Bloomberg: Covid-19 "đổ thêm dầu vào lửa", khiến quan hệ Mỹ - Trung quay ngoắt 180 độ!

Vào ngày 15 tháng 1, tưởng như Mỹ và Trung Quốc đã tránh được một cuộc "Chiến tranh lạnh mới". Tại Washington, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng ‘mối quan hệ với Trung Quốc đang đạt được trạng thái tốt nhất từ trước đến nay" khi hai bên ký kết một thỏa thuận thương mại sơ bộ. Hiệp ước giữa Trump và Tập Cận Bình đã nhen nhóm hy vọng rằng một siêu cường như Mỹ có thể giải quyết các khác biệt với một Trung Quốc đang trỗi dậy trong hòa bình.

Cùng ngày hôm đó, các quan chức y tế ở thành phố Vũ Hán miền trung Trung Quốc thừa nhận rằng họ không thể kiểm soát được việc lây nhiễm từ người sang người của một căn bệnh viêm phổi bí ẩn mà đã khiến 41 người mắc phải. Một người đàn ông đến thăm Vũ Hán và quay trở về nhà ở tiểu bang Washington đã mang theo mầm bệnh chết người - trường hợp đầu tiên được xác nhận tại Mỹ về căn bệnh mà sau đó được gọi là Covid-19.

Bốn tháng sau, virus này đã gây ra cuộc khủng hoảng sức khỏe toàn cầu tồi tệ nhất trong khoảng 100 năm nay, gây ra cái chết cho hàng trăm nghìn người và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái trầm trọng. Đại dịch cũng đã gây ảnh hưởng xấu tới mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc, khiến hai quốc gia này ở vị thế đối đầu gay gắt hơn bất kỳ thời điểm nào trong 40 năm trở lại đây.

Từ vấn đề về chuỗi cung ứng và thị thực, đến không gian mạng và Đài Loan, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang leo thang tranh chấp trên nhiều phương diện. Trump thậm chí còn bày tỏ sự thất vọng với hiệp ước thương mại, một trong số ít các cam kết ngăn chặn các cuộc xung đột trở thành hiện thực. Hôm thứ Năm tuần trước ông Trump cho biết mình không muốn nói chuyện với ông Tập, và Mỹ sẽ tiết kiệm được 500 tỷ USD nếu họ cắt đứt quan hệ với Trung Quốc.

Phản ứng lại động thái này, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã kêu gọi Mỹ từ bỏ "tâm lý Chiến tranh Lạnh" và hợp tác trong cuộc chiến chống lại virus. "Sự phát triển ổn định của mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ là vì lợi ích cơ bản của người dân hai nước và cũng có lợi cho hòa bình và ổn định thế giới", theo phát ngôn viên của bộ phát biểu trong một cuộc họp báo thường xuyên tại Bắc Kinh.

Mối hiềm khích có thể sẽ trở nên sâu sắc hơn trước cuộc bầu cử ở Mỹ vào tháng 11: ông Trump đang ngày càng đổ lỗi cho Trung Quốc về bùng phát của virus – thứ làm suy yếu cơ hội giành chiến thắng của ông. Cùng lúc, xuất khẩu chậm lại và tình trạng thất nghiệp gia tăng đã đẩy Mỹ tới cuộc suy thoái tồi tệ nhất trong lịch sử.

Mối căng thẳng còn đến từ đâu?

Các đợt bùng phát của đại dịch covid-19 ở cả Trung Quốc và Mỹ dường như đã đẩy mối quan hệ song phương đến giới hạn, ông Gao Zhikai, một thông dịch viên của cố lãnh đạo Đặng Tiểu Bình nói. "Chưa bao giờ, kể từ khi mối quan hệ giữa hai quốc gia được bình thường hóa vào năm 1979, tình hình lại trở nên nguy hiểm và căng thẳng như hiện nay."

Trong khi hiệp định thương mại hiện đã làm giảm các rủi ro về thuế quan mới, hầu hết các tranh chấp khác giữa hai bên là tương tự, hoặc thậm chí còn sâu sắc hơn những xung đột một năm trước đó. Trump và các cộng sự đã công kích Trung Quốc bằng hàng loạt chỉ trích hàng ngày, bao gồm cả những tuyên bố không có căn cứ về việc virus bắt nguồn từ một phòng thí nghiệm ở Vũ Hán, rằng Bắc Kinh đang tích trữ các vật dụng y tế, và tin tặc của quốc gia này đang thăm dò các tổ chức của Mỹ nhằm nghiên cứu vắc-xin.

