[Khảo sát] Doanh nghiệp nhỏ và vừa chật vật "xoay" vốn để tiếp tục kinh doanh, 11% phải dựa vào quan hệ cá nhân

Báo cáo 'Doanh nghiệp nhỏ, tăng trưởng lớn' đã khảo sát hơn 1.000 chủ DNNVV trên toàn cầu, những người đã sáng lập công ty và có hoạt động yêu cầu vay kinh doanh trong 5 năm qua. Các kết quả cho thấy, sự phụ thuộc vào quan hệ cá nhân trong việc vay vốn đã tăng 11% trên toàn cầu trong thời kỳ đại dịch. Mặt khác, khả năng tiếp cận với nguồn vốn bên ngoài ngày càng trở nên hạn hẹp đối với các DNNVV.

Bất chấp sự bùng nổ của các DNNVV mới được thành lập trong hai năm qua, khả năng tiếp cận nguồn vốn vẫn là một rào cản bất biến, khi 32% trong số các doanh nghiệp này gặp khó khăn trong việc đảm bảo lượng vốn khởi đầu. Con số này tăng lên 33% đối với số DNNVV sắp khai trương.

Tại Đông Nam Á, gần một nửa (48%) số DNNVV phải dựa vào bạn bè và gia đình để vay vốn. Trong số các DNNVV không thể đảm bảo đủ nguồn vốn, 40% gặp vấn đề về dòng tiền, 38% không thể tung ra sản phẩm hoặc dịch vụ mới, và 36% không thể thuê nhân công hiệu quả - một ảnh hưởng lớn trong bối cảnh 'đại khủng hoảng lao động'.

Còn trên toàn cầu, đối với các DNNVV lớn hơn, quy mô từ 101-250 nhân viên, việc không thể tiếp cận nguồn vốn đã hạn chế khả năng tuyển dụng (40%), mở rộng quy mô (36%) hoặc chi trả cho việc nâng cấp hoặc cải tiến vận hành (36%).

Ở Việt Nam, theo thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đến cuối năm 2020, Việt Nam có khoảng 800.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó 98% là DNNVV, thu hút hơn 5,6 triệu lao động. Vai trò của DNNVV là rất quan trọng với nền kinh tế quốc gia. Nhưng các DNNVV hiện nay vẫn còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng.

Theo ông Phạm Quang Minh - Tổng Giám đốc Mambu Việt Nam: "Thời gian qua đã có hàng chục nghìn DNNVV phải tạm ngừng hoạt động hoặc giải thể. Năm 2020, số lượng doanh nghiệp giải thể, ngừng hoạt động tăng gần 10% so với cùng kỳ năm 2019. Còn 2 tháng đầu năm 2022, 32.700 doanh nghiệp đã tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 51,3% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là họ không có đủ vốn để tiếp tục kinh doanh". 

Ảnh minh họa

Ông Minh đề xuất, trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn thông qua hoạt động tín dụng ngân hàng cũng vẫn gặp khó do chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện, các DNNVV cần một hình thức cho vay mới để lấp đầy được khoảng trống tín dụng này.

Trong bối cảnh hình thức cho vay thay thế đang gia tăng, các DNNVV ở nhiều quốc gia đã chuyển sang vay vốn từ các ngân hàng thuần số (challenger banks) và các công ty tài chính công nghệ (fintechs) để vượt qua các rào cản chung.

Báo cáo của Mambu chỉ ra rằng, gần một nửa (55%) DNNVV ở Đông Nam Á cho rằng lý do hàng đầu để thay đổi đối tác cho vay tài chính là các ưu đãi mới. Trong đó, 52% sẽ chuyển sang vay từ các công ty có giải pháp tài chính tốt hơn và 42% chọn các công ty cung cấp dịch vụ số tốt hơn.

Trong khi đó, trên toàn cầu, nhu cầu tăng cao về các lựa chọn dịch vụ số có gắn liền đến đại dịch. Hai phần ba (66%) các DNNVV thành lập sau tháng 3 năm 2020, và những doanh nghiệp sẽ ra mắt tới đây cho biết, dịch vụ số là tiêu chí quan trọng khi đi vay vốn, so với chỉ 53% doanh nghiệp thành lập trước ngày này.

Cũng theo ông Phạm Quang Minh, việc sẵn sàng thay đổi đối tác tài chính này cũng đến từ số lượng ngày càng gia tăng của các fintech trên thị trường tài chính. 

Ông Richard Lim, Giám đốc điều hành của công ty tư vấn Retail Economics, cho biết: "Đại dịch đã mở ra những thay đổi to lớn về cách chúng ta làm việc, vui chơi và mua sắm, thúc đẩy quá trình dân chủ hóa kỹ thuật số và tác động của nó vẫn còn ảnh hưởng lớn trong toàn xã hội hiện nay. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn lại là một khía cạnh mà số hóa chưa phát triển được với tốc độ tương tự. Thông thường, các doanh nghiệp muốn mở rộng quy mô nhanh chóng và nắm bắt cơ hội đều bị bóp nghẹt bởi các quy trình đăng ký mệt mỏi".

Trong bối cảnh đó, các tổ chức tài chính cần nỗ lực hơn nữa để đơn giản hoá quy trình duyệt vay - vốn còn tồn đọng rất nhiều thách thức. 86% các DNNVV ở Đông Nam Á cho rằng quy trình đăng ký đơn giản là một trong những tiêu chí quan trọng để đảm bảo nguồn tài chính bên ngoài, trong khi đó, lãi suất thấp vẫn là một yếu tố quan trọng hàng đầu (90%).

Các rào cản phổ biến nhất đối với việc đảm bảo nguồn vốn ở các DNNVV trên toàn cầu là không đủ vốn ban đầu (30%), quá nhiều thủ tục giấy tờ và quy trình rườm rà trong quá trình cho vay (28%) và dòng tiền không được coi là đủ mạnh (27%).

Khi nói đến việc cải thiện quy trình đăng ký khoản vay, phần lớn các DNNVV ở Đông Nam Á quan tâm đến việc xử lý quyết định cho vay nhanh hơn (87%), các điều kiện vay linh hoạt hơn (87%), các ưu đãi và dịch vụ phù hợp (86%), và yêu cầu tài sản thế chấp thấp hoặc không cần tài sản đảm bảo (86%).