Buồn của nền kinh tế từng là 'con hổ của châu Á': Trở thành 'người bệnh' của cả châu lục, tăng trưởng 2 con số nay được dự báo chỉ còn hơn 1%

Ở tuổi 57, bà Tipvimol Wanitthaphan, một chủ quán ăn nhỏ tại Bangkok, đang chuẩn bị dọn dẹp quán của mình sau 4 năm kinh doanh vất vả. Từ chỗ là nơi quen thuộc của dân văn phòng, nay cửa hàng của bà vắng bóng khách. Doanh thu đã giảm tới 2/3 trong vài tháng gần đây vì khách hàng thắt chặt chi tiêu giữa bối cảnh nền kinh tế trì trệ. Với khoản nợ vay mua xe chưa trả hết, bà Tipvimol buộc phải cắt giảm chi tiêu cá nhân và nhờ con gái hỗ trợ tài chính.

Câu chuyện của bà Tipvimol không phải là cá biệt, mà là điển hình cho tình trạng đang lan rộng khắp Thái Lan, nền kinh tế lớn thứ hai Đông Nam Á đang sa sút mạnh mẽ. Sự suy giảm sức mua, tăng trưởng èo uột và bất ổn chính trị kéo dài khiến người dân lo lắng và thất vọng, đặc biệt là khi cuộc tổng tuyển cử diễn ra.

Thái Lan từng được ca ngợi là “con hổ châu Á” vào cuối thập niên 1980, khi nền kinh tế tăng trưởng 13% vào năm 1988. Tuy nhiên, vinh quang ngày ấy giờ chỉ còn là dĩ vãng. Trong 5 năm trở lại đây, tăng trưởng của Thái Lan chững lại ở mức khoảng 2%, một con số đáng thất vọng trong khu vực. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) thậm chí dự báo tăng trưởng năm 2026 chỉ đạt 1,6%, thấp nhất trong nhóm các nền kinh tế Đông Nam Á.

Burin Adulwattana, nhà kinh tế trưởng tại ngân hàng Kasikornbank, nhận định: “Chỉ trong 1 thập kỷ, Thái Lan đã chuyển từ hình mẫu 'Teflon Thái Lan' sang danh xưng ‘người bệnh của châu Á’. Đó là một điều rất đáng lo ngại”.

3 động cơ kinh tế chủ lực, tiêu dùng, sản xuất và du lịch, đang đồng loạt suy yếu.

Trong lĩnh vực sản xuất, Thái Lan từng là trung tâm lắp ráp ô tô lớn trong khu vực. Song, trong những năm gần đây, các hãng như Nissan, Honda và Suzuki đã đóng cửa nhà máy hoặc cắt giảm quy mô hoạt động.

Yupin Boonsirichan, Chủ tịch Câu lạc bộ Công nghiệp Ô tô thuộc Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan, cho biết sản lượng xe, doanh số trong nước và tỷ lệ sử dụng nhà máy đều giảm sút so với trước đại dịch.

Thị trường bất động sản thì đang trải qua giai đoạn ảm đạm nhất trong 3 thập kỷ. Các ngân hàng lo ngại rủi ro vỡ nợ nên siết chặt tín dụng, còn chỉ số giá tiêu dùng (CPI) năm 2025 lần đầu tiên giảm, phản ánh nhu cầu yếu.

Ngành du lịch, một trụ cột kinh tế, cũng lao đao. Dù Thái Lan đón hơn 32,9 triệu lượt khách quốc tế năm 2025, con số này vẫn thấp hơn mức đỉnh 40 triệu lượt năm 2019 và giảm 7% so với năm 2024. Những lo ngại về an ninh, đặc biệt sau vụ một diễn viên Trung Quốc bị bắt cóc bởi đường dây lừa đảo tại Thái Lan, cùng với sự cạnh tranh từ Việt Nam và Nhật Bản khiến đà phục hồi chậm lại.

Nhiều chuyên gia cho rằng một phần nguyên nhân sâu xa là tình trạng bất ổn chính trị kéo dài. Trong 3 năm gần nhất, Thái Lan đã thay 3 thủ tướng. Các đảng cải cách tuy thắng cử nhưng liên tục bị loại khỏi quyền lực bởi phe quân đội-hoàng gia. Điều này không chỉ khiến niềm tin vào thể chế suy giảm, mà còn khiến các chính sách phát triển bị trì hoãn hoặc gián đoạn.

Kitti Pornsiwakit, Chủ tịch Hiệp hội Marketing Du lịch Thái Lan, cho rằng: “Nếu có một chính phủ ổn định và có uy tín hơn, chúng ta có thể lấy lại những năm tháng tốt đẹp nhất”.

Thái Lan đang đối mặt với những vấn đề cấu trúc nghiêm trọn, đó là nợ hộ gia đình chiếm gần 90% GDP, một trong những mức cao nhất châu Á, trong khi tiền lương gần như không tăng trong nhiều năm. Ngoài ra, dân số cũng bắt đầu giảm từ 4 năm qua, với tỷ lệ sinh năm 2025 thấp nhất trong vòng 75 năm.

Lực lượng lao động già hóa và co hẹp, cộng với sự trỗi dậy của các trung tâm sản xuất mới như Việt Nam và làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc, đang bóp nghẹt các ngành công nghiệp truyền thống.

Theo các chuyên gia, Thái Lan cần chuyển đổi nền kinh tế một cách mạnh mẽ: bỏ các chính sách bảo hộ, nới lỏng giới hạn đầu tư nước ngoài, nâng cấp cơ sở hạ tầng và thúc đẩy các ngành công nghệ cao như dược phẩm, trung tâm dữ liệu và công nghệ sinh học.

Hệ quả dễ thấy nhất là đời sống của người dân ngày càng khó khăn. Tewanaree Sawangnate, 45 tuổi, chủ tiệm làm tóc ở Bangkok, cho biết lượng khách ngày một thưa thớt. Chị chia sẻ khi đang chọn mua đồ ở cửa hàng giá rẻ: “Tôi giờ chỉ chi tiêu cho con cái, còn bản thân thì hạn chế mua sắm đồ cá nhân”.

Tại một quán cà phê ở phía Bắc Bangkok, bà Tipvimol cũng không còn đi ăn hàng hay gặp bạn bè như trước vì quá tốn kém.

Pipat Luengnaruemitchai, nhà kinh tế trưởng tại Kiatnakin Phatra Securities, cảnh báo: “Chúng ta không còn động cơ tăng trưởng mới. Đây không còn là vấn đề chu kỳ, mà là khủng hoảng cấu trúc đòi hỏi cải cách thực sự”.

Theo FT