Đồng thời, các nhà ngoại giao Trung Quốc và các cơ quan truyền thông nhà nước đã làm dấy lên các thuyết âm mưu rằng quân đội Mỹ đã giới thiệu virus này cho Vũ Hán, và cáo buộc "một số chính trị gia Mỹ xác định" cố gắng đổ lỗi cho Trung Quốc về các vấn đề xung quanh virus. Họ đã tố cáo các quan chức chính quyền của Trump là những kẻ nói dối, thậm chí gọi Bộ trưởng Ngoại giao Michael Pompeo là "con quỷ" trên một chương trình tin tức buổi tối.

Cuộc khủng hoảng đã khiến những kẻ ủng hộ chính sách hiếu chiến ở cả hai phía khơi lên những mối đe dọa mà trong gần một thập kỷ này hiếm khi được quan tâm, khi Washington chủ trương cam kết với Bắc Kinh. Các nhà lập pháp chính của Đảng Cộng hòa đã đề xuất hủy hơn 1 nghìn tỷ USD nợ Mỹ do Trung Quốc nắm giữ - một động thái mà Gao so sánh với "hành động châm ngòi chiến tranh" - trong khi tổng biên tập của tờ Thời báo hoàn cầu đề nghị Trung Quốc dự trữ nhiều hơn gấp ba lần con số 300 đầu đạn hạt nhân hiện nay.

Luồng thông tin giữa hai nước có lẽ đã chịu tác động tức thời nhất khi hàng chục nhà báo bị trục xuất khỏi cả hai nước trong những tháng gần đây. Bắc Kinh cảnh báo sẽ tiến hành trả đũa thêm sau khi Mỹ cắt giảm thị thực cho nhân viên truyền thông Trung Quốc xuống còn 90 ngày.

Sự xoa dịu đến từ phía Biden?

Cuộc xung đột đã khiến một số người trong cuộc phía Trung Quốc giảm bớt hy vọng đạt được thỏa thuận khác với Trump, người mà phần lớn Bắc Kinh cho rằng theo chủ nghĩa thực dụng. Shi Yinhong, cố vấn cho nội các của Trung Quốc và là giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Renmin ở Bắc Kinh, đã lập luận trong một bài phát biểu gần đây rằng nước này nên cố gắng duy trì mối quan hệ sau bầu cử với đảng Dân chủ, những người đang nhấn mạnh vào trách nhiệm của Trump trước sự bùng phát của dịch bệnh.

Susan Shirk, chủ tịch của Đại học California San Diego, cho biết: "Nếu đắc cử, chính quyền của ông Biden sẽ mang ít tính hệ tư tưởng và mang nhiều tính thực tiễn hơn. Thay vì đối đầu với Trung Quốc với mục tiêu không rõ ràng, chính quyền của Biden sẽ gây áp lực ở một số khu vực, và vẫn cứng rắn ở những lĩnh vực như an ninh và công nghệ quốc gia - với mục tiêu là đàm phán thay đổi chính sách của Trung Quốc."

Ông Trump và ông Tập có lẽ đều không muốn khơi mào cuộc chiến tranh thuế quan khi đại dịch đẩy nền kinh tế của họ vào khủng hoảng lịch sử. Một trong các mối đe dọa lớn nhất đối với cả hai nhà lãnh đạo là tình trạng thất nghiệp gia tăng kéo dài có thể thúc đẩy tình trạng bất ổn chính trị. Hơn 100.000 người đã chết vì virus corona ở Mỹ, và khiến nơi này trở thành quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất thế giới.

Tuy nhiên, sự nghi ngờ giữa hai bên ngày càng sâu sắc hơn. Mỹ đã lợi dụng sự gián đoạn chuỗi cung ứng do virus gây ra nhằm thúc đẩy quá trình kéo sản xuất của Mỹ ra khỏi Trung Quốc. Luật an ninh mới với Hồng Kông đã trở thành giọt nước tràn ly khiến Mỹ quyết định rút cơ chế đãi ngộ đặc biệt đang áp dụng với đặc khu kinh tế này, và cách đây ít giờ Mỹ vừa tuyên bố hạn chế tất cả các hãng hàng không Trung Quốc bay vào Mỹ từ ngày 16/6.

Tờ Thời báo hoàn cầu cho biết Trung Quốc đã xem xét các biện pháp trừng phạt đối với các quan chức Mỹ như Bộ trưởng Tư pháp Eric Schmitt, người đang kiện Trung Quốc đòi bồi thường, và các thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Tom Cotton và Josh Hawley. Tờ báo trích dẫn những người liên quan tới vấn đề này, và cho biết việc kinh doanh giữa Trung Quốc và các quốc gia có hành động như vậy có thể sẽ bị ảnh hưởng..

"Mối quan hệ Mỹ-Trung đã chạm tới tình trạng tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ và sẽ ngày càng trở nên căng thẳng hơn", ông Shi chia sẻ với Bloomberg News. "Vì vậy, cuộc đối đầu chiến lược sẽ lùi lại, nhưng những căng thẳng chính trị và ý thức hệ đang được gia tăng một cách có chủ ý."

Theo Bloomberg