Clip: Lội suối, vượt đèo, xuyên màn đêm bắt loài chỉ giỏi bò ngang

Với đồng bào dân tộc Mường sinh sống ở ven lòng hồ sông Đà thuộc xã Tà Hộc (huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La), cua đá được coi là một đặc sản do thiên nhiên núi rừng ban tặng.

Khác với các loại cua sống ở biển, đầm hay nuôi ở ruộng, cua đá vùng cao thường sống trong các hốc đá ở suối. Hình dạng cũng giống các loài cua sống ở đồng ruộng, nhưng kích thước thì lớn hơn rất nhiều. Cua đá thường to bằng nắm tay, con lớn có khi bằng cái bát con với hai càng to khoẻ.

Ban ngày cua đá thường chui ở các hang hốc, nên đồng bào dân tộc Mường thường săn bắt vào ban đêm.

Cua đá to có lưng màu vàng nâu, càng màu đen pha đỏ tía. Chúng ăn côn trùng, lá cây, sống trong các hang hốc dưới những khóm cây bên các dòng suối.

Tầm 16h giờ chiều, lúc chúng tôi đến nhà 3 anh Mùi Văn Hoạn, Hà Văn Vinh, Mùi Văn Muôn ở bản Mường, xã Tà Hộc đang chuẩn bị đồ đạc cho chuyến đi bắt cua đá vào buổi tối. Vượt hơn 8km đi thuyền dọc sông Đà, đến khoảng 20h phóng viên Báo điện tử DANVIET.VN có mặt tại khu vực suối Lính thuộc bản Mường.

Con suối này lúc bình thường rộng khoảng 26m, nay đã vào mùa khô, suối bắt đầu cạn, chỉ còn lại dòng chảy nhỏ qua các khe đá, bên cạnh là những hố nước đọng lại do trời mưa. Băng qua những nơi không có lối mòn với chi chít đá và rễ cây, chúng tôi tiếp tục xuyên đêm. Quá trình di chuyển, nhóm anh Hoạn, anh Muôn và anh Vinh vừa đi vừa quan sát tìm dấu vết của cua. 

Anh Mùi Văn Hoạn, bản Mường, xã Tà Hộc đang bắt cua đá ở suối Lính.

Anh Hà Văn Vinh tâm sự với phóng viên Báo điện tử DANVIET.VN: “Thu nhập của gia đình tôi sống dựa vào nông nghiệp là chính, nhưng vì hiện tại chưa đến mùa trồng ngô nên tôi tranh thủ ở nhà đi bắt cua cải thiện bữa ăn cho gia đình. Bắt được nhiều tôi thường mang ra chợ bán kiếm thêm thu nhập. Mới đầu đi bắt cua đá ban đêm thì sợ lắm, nên tôi chỉ quanh quẩn ở những con suối nhỏ gần bản, nhưng giờ đi suối xa chứ suối gần do nhiều người cùng bắt  nên cua rất ít”.

 Dụng cụ để bắt cua đá vào ban đêm bắt buộc phải có: Đèn pin, dao, giỏ, bật lửa...

Khi đặt chân đến suối Lính, vừa lội suối anh Hoạn, anh Muôn và anh Vinh vừa chăm chú rọi đèn xuống nước, không bỏ sót kẽ đá nào. Hễ thấy chú cua nào nằm dưới nước là chộp liền, rất nhanh gọn không để con nào thoát.

“Hôm qua có mưa to, nước hơi đục nên phải soi thật kỹ mới thấy cua. Chúng thường ẩn mình ở các hốc đá để tránh ánh nắng mặt trời. Chỉ khi trời mưa, chúng mới bò ra khỏi nơi trú ẩn đến hai bên bờ suối để kiếm thức ăn. Nhiều người đi bắt nên cua đá ngày càng tinh, cứ thấy ánh đèn là chúng núp liền”, anh Mùi Văn Muôn thì thầm với phóng viên Báo điện tử DANVIET.VN.

Người dân lòng hồ sông Đà thường đi bắt cua vào những ngày mưa và đem về nhà làm món ăn cho gia đình. Nếu bắt được nhiều thì đem bán ở chợ phiên sông Đà.

Cũng theo chia sẻ của anh Muôn: “Thời điểm thích hợp nhất để bắt chúng là vào ban đêm. Dụng cụ bắt cua vào ban đêm phải có đèn pin (loại đội đầu), túi đựng. Sau khi chuẩn bị được những đồ thiết yếu trên, chỉ cần men theo suối, bật đèn pin soi vào cua là nó như bị thôi miên. Trong quá trình bắt phải nhanh tay chộp cua bỏ vào giỏ hoặc túi mang theo, nhưng phải cẩn thận vì càng của nó rất sắc. Một khi đã bị cua kẹp thì trời gầm cũng không nhả, lúc đó phải dùng dao loại bỏ càng nó ra”.

Nét mặt mừng rỡ của anh Muôn, anh Hoạn và anh Vinh  khi bắt được nhiều cua đá.

Cua đá thường sống trên khe suối có nước chảy xiết, bởi vậy chúng chạy nhanh, bò khỏe và thường ăn các loại côn trùng và lá rừng nên thịt chắc, ngọt, thơm và có vị hấp dẫn riêng. Theo bà con dân tộc Mường bảo càng lên vùng núi cao, cua càng ngon, thịt càng chắc và ngọt. Tuy nhiên với việc thường bắt cua ban đêm, lại phải lội suối rất nguy hiểm, dễ bị trượt chân té ngã nên cũng ít người đi.

Sau chuyến đi bắt cua đá xuyên đêm, anh Hoạn, anh Vinh, anh Muôn chọn những con cua đá to khỏe để nấu ăn mừng thành quả tại suối.

Cua đá khi bắt mang về được đồng bào dân tộc Mường chế biến thành nhiều món khác nhau như nướng, canh rau đay, canh lá me rừng, kho, rang muối... Cua rửa sạch thân ngoài, bóc vỏ và có thể giã sơ đem nấu canh với các loại rau rừng. Khi chín, vị thơm của thịt cua kết hợp với vị ngọt của rau rừng và vị nồng cay của ớt rừng làm ấm lòng người thưởng thức, xua đi cái lạnh của những cơn mưa triền miên ở miền núi.

 Người Mường thường dùng lá me rừng và các loại rau rừng để chế biến món cua đá, tạo nên 1 món ăn đặc sản thơm ngon.

Cua đá thường chế biến cùng các loại lá rừng nên thịt cua đá rất chắc, ngọt, thơm và có vị hấp dẫn.

Có thể nói, cua đá là nguồn thực phẩm quý mà thiên nhiên đã ban tặng cho bà con vùng cao nơi đây. Nếu ai đó đã từng đặt chân lên vùng cao Sơn La, được một lần thưởng thức các món ngon từ cua đá chắc chắn sẽ nhớ mãi không bao giờ quên hương vị rất riêng của núi rừng.