Trung Quốc thừa nhận điểm yếu chiến lược: ‘Thừa’ đất hiếm nhưng thiếu 1 loại khoáng sản quan trọng, nguồn cung phụ thuộc hoàn toàn vào đồng minh của Mỹ

Các doanh nghiệp Trung Quốc hiện là cổ đông lớn nhất tại 2 mỏ khoáng sản của Australia, chuyên khai thác kim loại thiết yếu cho chương trình tên lửa siêu thanh và hạt nhân của Bắc Kinh, tờ ABC News đưa tin.

Trong một động thái hiếm hoi thừa nhận điểm yếu của mình, Trung Quốc cho biết nước này đang phụ thuộc vào nhập khẩu zirconium, một kim loại quan trọng nhưng ít được biết đến. Australia là nhà sản xuất zirconium lớn nhất thế giới và chiếm 41% lượng nhập khẩu của Trung Quốc.

Không chỉ cho phép các doanh nghiệp Trung Quốc nắm giữ cổ phần tại 2 mỏ ở bang Tây Australia, Chính phủ Australia còn cấp khoản vay ưu đãi 160 triệu USD để hỗ trợ 1 trong 2 mỏ đi vào hoạt động.

Trong khi đó, Australia vẫn cam kết là “đối tác được lựa chọn” của Mỹ nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong lĩnh vực chế biến đất hiếm và khoáng sản chiến lược. Tháng trước, Thủ tướng Anthony Albanese đã ký thỏa thuận trị giá 13 tỷ USD với Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp quốc phòng và công nghệ của Mỹ.

Tuy nhiên, Trung Quốc không chỉ chế biến zirconium để sử dụng trong nước. Dữ liệu từ Four Corners cho thấy một phần zirconium từ Trung Quốc được tái xuất sang Nga. Kể từ khi chiến sự Ukraine nổ ra năm 2022, xuất khẩu zirconium của Trung Quốc sang Nga đã tăng hơn 300%. Công ty mẹ của 1 trong 2 mỏ zirconium tại Australia có liên quan trực tiếp tới hoạt động xuất khẩu này.

Nhà chiến lược quân sự David Kilcullen, cựu cố vấn Bộ Ngoại giao Mỹ, nhận định: “Australia cần xem xét nghiêm túc cơ chế kiểm soát đối với khoáng sản chiến lược của mình. Chúng ta cần hiểu rõ tài nguyên của mình được sử dụng vào đâu, nhất là với những thứ có thể phục vụ sản xuất hạt nhân hoặc tên lửa”.

Từ vật liệu xây dựng đến công nghệ quân sự

Zirconium vốn được dùng phổ biến trong gạch lát và thiết bị vệ sinh, song ứng dụng cao cấp hơn là zirconium sponge (bột xốp zirconium) được sử dụng làm vật liệu bọc thanh nhiên liệu hạt nhân. Dù được sử dụng trong nhà máy điện hạt nhân dân sự, nhưng bất kỳ quốc gia nào muốn mở rộng kho vũ khí hạt nhân đều cần nguồn zirconium ổn định.

Nhờ điểm nóng chảy hơn 1.800°C, zirconium cũng là vật liệu lý tưởng cho lớp chịu nhiệt của tên lửa siêu thanh, di chuyển với tốc độ gấp 5 lần vận tốc âm thanh.

Tại Trung Quốc, ranh giới giữa ngành công nghiệp dân sự và quân sự gần như không tồn tại, khiến việc phân biệt zirconium dùng cho mục đích nào trở nên bất khả thi.

Theo Đại học Công nghệ Quốc phòng Quốc gia Trung Quốc – cơ quan nghiên cứu và phát triển của quân đội Trung Quốc, nước này chỉ nắm giữ chưa đến 1% trữ lượng zirconium toàn cầu, và đây là “điểm yếu chiến lược”. Trong khi đó, đối với đất hiếm, Trung Quốc có trữ lượng lớn nhất thế giới với 44 triệu tấn và chiếm khoảng 90% sản lượng tinh chế toàn cầu.

Theo báo cáo công bố tháng 5 của trường, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về tài nguyên chiến lược ngày càng gay gắt, việc phân bổ và sử dụng zirconium đã trở thành vấn đề quan trọng để bảo đảm an ninh quốc gia và thúc đẩy tiến bộ công nghệ quân sự.

Australia sở hữu nguồn trữ lượng cát khoáng sản lớn nhất thế giới – nơi khai thác zirconium – trong khi Trung Quốc chiếm ưu thế ở khâu chế biến hạ nguồn. Dữ liệu mới nhất cho thấy Australia hiện là nhà cung cấp zirconium lớn nhất cho Trung Quốc.

Image Resources là 1 trong 2 công ty khai thác lớn nhất ở Australia. Cổ đông lớn nhất của công ty này là Tập đoàn LB Group (Trung Quốc). Toàn bộ sản phẩm của Image Resources được xuất sang Trung Quốc.

Trong báo cáo năm 2024, Image Resources từng nhấn mạnh zirconium có thể ứng dụng trong năng lượng hạt nhân, động cơ phản lực, tên lửa và phương tiện siêu thanh.

Lập trường của Australia

Năm 2015, Ủy ban Đầu tư Nước ngoài (FIRB) đã phê duyệt cho Guangdong Orient Zirconic – nay là công ty con của LB Group – trở thành cổ đông lớn nhất của Image Resources.

Hiện không có quy định nào ngăn các công ty như Image Resources xuất khẩu cát khoáng sang Trung Quốc. Dù phải khai báo người dùng cuối, thương mại loại này vẫn gần như không bị kiểm soát chặt chẽ.

Bộ trưởng Quốc phòng Richard Marles cho rằng chưa cần siết chặt kiểm soát, vì “nga y cả khi Australia ngừng cung cấp zirconium, vẫn còn nhiều nguồn khác trên thế giới”. “Việc làm và sự thịnh vượng của Australia vẫn phụ thuộc vào thương mại với Trung Quốc”, ông nói.

Theo dữ liệu từ Viện nghiên cứu Trap Aggressor (Ukraine), một phần zirconium mà Trung Quốc nhập từ Australia đang được tái xuất sang Nga. Tính đến tháng 2/2025, xuất khẩu zirconium từ Trung Quốc sang Nga đạt gần 70 triệu USD, tăng hơn 300% kể từ khi bắt đầu xung đột Ukraine.

Khách hàng lớn nhất của zirconium Trung Quốc là Công ty CMP, thuộc Tập đoàn hạt nhân quốc gia Nga Rosatom, chuyên sản xuất vỏ thanh nhiên liệu hạt nhân và hợp kim dùng trong tên lửa siêu thanh.

Tham khảo: ACB News