Quốc gia châu Âu "đặt cược" vào đường sắt cao tốc Trung Quốc: Thành quả nhận về vừa đẹp vừa rẻ đến khó tin

Bước chân đầu tiên của Trung Quốc

Tuần trước, đoạn đường sắt Budapest-Belgrade thuộc Serbia đã chính thức được khánh thành, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong dự án cơ sở hạ tầng chung nối liền với Hungary.

Tổng thống Serbia Aleksandar Vučić đã tham dự chuyến tàu đầu tiên từ Belgrade đến Subotica, gọi đây là một sự kiện lịch sử.

Dự án đường sắt Belgrade-Budapest là một công trình mang tính biểu tượng, không chỉ vì quy mô mà còn vì đây là dự án đường sắt cao tốc do Trung Quốc thiết kế và tham gia xây dựng tại châu Âu. Với tổng chiều dài khoảng 350 km, tuyến đường này được thiết kế để trở thành một hành lang giao thông huyết mạch, kết nối thủ đô Belgrade của Serbia với thủ đô Budapest của Hungary.

Dự kiến hoàn thành vào cuối năm nay hoặc tháng 2/2026, tuyến đường được chia thành hai phần chính: khoảng 184 km chạy trên lãnh thổ Serbia và 166 km còn lại thuộc về Hungary. Mục tiêu tham vọng của dự án là tái định hình hoàn toàn việc đi lại và giao thương trong khu vực. Thời gian di chuyển giữa hai thủ đô sẽ được rút ngắn một cách ngoạn mục, từ hơn 8 giờ đồng hồ trên các tuyến đường sắt cũ kỹ xuống chỉ còn khoảng 2 giờ 40 phút, mở ra một kỷ nguyên mới cho kinh tế, du lịch và kết nối con người.

Một điểm đáng chú ý là tốc độ thiết kế của tuyến đường tại Serbia lên tới 200 km/h, vượt trội so với tốc độ 160 km/h ở đoạn Hungary. Dự án không chỉ mang đến tốc độ mà còn là một cuộc cách mạng về công nghệ cho ngành đường sắt Serbia, vốn đã lỗi thời và suy tàn sau nhiều thập kỷ thiếu đầu tư.

Serbia đã đặt hàng 5 đoàn tàu hiện đại từ Tập đoàn CRRC của Trung Quốc. Mỗi đoàn tàu có 250 chỗ ngồi, có khả năng đạt tốc độ 200 km/h và được trang bị hàng loạt công nghệ tiên tiến: hệ thống chẩn đoán và bảo trì thông minh, hệ thống bán vé tự động, cùng các tiện ích cần thiết như không gian cho xe lăn, nhà vệ sinh cho người khuyết tật, và khu vực để xe đạp, hành lý cồng kềnh.

Đột phá không chỉ nằm ở đoàn tàu mà còn ở công nghệ thi công. Các nhà thầu Trung Quốc đã áp dụng những phương pháp xây dựng tiên tiến nhất. Đáng kể nhất là việc triển khai quy mô lớn robot xây dựng để thực hiện các công việc nặng nhọc và đòi hỏi độ chính xác cao như đào hầm, đổ bê tông, hàn, sơn và lắp đặt hệ thống điện khí hóa.

Việc tự động hóa này được xem là một cột mốc quan trọng đối với ngành xây dựng đường sắt toàn cầu. Bên cạnh đó, cỗ máy tự hành có khả năng lắp đặt 2 km đường ray mỗi ngày và hệ thống quản lý thông minh sử dụng cảm biến, kho tự động và các cấu kiện lắp ráp sẵn đã giúp tối ưu hóa tiến độ và hiệu quả công trình.

Chi phí hấp dẫn

Một trong những yếu tố hấp dẫn nhất của dự án chính là bài toán chi phí. Toàn bộ tuyến đường sắt Belgrade-Budapest có tổng mức đầu tư ước tính hơn 4 tỷ USD. Riêng đoạn đường dài 184 km tại Serbia có chi phí khoảng 2 tỷ USD.

Nguồn tài chính chủ chốt đến từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (China Eximbank), với các khoản vay ưu đãi cho cả hai quốc gia. Hungary đã vay 2,1 tỷ USD, chiếm 85% chi phí cho phần dự án, trong khi Serbia nhận một khoản vay được xác nhận là 297 triệu USD, phần còn lại được chính phủ hai nước tự thu xếp.

Với chi phí khoảng 2 tỷ USD cho 184 km, suất đầu tư cho đoạn Serbia rơi vào khoảng 10,9 triệu USD/km. Con số này thấp hơn đáng kể so với chi phí xây dựng đường sắt cao tốc ở chính Trung Quốc (trung bình 17-21 triệu USD/km cho tuyến 350 km/h) và chỉ bằng một phần nhỏ so với chi phí ở châu Âu (25-39 triệu USD/km) hay California (lên tới 56 triệu USD/km).

Đối với Serbia, các dự án đường sắt cao tốc có sự tham gia của Trung Quốc gần đây không chỉ đơn giản là một tuyến đường sắt mà còn là một đòn bẩy chiến lược cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Theo đó, các tuyến đường sắt cao tốc đã và đang xây dựng kết nối ba thành phố lớn nhất nước là Belgrade, Novi Sad và Subotica, khu vực chiếm hơn 50% tổng lưu lượng giao thông đường sắt của cả nước. Điều này tạo ra một hành lang kinh tế mạnh mẽ, được kỳ vọng sẽ thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đẩy du lịch và tạo ra một hành lang kinh tế xuyên suốt miền bắc Serbia.

Tổng thống Serbia, ông Aleksandar Vučić đã nhiều lần nhấn mạnh rằng dự án đã "làm sống lại ngành vận tải đường sắt của Serbia". Các nhà lãnh đạo Serbia xem đây là một "thành tựu của thế hệ" và một "di sản lâu dài". Thậm chí, ông Vučić còn bày tỏ hy vọng rằng với sự giúp đỡ của Trung Quốc, Serbia sẽ sớm có thể tự sản xuất các đoàn tàu cao tốc ngay trong nước, một bước tiến lớn cho nền công nghiệp quốc gia.

Đối với Bắc Kinh, đây là một dự án hàng đầu tại châu Âu, một cơ hội vàng để thể hiện và xuất khẩu công nghệ, kỹ thuật và tiêu chuẩn đường sắt cao tốc của mình ra thế giới.