Chính phủ “cho tiền” để di dời sản xuất từ Trung Quốc sang Đông Nam Á, liệu các công ty Nhật Bản có thực sự làm thế?

87 công ty Nhật nhận khoản trợ cấp 653 triệu USD này ước tính chỉ chiếm dưới 1% tổng vốn đầu tư của Nhật Bản vào Trung Quốc. 57 trong số 87 công ty nói trên sẽ mở thêm nhà máy tại Nhật Bản, số còn lại sẽ mở rộng sản xuất ở các nước Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, Myanmar và Thái Lan.

Theo trang South China Morning Post, do bị cuốn vào cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung cũng như chịu tác động từ đại dịch Covid-19, các hãng máy in lớn của Nhật như Brother, Kyocera và Fuji Xerox đang lên kế hoạch chuẩn bị "di cư" từ Trung Quốc sang Việt Nam. Sharp cũng đang rục rịch di dời một phần dây chuyền sản xuất máy in đa chức năng từ tỉnh Giang Tô sang Thái Lan, mặc dù động thái này được cho là không hề liên quan đến các khoản trợ cấp từ chính phủ, theo tạp chí Caijing (Trung Quốc).

Tuy nhiên, theo Liu Zhibiao, giáo sư kinh tế công nghiệp tại Đại học Nam Kinh, Giang Tô: "Chúng tôi vẫn chưa hề nhìn thấy một cuộc di cư nào như thế trên thực tế. Chính quyền Giang Tô tự tin về cơ sở hạ tầng và khả năng quản lý, vì vậy họ không quá lo lắng về làn sóng di rời dây chuyền sản xuất này. Nói chung thì cách duy nhất để chính quyền địa phương giữ chân doanh nghiệp nước ngoài vẫn là giúp họ cắt giảm chi phí và tạo ra môi trường đầu tư an toàn."

"Mục đích chính của các khoản trợ cấp (từ chính phủ Nhật Bản) vẫn là đa dạng hóa chuỗi cung ứng và làm cho các công ty Nhật trở nên ‘cứng rắn’ hơn, thay vì chỉ tập trung rút khỏi Trung Quốc", Hideo Kawabuchi, Phó tổng giám đốc Tổ chức Thúc đẩy Ngoại thương Nhật Bản (JETRO) tại Bắc Kinh. "Chính sách này không mang tính bắt buộc và quyết định di dời các nhà máy ra khỏi Trung Quốc là tùy thuộc vào từng công ty."

Động thái từ chính phủ Nhật Bản đến vào thời điểm quan hệ Mỹ-Trung ở mức tệ nhất từ trước đến nay. Một số chuyên gia nhận định đây là một nước cờ để Nhật Bản tách rời khỏi Trung Quốc, gia nhập Washington và thành lập một mặt trận thống nhất chống lại Bắc Kinh.

Tuy nhiên, Scott Kennedy, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington, cho rằng Washington cần hiểu rõ hơn về động thái của Tokyo và điều chỉnh cách tiếp cận của mình nếu muốn hợp tác thực sự với Nhật Bản trong việc xử lý các thách thức do Trung Quốc đặt ra.

Giống như các công ty quốc tế khác đang tăng cường đầu tư vào Trung Quốc, hầu hết các công ty Nhật Bản tại Trung Quốc đều phục vụ cho thị trường nội địa. Ngay cả khi kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại trong vài năm qua và triển vọng tăng trưởng không cao trong thập kỷ tới, Trung Quốc vẫn được dự đoán là sẽ có nhu cầu ngày càng tăng về cơ sở hạ tầng công nghệ cao và có một thị trường tiêu dùng mở rộng.

Theo khảo sát mới nhất từ JETRO vào hồi tháng 4, trong số 424 công ty Nhật Bản tại miền đông Trung Quốc, 86% cho biết họ không có kế hoạch thay đổi chuỗi cung ứng hoặc dịch chuyển sang các nước khác.

Cũng theo JETRO, trong số 361 công ty có cơ sở sản xuất ở miền nam Trung Quốc, 22,3% các công ty Nhật Bản cho biết họ sẽ mở rộng hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc trong tương lai, 8,6% cho biết sẽ giảm quy mô hoạt động tại nước này, trong khi 69,1% cho biết họ đang theo dõi và vẫn chưa có kế hoạch rõ ràng.