Nâng ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh lên bao nhiêu?

Kiến nghị tăng doanh thu tính thuế lên 1 - 2 tỉ đồng/năm

Theo Quyết định 3389 của Bộ Tài chính, từ năm 2026 sẽ kết thúc thuế khoán và thực hiện tính thuế với hộ kinh doanh (HKD) trên cơ sở phân chia thành 3 nhóm. Cụ thể, HKD có doanh thu dưới 200 triệu đồng/năm không chịu thuế; từ 200 triệu đồng đến dưới 3 tỉ đồng, tính thuế theo phương pháp trực tiếp theo tỷ lệ % trên doanh thu ; còn từ trên 3 tỉ đồng thực hiện phương pháp khấu trừ thuế, thuế suất 17% trên lợi nhuận .

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Tuy nhiên, mức doanh thu từ 200 triệu đồng/năm bị đánh giá là quá thấp. Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, đưa ra một bài toán đơn giản: một HKD khi mở cửa bán hàng hóa, dịch vụ mỗi năm có doanh thu 201 triệu đồng, bình quân mỗi tháng doanh thu 16,75 triệu đồng, giả định mức lời 10% thì tương đương khoảng 1,6 triệu đồng (chưa tính thuế). Mức này không đủ sống, nhất là với hộ có nhiều người. Đặt trường hợp HKD có lời 20 triệu đồng/tháng, tương đương tỷ lệ sinh lời 10% thì doanh thu mỗi năm cũng ít nhất 2,4 tỉ đồng. Từ đó, mức doanh thu tính thuế mà ông Trần Xoa đề xuất là khoảng 2 tỉ đồng/năm.

Trước đó, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế VN, kiến nghị nâng ngưỡng doanh thu tính thuế HKD lên 1 tỉ đồng/năm. Với doanh thu 1 tỉ đồng, nếu lợi suất trung bình khoảng 15 - 16%, lợi nhuận của hộ kinh doanh mỗi năm là 150 triệu đồng, tương đương chưa đến 14 triệu đồng/tháng. Mức này vẫn thấp hơn mức giảm trừ gia cảnh đối với người nộp thuế thu nhập cá nhân áp dụng từ năm 2026. Mới đây, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã thông qua nghị quyết nâng mức giảm trừ gia cảnh thuế thu nhập cá nhân (TNCN) năm 2026 lên 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng đối với một người phụ thuộc. Có thể thấy, dù nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên 1 tỉ đồng thì HKD trên thực tế vẫn thiệt thòi hơn so với người làm công ăn lương. Đáng nói là mức giảm trừ gia cảnh với người làm công ăn lương vừa điều chỉnh đã bị đánh giá là chưa phù hợp với tình hình thực tế.

Cần có cơ sở xác định ngưỡng

Theo số liệu 7 tháng năm 2025, khoảng 1,5 triệu HKD có doanh thu từ 200 triệu đồng trở xuống (chiếm 65,7% tổng HKD ổn định là 2,35 triệu hộ) có số thuế nộp 2.410 tỉ đồng. Số HKD ổn định có doanh thu từ trên 200 triệu đến 3 tỉ đồng khoảng 791.000 hộ (chiếm khoảng 33,6% trên tổng số hộ kinh doanh ổn định 2,35 triệu hộ) với số thuế phải nộp là 7.886 tỉ đồng. Số HKD ổn định có doanh thu từ trên 3 tỉ đến 50 tỉ đồng là khoảng 12.000 hộ (chiếm 0,6% trên tổng số HKD ổn định 2,35 triệu hộ), với số thuế phải nộp là 1.032 tỉ đồng. Số HKD ổn định có doanh thu từ trên 50 tỉ đồng khoảng 1.464 hộ (chiếm 0,1% trên tổng số hộ kinh doanh ổn định 2,35 triệu hộ), với số thuế phải nộp là 288 tỉ đồng.

