khí đốt chuẩn TTF tại châu Âu trong tháng 10/2026 đang neo ở vùng an toàn. Sự ổn định của giá khí hóa lỏng làm giảm động lực chuyển đổi từ khí sang than tại các trung tâm công nghiệp phát triển, đặt ra một mức trần kỹ thuật ngăn cản giá than nhiệt lượng cao bứt phá vượt ngưỡng 130 USD/tấn.

Rào cản môi trường và chuyển dịch năng lượng

Năm 2026 đánh dấu các bước tiến mới trong việc áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU cũng như việc siết chặt tiêu chuẩn phát thải tại nhiều quốc gia châu Á. Xu hướng này làm suy giảm dòng vốn đầu tư dài hạn vào các mỏ than mới tại Nam Phi. Dù không ảnh hưởng trực tiếp đến giá giao ngay từng ngày, tâm lý thận trọng đối với nhiên liệu hóa thạch hạn chế các hợp đồng mua kỳ hạn khối lượng lớn, buộc thị trường phải vận động quanh các mức giá giao ngay phản ánh đúng nhu cầu thực tế từng thời điểm.

Triển vọng thị trường than đá Nam Phi giai đoạn cuối năm 2026

Dựa trên các chỉ số hiện tại, mức giá 127,50 USD/tấn đang đóng vai trò là ngưỡng hỗ trợ tâm lý quan trọng. Nhìn về nửa cuối tháng 10 và hướng sang tháng 11/2026, thị trường có thể đón nhận một số kịch bản vận động:

• Kịch bản cơ sở (xác suất cao): Giá than Nam Phi tiếp tục dao động tích lũy trong vùng 125,00 – 130,00 USD/tấn. Yếu tố mùa đông tại Bắc bán cầu sẽ cung cấp lực đỡ vững chắc, ngăn chặn đà giảm sâu, trong khi rào cản logistics tại Nam Phi và nhu cầu cân bằng của thị trường quốc tế không cho phép giá tăng đột biến.
• Kịch bản tăng giá: Nếu thời tiết mùa đông tại Đông Á và châu Âu đến sớm và khắc nghiệt hơn dự kiến, kết hợp với các đợt đình công hoặc sự cố kỹ thuật trên tuyến đường sắt Transnet, giá hoàn toàn có thể thử thách lại ngưỡng 135,00 USD/tấn.
• Kịch bản giảm giá: Nếu kinh tế toàn cầu có tín hiệu chững lại, làm suy yếu sản lượng công nghiệp nặng và nhu cầu tiêu thụ điện của các nhà máy luyện thép tại Ấn Độ, giá có thể thoái lui về ngưỡng trung bình tháng trước quanh 124,00 USD/tấn.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt Nam

Trước bối cảnh thị trường tương đối bình ổn nhưng tiềm ẩn nguy cơ biến động theo mùa vụ vào cuối quý IV/2026, các doanh nghiệp nhập khẩu và tiêu thụ than tại Việt Nam nên cân nhắc các chiến lược sau:

Thứ nhất, chốt hợp đồng kỳ hạn cho các lô hàng giao tháng 11 và 12/2026 quanh vùng giá hiện tại (125 – 128 USD/tấn) để bảo vệ chi phí nguyên liệu thô trước nguy cơ giá than tăng theo chu kỳ mùa đông. Thứ hai, chú trọng quản trị rủi ro tỷ giá USD/VND thông qua các hợp đồng phái sinh tiền tệ nhằm giảm thiểu tác động khi thanh toán các lô hàng giá trị lớn. Cuối cùng, các đơn vị nhiệt điện và xi măng cần tiếp tục linh hoạt nguồn hàng phối trộn, kết hợp than Nam Phi với than nhập từ Indonesia hay Australia để tối ưu hóa chi phí nhiệt năng trên từng tấn thành phẩm.