"Đang chuyển đổi" nên khó giảm độc quyền?

07/07/2018 10:53
Cải cách thể chế đặt ra vấn đề thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, xóa độc quyền kinh doanh...

Việt Nam sau 30 năm cải cách vẫn nói đang chuyển đổi sang kinh tế thị trường. Có lẽ 5 năm tới cần chấm dứt luôn quá trình này, và chuyển sang kinh tế thị trường đầy đủ, TS. Nguyễn Đình Cung nói.

Sáng 6/7, Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ương (CIEM) đã tổ chức hội thảo cải cách độc quyền nhà nước trong ngành công nghiệp mạng lưới (điện, viễn thông, đường sắt, hàng không…) ở Việt Nam.

Tại đây, không chỉ có Viện trưởng CIEM Nguyễn Đình Cung mà các nhà nghiên cứu, các chuyên gia kinh tế cũng đều lo ngại trước không ít khó khăn trong việc giảm độc quyền trong các lĩnh vực nói trên.

Theo TS. Nguyễn Thị Luyến, Trưởng ban Thể chế kinh tế của CIEM thì trước đây các ngành công nghiệp mạng lưới đều do nhà nước độc quyền. Tuy nhiên, trong bối cảnh cải cách thể chế đặt ra vấn đề thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, xóa độc quyền kinh doanh.

Kết quả nghiên cứu 4 ngành điện, đường sắt, hàng không, viễn thông cho thấy hệ thống cơ chế, chính sách nhằm hạn chế độc quyền kinh doanh, nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh đã được ban hành khá đầy đủ, tạo cơ sở cho cải cách. Song, kết quả cải cách và hiện trạng độc quyền nhà nước của mỗi ngành là khác nhau. Điện mới mở cửa một phần, vận tải đường sắt thì mới chỉ có những bước đi đầu tiên.

Chẳng hạn, 3 khâu của ngành điện là nguồn điện, thu mua truyền tải và phân phối, cung cấp điện đến người dùng, trong đó 2 khâu 1 và 3 là có nhiều tiềm năng cạnh tranh, riêng khâu truyền tải phân phối điện là độc quyền tự nhiên. Nhưng, tính độc quyền còn thể hiện rõ khi mà tại khâu nguồn điện, EVN, TKV, PVN hiện chiếm 76% công suất phát điện và sở hữu nhà nước vẫn chi phối ngành điện.

Trong khâu truyền tải, phân phối và bán lẻ, EVN đang nắm độc quyền các phân khúc từ mua buôn điện, truyền tải, phân phối, bán lẻ. Trung gian mua bán điện, Công ty mua bán điện (EPTC) trực thuộc EVN là đơn vị duy nhất được phép mua buôn điện từ tất cả các đơn vị phát điện trên thị trường và bán buôn cho các công ty phân phối điện.

Với ngành đường sắt thì theo kết quả nghiên cứu, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam vẫn gần như độc quyền toàn bộ. Và với vị thế này, doanh nghiệp thiếu động lực nâng cao chất lượng, giảm giá thành, dẫn đến thị phần giảm.

Dù trong những năm qua, giao thông vận tải đường sắt vẫn được coi là bộ phận quan trọng trong hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, nhưng hạ tầng đường sắt những năm qua khá biệt lập, lạc hậu và thiếu kết nối.

TS. Nguyễn Thị Luyến nhận xét, do vẫn tồn tại việc doanh nghiệp vừa kinh doanh kết cấu hạ tầng, điều hành giao thông vận tải đường sắt, lại vừa kinh doanh vận tải nên có vị thế chi phối rất lớn, không tạo được môi trường cạnh tranh lành mạnh, không phân biệt đối xử đối với doanh nghiệp tham gia kinh doanh đường sắt".

Kiến nghị của nhóm nghiên cứu là ngành đường sắt cần tiếp tục thực hiện tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, thành lập cơ quan độc lập quản lý hạ tầng đường sắt, có cơ chế tiếp cận, kết nối hạ tầng mạng đường sắt công bằng, đảm bảo cho các chủ tàu mới tham gia kinh doanh vận tải đường sắt cạnh tranh.

Với lĩnh vực hàng không, khuyến nghị từ nhóm nghiên cứu bao gồm đảm bảo khả năng tiếp cận cảng hàng không công bằng, bình đẳng cho các hãng hàng không; thực hiện giám sát giá tiếp cận các dịch vụ cảng hàng không; ban hành cơ chế kiểm soát đơn vị quản lý các cảng hàng không; giảm vị thế độc quyền của ACV tại các sân bay…

Hàng không đã cạnh tranh rồi tại sao không có sân bay tư nhân? Viện trưởng CIEM bình luận.

Các ý kiến tại hội thảo cũng bày tỏ nhiều lo ngại về mức độ độc quyền của các ngành được nêu tại nghiên cứu.

Chuyên gia Lê Đăng Doanh nhận xét, ngành đường sắt đang lâm vào cuộc khủng hoảng rất lớn vì không thể cạnh tranh.

Vẫn theo ông Doanh thì mức độ độc quyền ngành điện cực kỳ lớn. Năng lượng tái tạo gió, mặt trời sẽ giảm mạnh, sau 2020 sẽ rẻ hơn điện than rất nhiều. Nếu tính ô nhiễm, tổn tại cầu đường thì giá điện than sẽ rất đắt. Ở Úc đã có thị trấn họ tự túc được điện nhờ điện mặt trời, điện gió, thủy điện nhỏ, không cần ngành điện phải nối mạng lưới nữa.

