Biến đổi khí hậu và câu chuyện Hầm Tận thế thiếu giống

Vào một ngày mùa đông năm ngoái, thế giới bị đảo lộn: trời mưa trong Vòng Bắc cực và tuyết rơi ở Rome.

Mâu thuẫn này không hề bị những người tụ tập tại Hầm Giống cây Toàn cầu Svalbard, nằm gần đỉnh của thế giới, bỏ qua. Các nhà khoa học, nhà hoạt động, lãnh đạo doanh nghiệp và các quan chức chính phủ đến thị trấn Longyearbyen (quần đảo Svalbard, Na Uy) để đánh dấu kỷ niệm 10 năm ngày thành lập công trình được biết đến với cái tên Hầm Tận thế. Đây là nơi chứa hạt giống của những cây trồng quan trọng nhất thế giới, nằm sâu trong một ngọn núi để tránh tác động của biến đổi khí hậu và chiến tranh.

Thách thức mà nhóm đang phải đối mặt là khí hậu thay đổi nhanh hơn nhiều so với dự kiến. Cơ sở này từng bị rò rỉ từ năm ngoái vì đội xây dựng không tính đến việc lớp băng vĩnh cửu có thể tan chảy. Na Uy hiện đang chi khoảng 20 triệu USD để cải thiện công trình.

Một nhân viên đi qua các hộp hạt giống bên trong Hầm Giống cây Toàn cầu Svalbard (Nguồn: Bloomberg).

Rủi ro cạn kiệt lương thực

"Vì biến đổi khí hậu, chúng ta đang rất cần phát triển các giống mới một cách nhanh chóng", Aaslaug Marie Haga, CEO Crop Trust, một nhóm được thành lập để hỗ trợ các ngân hàng gen. Theo ông, khí hậu đang thay đổi nhanh hơn mức các loại cây có thể thích ứng.

Svalbard là điểm cực bắc xa nhất có đường bay thương mại, một chuyến bay 1,5h từ phía bắc Na Uy. Hầm cách thị trấn khoảng 10 phút lái xe, qua một nhà máy điện than và một con đường quanh co. Trừ khi được trang bị một khẩu súng trường tầm xa, lái xe là điều cần thiết vì rời thị trấn cũng có nghĩa là mạo hiểm vào vùng đất của gấu Bắc cực. Lối vào của địa điểm, không xa mỏ than bị bỏ hoang giờ là kho hạt giống Bắc Âu đầu tiên, tỏa sáng vào ban đêm nhờ hệ thống sợi cáp quang, thép và thủy tinh được gọi là Perpetual Repercussion (tạm dịch: Tiếng vọng Bất diệt).

Hạt giống được giữ ở nhiệt độ âm 18 độ C, ở sâu hơn 100m sau 6 cánh cửa thép. Trong một thế giới lý tưởng, hầm sẽ không bao giờ được dùng đến. Mục đích là sao lưu các ngân hàng gien thực vật trên toàn thế giới theo Hiệp ước Quốc tế về Nguồn gen Thực phẩm và Nông nghiệp. Tuy nhiên, nhiều cơ sở này rất dễ bị tổn thương. Ngân hàng hạt giống ở Aleppo, Syria từng rút "vốn" từ Svalbard.

Một đu bập bênh bị bao quanh bởi tuyết tan ở Svalbard (Nguồn: Bloomberg).

Những người tham gia nói rằng cuộc chiến thực sự để bảo tồn đa dạng sinh học là ở cấp địa phương. Crop Trust đang tìm cách xây dựng một quỹ trị giá 850 triệu USD để tài trợ cho các dự án, một chặng đường dài để đi từ mức 285 triệu USD hiện tại. Ngoài các nhà tài trợ lớn nhất là Mỹ, Đức và Na Uy, nhóm đang gọi vốn thêm từ khu vực tư nhân.

Không có dấu hiệu nào cho thấy Washington sẽ từ bỏ cam kết nhưng vài người nói đùa rằng có thể là vì chính quyền mới chưa nhớ đến. Trong khi đó, các doanh nghiệp đang trở nên ý thức hơn về vấn đề mất đa dạng sinh học, theo Ann Tutwiler, một cựu quan chức thời Tổng thống Mỹ Barack Obama hiện đang đứng đầu Bioversity International, một nhóm nghiên cứu toàn cầu được hơn 50 chính phủ hỗ trợ.

Một hộp hạt giống dán nhãn 'Hạt giống Ireland cho Hầm Giống cây Toàn cầu Svalbard' (Nguồn: Bloomberg).

Tuy nhiên, những nỗ lực thật sự không được thực hiện ở những nơi cần thiết nhất: trên đồng ruộng, Nông dân không được đền bù thỏa đáng, Patrick Mulvany, một nhà nông học và cố vấn về đa dạng sinh học và chủ quyền lương thực, nói. "Trừ khi điều đó xảy ra, tương lai thực phẩm của chúng ta rất không an toàn," ông tuyên bố.

Trong một buổi lễ trùng với ngày kỷ niệm 10 năm, các ngân hàng gen trên thế giới đã bỏ thêm hạt giống mới vào hầm, bao gồm gạo, ngô, cà tím châu Phi và đậu lăng. Hầm mới nhận được hạt giống thứ một triệu, mặc dù ban lãnh đạo cho biết dự trữ cần thêm 2 triệu nữa.