Kinh tế Nga 'sốc' vì mất gần 40 tỷ USD

Doanh thu từ năng lượng, trụ cột tài chính lâu năm của Nga, đã giảm mạnh trong năm 2025, khi các lệnh trừng phạt mới của Mỹ siết chặt và giá dầu toàn cầu đi xuống.

Theo các tính toán của Financial Times dựa trên dữ liệu của Argus, thu nhập từ xuất khẩu năng lượng của Nga đã giảm khoảng 20% so với năm 2024, khiến nền kinh tế nước này thêm phần căng thẳng.

Điểm nhấn trong sự tụt dốc này là sự chênh lệch giá giữa dầu thô Brent và dầu Urals, loại dầu xuất khẩu chính của Nga. Vào tháng 11/2025, nga y sau khi Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt trực tiếp lên 2 tập đoàn dầu khí lớn của Nga là Rosneft và Lukoil, chênh lệch giá giữa Brent và Urals đã tăng gấp đôi lên hơn 24 USD/thùng, so với mức trung bình khoảng 15 USD trong 2 năm trước đó. Đây là mức sâu nhất kể từ năm 2021.

Việc Nga phải bán dầu với mức giá thấp như vậy, có thời điểm chỉ còn 22-25 USD/thùng cho các chuyến hàng đến Ấn Độ, khiến ngân sách quốc gia bị thâm hụt nghiêm trọng. Bộ Tài chính Nga ghi nhận mức giá trung bình của dầu Urals trong tháng 12 là 39,2 USD/thùng, mức thấp nhất kể từ thời kỳ đại dịch.

Thách thức lớn hơn là nền kinh tế Nga đang phải chi tiêu quân sự nhiều hơn bao giờ hết. Trong năm 2025, thâm hụt ngân sách đạt 2,6% GDP, gấp 5 lần kế hoạch ban đầu và là mức thâm hụt cao kỷ lục tính theo giá trị tuyệt đối. Đây cũng là năm thứ 4 liên tiếp Nga rơi vào tình trạng chi nhiều hơn thu.

Áp lực càng tăng khi đồng rúp mạnh lên, đồng tiền này giao dịch cao hơn 17% so với tỷ giá ước tính 92 rúp đổi 1 USD mà chính phủ lấy làm cơ sở lập ngân sách. Điều này đồng nghĩa với việc Nga thu về ít đồng nội tệ hơn cho mỗi USD xuất khẩu, làm trầm trọng thêm tình trạng hụt thu ngân sách.

Theo ước tính của Ngân hàng Alfa, ngân hàng tư nhân lớn nhất Nga, nếu giá dầu Urals trung bình giảm 10 USD so với giả định trong ngân sách, Nga có thể mất từ 1.500 đến 1.800 tỷ rúp (tương đương 7,5% tổng doanh thu ngân sách năm 2026). Nếu xu hướng giá dầu thấp và đồng rúp mạnh tiếp tục, mức thiếu hụt có thể lên tới 3.000 tỷ rúp (khoảng 39 tỷ USD) vào cuối năm.

Trong bối cảnh đó, Nga buộc phải tăng mạnh thuế VAT và đánh thuế nặng hơn vào các doanh nghiệp nhỏ để bù đắp thiếu hụt ngân sách. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng điều này gây tổn hại cho tăng trưởng dài hạn và khiến nền kinh tế kém bền vững hơn.

Giáo sư Vakhtang Partsvania từ Đại học Caucasus ở Tbilisi nhận định: “Mỗi đồng rúp thu thêm hiện nay đi kèm với cái giá lớn hơn, bao gồm lợi nhuận doanh nghiệp giảm, đầu tư suy yếu và áp lực ngày càng lớn lên khu vực phi năng lượng.”

Tác động từ lệnh trừng phạt của phương Tây không chỉ dừng lại ở giá cả. Khối lượng xuất khẩu dầu của Nga bằng đường biển cũng sụt giảm, ước đạt 410.000 tấn/ngày vào cuối tháng 1, giảm đến 11% so với cùng kỳ năm trước.

Cấu trúc thị trường xuất khẩu cũng thay đổi mạnh. Trung Quốc tăng mua dầu Nga bằng đường biển thêm 23% trong tháng 12, trong khi Ấn Độ giảm tới 29%, theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA) tại Helsinki.

Ngoài ra, ngày càng nhiều tàu dầu Nga không công bố điểm đến cụ thể hoặc chỉ ghi các địa điểm trung chuyển như Ai Cập hay Singapore. Nhiều tàu được ghi nhận đang neo đậu ngoài khơi Ấn Độ hoặc Trung Quốc, chờ tìm khách mua phù hợp.

Tỷ trọng doanh thu từ năng lượng trong ngân sách Nga hiện chỉ còn khoảng 24%, mức thấp nhất trong hơn một thập niên, so với thời kỳ đỉnh cao lên đến 50%.

Dù Nga vẫn là một “quốc gia dầu mỏ” trên lý thuyết, nhưng chuyên gia Alexandra Prokopenko tại Trung tâm Carnegie cho biết: “Nga không hề đa dạng hóa được nền kinh tế, họ chỉ đang bị ép thu hẹp thị trường xuất khẩu, trong khi giá dầu lại không còn ở mức dễ chịu như trước.”

Theo FT