Ở Đức họ có một thị trường điện cạnh tranh hoàn chỉnh, họ không dùng điện nguyên tử, bãi bỏ dần điện than, sử dụng 80% điện tái tạo. Họ rất rạch ròi giá bán điện, bán buôn, bán lẻ, thuế, họ chỉ cạnh tranh về chi phí sản xuất, chi phí chính sách. Ở Việt Nam không phân biệt được đâu là chính sách, đâu là kinh doanh, và không biết lỗi do ai, nên họ không có động lực giảm giá điện, TS Nguyễn Đình Cung tham gia bình luận.

Nhận xét từ chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan là còn nhiều khó khăn trong việc giảm độc quyền trong những lĩnh vực nói trên.

Lâu nay vai trò đường sắt bị bỏ quên, bà Chi Lan nhận xét.

TS Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh, sau 30 năm cải cách  Việt Nam vẫn đang nói chuyển đổi sang kinh tế thị trường dường như nói vậy là để biện minh cho các yếu kém của mình.

Nguồn: CafeF

Tin mới

Phát hiện hàng trăm nghìn người lao động bị đóng thiếu BHXH
52 phút trước
BHXH Việt Nam cho biết, trong giai đoạn 2017-2021, ngành đã thực hiện hơn 64.700 cuộc thanh kiểm tra hơn 100.000 đơn vị.
Cổ phiếu ngân hàng đồng loạt tăng, một mã có thỏa thuận "khủng" 350 tỷ đồng
15 phút trước
Có tới 19 cổ phiếu ngân hàng tăng giá trong phiên hôm nay. Nhiều cổ phiếu có giao dịch thỏa thuận "khủng", giá trị hàng trăm tỷ đồng
Khốc liệt cuộc đua cửa hàng bán lẻ
27 phút trước
Cuộc đua bán lẻ quy mô cửa hàng ngày càng khốc liệt khi có nhiều tên tuổi mới tham gia và sự chuyển dịch mạnh mẽ trong nhu cầu mua sắm của người tiêu dùng sau đại dịch Covid-19.
Hiệu suất đầu tư của hơn 1.000 mã chứng khoán trên thị trường từ đầu năm tới nay ra sao?
47 phút trước
Lượng cổ phiếu đạt tỷ suất sinh lời không phải số âm chỉ chiếm vỏn vẹn 0,27%, tức chỉ còn 3 cổ phiếu có giao dịch duy trì được giá ở mức cao nhất trong năm 2022 và đều là những tên tuổi khá lạ so với số đông.
Lạm phát trong nước tăng vọt, nhóm G7 hội họp tung chiêu độc vào "xương sống" kinh tế Nga
57 phút trước
Động thái này nhằm ngăn không cho Nga bán dầu giá cao cũng như giảm áp lực lạm phát ở phương Tây do thiếu nhiên liệu.

Bảng giá cập nhật trực tuyến

Dầu thô Brent

BRENT CRUDE

2.489.901 VNĐ / thùng

109.61 USD / bbl

0.47 %

+ 0.51

Dầu thô WTI

WTI CRUDE OIL

2.449.012 VNĐ / thùng

107.81 USD / bbl

0.18 %

+ 0.19

Khí tự nhiên US

NATURAL GAS US

3.824.796 VNĐ / m3

6.21 USD / mmbtu

-1.07 %

- -0.07

Than đá

COAL

9.160.840 VNĐ / tấn

395.00 USD / mt

-0.50 %

- -2.00

» Xem tất cả giá Năng lượng

Tin cùng chuyên mục

Nguy cơ lạm phát năm 2022 vượt mức 4%
7 giờ trước
Hàng loạt hàng hóa tăng giá, nhất là mặt hàng thiết yếu, quan trọng của nền kinh tế như xăng dầu đã khiến nguy cơ lạm phát tăng cao. Tăng nguồn cung hàng hóa, giảm một số loại thuế để giảm giá đầu vào sản xuất là giải pháp được cho là cần ưu tiên hàng đầu.
Chân dung vị tỷ phú Ấn Độ muốn đầu tư 10 tỷ USD vào Việt Nam
8 giờ trước
Ngày 25/6, ông Sandeep Mehta, Chủ tịch Công ty Cảng và Đặc khu kinh tế Adani đã thay mặt tỷ phú Gautam Adani tuyên bố cam kết đầu tư 10 tỷ USD vào Việt Nam trong tổng số 100 tỷ USD "nhàn rỗi" mà tập đoàn này đang muốn sử dụng để đầu tư ra nước ngoài.
Các nhà máy thép Trung Quốc chao đảo - triển vọng ngành thép ra sao?
1 ngày trước
Ngành thép đang bước vào thời kì khó khăn khi giá thép lao dốc trong thời gian gần đây cũng sự suy giảm lớn trong nhu cầu thép tại Trung Quốc, thị trường tiêu thụ thép lớn nhất thế giới, khiến chủ các nhà máy sản xuất rơi vào cảm giác tồi tệ.
Tập đoàn Adani của tỷ phú Ấn Độ cam kết đầu tư 10 tỷ USD vào Việt Nam
1 ngày trước
Sau khi tham gia vào lĩnh vực năng lượng tái tạo, Tập đoàn Adani của tỷ phú Gautam Adani tiếp tục cam kết đầu tư 10 tỷ USD để mở rộng sự hiện diện tại Việt Nam.