Thừa nhận thiếu vốn, chậm dự án, nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới bất ngờ mở toang cửa với Trung Quốc sau 5 năm mâu thuẫn căng thẳng

Ấn Độ đang lên kế hoạch nới lỏng các hạn chế lâu nay đối với các công ty Trung Quốc trong việc tham gia đấu thầu hợp đồng chính phủ. Đây là một động thái được cho là nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung và chậm trễ trong các dự án hạ tầng, đồng thời phản ánh dấu hiệu tích cực trong việc khôi phục quan hệ song phương sau nhiều năm căng thẳng.

Đề xuất này sẽ đảo ngược các biện pháp hạn chế được áp dụng sau vụ đụng độ biên giới tại thung lũng Galwan năm 2020.

Tháng 10/2024, hai quốc gia đã hoàn tất giai đoạn rút quân quan trọng tại khu vực Ladakh phía đông, thiết lập cơ chế tuần tra phối hợp dọc biên giới tranh chấp. Đây được xem là bước đi mở đường cho việc tái kết nối về kinh tế, dù vẫn còn nhiều thận trọng.

Srividya Jandhyala, phó giáo sư tại Trường Kinh doanh ESSEC khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhận định rằng việc nới lỏng lần này diễn ra đúng vào thời điểm cả hai bên đang “tái xây dựng mối quan hệ một cách thận trọng”.

Hiện tại, các doanh nghiệp Trung Quốc muốn tham gia đấu thầu hợp đồng nhà nước tại Ấn Độ phải đăng ký với một ủy ban được chỉ định và qua các vòng xét duyệt về chính trị và an ninh. Đồng thời, họ bị cấm tham gia các gói thầu có quy mô lớn, ước tính tổng giá trị lên tới 700-750 tỷ USD.

Điều này ảnh hưởng rõ rệt đến nhiều lĩnh vực, đặc biệt là hạ tầng và sản xuất. Một báo cáo năm 2024 của tổ chức Observer Research Foundation cho thấy, giá trị các dự án được trao cho phía Trung Quốc trong năm 2021 đã giảm 26,9% so với năm trước, chỉ còn 1,67 tỷ USD.

Bộ Tài chính Ấn Độ hiện đang đề xuất nới lỏng quy định sau khi nhận được phàn nàn từ các bộ khác về tình trạng thiếu thiết bị và tiến độ dự án bị chậm. Tuy vậy, Jandhyala cảnh báo không nên kỳ vọng Trung Quốc sẽ ồ ạt quay trở lại thị trường Ấn Độ, bởi trong những năm đối mặt với rào cản ở cả Ấn Độ và phương Tây, các doanh nghiệp Trung Quốc đã sớm mở rộng sang các thị trường khác trong khu vực và toàn cầu. Kể cả khi rào cản chính sách được dỡ bỏ, các công ty Trung Quốc vẫn sẽ yêu cầu thêm những đảm bảo về lòng tin, cơ hội thị trường và an toàn đầu tư.

Vào tháng 3/2025, Bắc Kinh kêu gọi tăng cường hợp tác thương mại với New Delhi nhằm đối phó với làn sóng thuế quan ngày càng cao của Mỹ nhắm vào hàng hóa Trung Quốc và Ấn Độ.

Jandhyala cho rằng doanh nghiệp Trung Quốc sẽ chỉ yên tâm hơn nếu thấy mối quan hệ với Ấn Độ được cải thiện, kể cả khi Bắc Kinh có đạt được thỏa thuận thương mại với Washington.

Theo Natasha Agarwal, đồng sáng lập Diễn đàn Hội tụ Nam Toàn cầu tại Mumbai, lợi ích của nền kinh tế nội địa Ấn Độ từ việc nới lỏng này sẽ phụ thuộc vào 3 yếu tố bao gồm phạm vi của những hạn chế được gỡ bỏ, năng lực tiếp nhận đầu tư từ Trung Quốc của Ấn Độ và tính chất cùng quy mô của dòng vốn đầu tư.

Bà nhấn mạnh rằng Bắc Kinh luôn có tính toán riêng khi can dự vào các mối quan hệ kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh Ấn Độ có quan hệ an ninh gần gũi với Mỹ. Trong khi đó, chính quyền New Delhi vẫn chưa có những bước đi rõ ràng nhằm làm dịu lo ngại từ phía Trung Quốc, khiến môi trường kinh doanh thiếu ổn định.

Dù vậy, một số dấu hiệu tích cực đã xuất hiện trong những tháng gần đây. Tháng 10 năm ngoái, hai nước khôi phục lại đường bay trực tiếp sau 5 năm gián đoạn. Đến tháng 12, Ấn Độ bắt đầu cấp lại visa cho các chuyên gia Trung Quốc, những bước đi cụ thể cho thấy mối quan hệ đang dần tan băng.

Saheli Chattaraj, giảng viên nghiên cứu Trung Quốc tại Đại học Somaiya Vidyavihar, cho rằng việc nới lỏng không đồng nghĩa với việc Ấn Độ thay đổi hoàn toàn lập trường chiến lược hậu Galwan. Bà lý giải, động thái này sẽ mang lại lợi ích thực tiễn cho nền kinh tế Ấn Độ, trong khi vẫn đảm bảo được quyền kiểm soát chính sách, nhất là khi kết hợp với chiến lược “Sản xuất tại Ấn Độ”.

Theo Chattaraj, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn là những nhà cung cấp thiết bị công nghiệp cạnh tranh nhất về giá thành, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như thiết bị điện lực, máy móc nặng, linh kiện metro. Những mảng này có vai trò lớn trong chiến lược phát triển công nghiệp của Ấn Độ.

Bà cũng lưu ý rằng sau các biện pháp siết chặt từ năm 2020, nhiều chuỗi cung ứng tại Ấn Độ đã bị gián đoạn, dẫn đến tăng chi phí và kéo dài tiến độ dự án. Việc nới lỏng hiện tại sẽ giúp giảm chi phí đầu vào, rút ngắn thời gian thực hiện và khôi phục tính ổn định trong các chuỗi cung ứng công nghiệp.

Một báo cáo trình lên quốc hội vào tháng 7 năm 2024 cũng từng khuyến nghị tăng cường thu hút vốn đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc để thúc đẩy xuất khẩu sang Mỹ và giảm thâm hụt thương mại với Bắc Kinh.

Chattaraj nhận định việc nới lỏng một phần, kết hợp với sự tham gia của Thủ tướng Modi tại Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), cho thấy Ấn Độ muốn kiểm soát căng thẳng và hướng tới ổn định hóa quan hệ kinh tế với Trung Quốc.

Quan điểm này được chia sẻ bởi Antara Ghosal Singh, chuyên gia thuộc chương trình Nghiên cứu Chiến lược của tổ chức Observer Research Foundation. Bà cho rằng trong bối cảnh bất định do chính sách “Nước Mỹ trên hết” của chính quyền Trump 2.0, nhiều quốc gia đang phải “đặt cược hai chiều”.

Đối với Ấn Độ và Trung Quốc, thỏa thuận biên giới đạt được hồi tháng 10 năm ngoái đã trở thành bước ngoặt. Hàng loạt động thái mang tính biểu tượng như nối lại các chuyến hành hương tới Kailash Mansarovar, khôi phục chuyến bay trực tiếp và hiện là dỡ bỏ các rào cản đấu thầu, cho thấy quan hệ song phương đang dần trở lại quỹ đạo bình thường hóa.

Tham khảo SCMP