Đề xuất nâng doanh thu chịu thuế với HKD lên 2 tỉ đồng, song luật sư Trần Xoa cũng thừa nhận nếu nâng lên ngưỡng này thì số lượng HKD chịu thuế sẽ giảm rất nhiều, lên đến vài triệu hộ. Do đó, cơ quan soạn thảo có thể áp dụng ngưỡng 1 tỉ đồng để phù hợp với quy định HKD thực hiện chế độ hóa đơn. Dù vậy, chuyên gia này nhấn mạnh việc xác định các ngưỡng doanh thu tính thuế cần có căn cứ, tránh bất cập khi triển khai. Đơn cử theo Quyết định 3389, từ 200 triệu đồng đến dưới 3 tỉ đồng sẽ tính thuế theo phương pháp trực tiếp theo tỷ lệ % trên doanh thu . Nếu một HKD mở hàng ăn có doanh thu gần 3 tỉ đồng, thuế suất 4,5%, tương ứng số thuế đóng 135 triệu/năm. Trường hợp nhà hàng này khai doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm một chút để thực hiện tính thuế 17% trên lợi nhuận , giả định lợi nhuận 10%, tương ứng 300 triệu đồng/năm, thì số thuế phải nộp cho năm đó ở mức 51 triệu đồng.

"Ví dụ này cho thấy mức doanh thu xấp xỉ 3 tỉ đồng phải đóng thuế cao hơn gấp 2,6 lần. Đó là bất cập", luật sư Trần Xoa nhận xét và cho rằng số liệu thống kê doanh thu thời gian qua có thể chưa chính xác so với doanh thu thực tế của HKD. Bởi không ai kinh doanh để chỉ bán chục tô phở, bún, hủ tiếu mỗi ngày (đã đạt mức doanh thu chịu thuế 200 triệu đồng/năm). Vì vậy khi HKD thực hiện kê khai vào năm 2026, cơ quan thuế quản lý hóa đơn đầu ra - đầu vào thì chắc chắn doanh thu có thể gấp hơn hàng chục lần so với thuế khoán trước đó. Vì thế, nên tăng ngưỡng chịu thuế lên cho phù hợp. "Đề án lần này cũng nhằm mục đích tăng cường minh bạch trong môi trường kinh doanh, nên việc tăng ngưỡng doanh thu chịu thuế cũng là biện pháp khuyến khích HKD kê khai đầy đủ và cũng là giải pháp nuôi dưỡng nguồn thu", ông Trần Xoa nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường ĐH Kinh doanh và công nghệ Hà Nội, lại băn khoăn luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT) quy định mức 200 triệu đồng/năm trở lên mới tính thuế. Trường hợp thuế TNCN đưa ra mức doanh thu tính thuế cao hơn 200 triệu đồng sẽ dẫn đến tình trạng vênh mức doanh thu tính thuế giữa thuế GTGT và thuế TNCN. Do đó phải sửa lại luật thuế GTGT và điều chỉnh mức doanh thu chịu thuế trong thời gian tới. Trong trường hợp ban soạn thảo căn cứ vào mức giảm trừ gia cảnh tính thuế TNCN, theo ông Nguyễn Ngọc Tú, doanh thu của HKD phải lên khoảng 3 tỉ đồng mới phải chịu thuế. Tuy nhiên, ở mức này thì sẽ có tới vài triệu hộ không phải nộp thuế, có thể dẫn đến tình trạng núp bóng HKD để tránh thuế. Vì thế ông Tú cho rằng trước mắt áp dụng doanh thu 200 triệu đồng một thời gian, song song đó yêu cầu tất cả các HKD áp dụng hóa đơn chứng từ để rõ ràng, minh bạch doanh thu , từ đó cơ quan chức năng có cơ sở để điều chỉnh ngưỡng chịu thuế ở mức nào. Ngoài ra, để hỗ trợ đối tượng yếu thế trong xã hội, ông Tú kiến nghị cho phép các UBND tỉnh thành được quyết định miễn thuế đối với những đối tượng như xe ôm, bán hàng rong, bán vé số, làm việc nhà hay trong trường hợp lũ lụt như vừa qua khiến nhiều HKD mất trắng tài sản…