Trung Quốc "qua đỉnh" sản lượng thép, châu Á đang phát triển trở thành động lực mới

Có thể nói khá chắc chắn rằng sản lượng thép của Trung Quốc đã đi qua đỉnh, sau khi sản lượng năm 2025 giảm xuống mức thấp nhất trong 7 năm. Điều chưa rõ là đà suy giảm này sẽ diễn ra từ từ hay tăng tốc, và hệ quả của nó đối với các nhà sản xuất cũng như xuất khẩu quặng sắt - nguyên liệu đầu vào then chốt - sẽ ra sao.

Theo dữ liệu chính thức, Trung Quốc đã sản xuất 960,1 triệu tấn thép thô trong năm ngoái, giảm 4,4% so với mức 1,005 tỷ tấn của năm 2024. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2019 - khi sản lượng đạt 996 triệu tấn, sản lượng thép của Trung Quốc rơi xuống dưới ngưỡng 1 tỷ tấn.

Thoạt nhìn, mức giảm này có vẻ khá “nhẹ”, nhưng cần đặt trong bối cảnh Trung Quốc hiện chiếm hơn một nửa tổng sản lượng thép toàn cầu. Yếu tố đầu tiên cần lưu ý là sự suy giảm này phần lớn là quá trình được điều tiết, khi chính quyền Bắc Kinh chủ động thúc đẩy ngành thép giải quyết tình trạng dư thừa công suất. Có thể nói quá trình này đang phát huy tác dụng, khi số liệu của công ty tư vấn Mysteel cho thấy trung bình 54% các nhà sản xuất thép có lãi trong năm ngoái, so với 36% vào năm 2024.

Bên cạnh đó, nhà chức trách cũng khuyến khích xuất khẩu thép. Kết quả là xuất khẩu thép của Trung Quốc đã tăng lên mức kỷ lục 119,02 triệu tấn trong năm 2025, tăng 7,5% so với năm trước. Dù thép Trung Quốc phải đối mặt với thuế nhập khẩu và các biện pháp hạn chế ở một số thị trường như Ấn Độ, thực tế là nhiều quốc gia không có ngành thép nội địa lại hoan nghênh khả năng mua thép Trung Quốc với giá cạnh tranh.

Một yếu tố khác là, trong khi sản lượng thép của Trung Quốc được dự báo sẽ tiếp tục giảm nhẹ trong năm 2026, thì sản lượng tại các quốc gia châu Á khác lại đang tăng nhanh. Nhu cầu thép của Ấn Độ đã tăng lên 150 triệu tấn trong năm tài khóa 2025, từ mức 136,3 triệu tấn của năm trước đó, và công suất toàn ngành dự kiến sẽ mở rộng lên 300 triệu tấn mỗi năm vào năm 2030. Các nhà sản xuất nhỏ hơn như Việt Nam cũng đang gia tăng nhu cầu, với tiêu thụ thép được dự báo tăng lên khoảng 32 triệu tấn vào năm 2030, so với khoảng 25 triệu tấn vào năm 2025.

Triển vọng quặng sắt

Việc dịch chuyển sản xuất thép từ Trung Quốc sang các nền kinh tế châu Á đang phát triển có thể mang lại tác động tích cực cho các nhà xuất khẩu quặng sắt. Đồng thời, Trung Quốc nhiều khả năng vẫn sẽ là người mua chi phối trong vài năm tới, ngay cả khi khối lượng nhập khẩu dần giảm theo xu hướng hạ nhiệt của sản lượng thép.

Trong năm 2025, Trung Quốc đã nhập khẩu kỷ lục 1,26 tỷ tấn quặng sắt, tăng 1,8% so với năm trước. Nhập khẩu tăng mạnh trong nửa cuối năm khi các doanh nghiệp tái tích trữ hàng tồn kho, sau khi lượng quặng tồn tại các cảng giảm xuống mức thấp nhất trong 18 tháng. Theo số liệu của SteelHome, lượng tồn kho đã tăng từ 130,1 triệu tấn vào đầu tháng 8 lên 148,8 triệu tấn vào cuối năm, và tiếp tục tăng trong năm mới, đạt 157,3 triệu tấn trong tuần kết thúc ngày 23/1.

Đà tăng của tồn kho quặng sắt đang giúp duy trì mức nhập khẩu cao. Công ty tư vấn DBX Commodities ước tính lượng quặng sắt cập cảng bằng đường biển trong tháng 1 đạt 119,7 triệu tấn, gần như ngang bằng mức kỷ lục mọi thời đại 119,8 triệu tấn của tháng 12. Nhập khẩu cũng được hỗ trợ bởi sản lượng quặng trong nước của Trung Quốc giảm, khi dữ liệu chính thức cho thấy sản lượng năm 2025 đạt 983,7 triệu tấn, giảm 2,8% so với một năm trước.

Giá quặng sắt trong những tháng gần đây khá ổn định. Hợp đồng tương lai trên Sàn giao dịch Singapore chốt phiên ở mức 105,70 USD mỗi tấn vào ngày 27/1, dao động trong biên độ từ 100 đến 109 USD kể từ tháng 8 năm ngoái. Giá có thể chịu áp lực vào cuối năm 2026 khi tổ hợp khai thác Simandou tại Guinea, với công suất 120 triệu tấn mỗi năm, tăng dần sản lượng. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, nhu cầu vững chắc từ Trung Quốc cùng với sản lượng thép gia tăng tại các nước châu Á đang phát triển vẫn giữ giá quặng sắt trên mốc 100 USD mỗi tấn.

Việc sản lượng thép Trung Quốc rơi xuống dưới 1 tỷ tấn cho thấy giai đoạn tăng trưởng nóng đã kết thúc. Đây là tín hiệu mang tính cấu trúc, không phải biến động ngắn hạn. Bắc Kinh đang chủ động “hãm phanh” để xử lý dư thừa công suất, ổn định lợi nhuận ngành và giảm rủi ro môi trường. Điều này xác nhận rằng Trung Quốc sẽ không còn là động cơ tăng trưởng sản lượng thép như trước.