Từng được Trung Quốc săn lùng ‘có bao nhiêu, mua bấy nhiêu’, vì sao xuất khẩu trái cây vua của Việt Nam bất ngờ sụt giảm?

Theo số liệu thống kê từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam , xuất khẩu hàng rau quả của nước ta trong tháng 1/2025 đã thu về 416 triệu USD, giảm 11,3% với tháng trước và giảm 5,2% so với cùng kỳ năm 2024. Mức giảm này chủ yếu do xuất khẩu sầu riêng , mặt hàng chủ lực của ngành rau quả sụt giảm.

Nguyên nhân là do nhiều nước đã siết chặt kiểm định về chất lượng hoa quả nhập khẩu từ Việt Nam, trong đó có Trung Quốc – thị trường nhập khẩu chủ đạo của sầu riêng Việt Nam.

Cụ thể, từ ngày 10-1, Trung Quốc thông báo áp dụng quy định các lô hàng sầu riêng Thái Lan, Việt Nam phải có thêm giấy chứng nhận kiểm định chất vàng O . Các phòng xét nghiệm chất vàng O phải được phía Trung Quốc phê duyệt.

Yêu cầu được đưa ra sau khi cơ quan chức năng Trung Quốc phát hiện lô hàng sầu riêng của Thái Lan có dư lượng chất vàng O cuối năm 2024.

Tính đến ngày 26-1, đã có 9 trung tâm, phòng kiểm nghiệm vàng O trong sầu riêng của Việt Nam được Trung Quốc công nhận. Các trung tâm kiểm nghiệm vàng O này nằm tại Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP.HCM, Cần Thơ, Cà Mau.

Dù đã có các trung tâm xét nghiệm chất vàng O đủ điều kiện, song phía bạn vẫn kiểm soát nghiêm ngặt các lô hàng sầu riêng từ Việt Nam (cả Thái Lan). Ngoài yêu cầu các lô hàng sầu riêng phải có thêm giấy kiểm định dư lượng cadimi và chất vàng O (áp dụng từ 10-1) thì phía bạn cũng kiểm tra 100% các lô hàng, nếu đạt chuẩn mới được thông quan. Điều này làm gia tăng thời gian, chi phí cho doanh nghiệp.

Nhiều lô hàng sầu riêng đang gặp cảnh ách tắc tại cửa khẩu khi Trung Quốc tăng cường kiểm định chất lượng với cadimi và vàng O. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đã tạm dừng bán sầu riêng sang thị trường này trong tháng đầu năm, dẫn đến mức giảm chung toàn ngành.

Không chỉ Trung Quốc, nhiều thị trường khác cũng nâng tiêu chuẩn nhập khẩu . Mỹ đã cấm 7 hoạt chất dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và yêu cầu mã số vùng trồng, mã số đóng gói do Bộ Nông nghiệp Mỹ cấp. Bên cạnh đó, châu Âu tăng tỷ lệ kiểm tra thuốc bảo vệ thực vật trên nhiều loại trái cây từ 10% lên 20%.

Để xuất khẩu sầu riêng được thuận lợi, chuyên gia trong ngành bảo vệ thực vật nhấn mạnh rằng các bên liên quan cần phải tăng cường trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu, tiêu chuẩn của nước nhập khẩu . Đồng thời tuyệt đối không sử dụng chất vàng O để sơ chế, đóng gói sầu riêng .

Dự kiến trong tháng 2/2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả có thể sẽ tiếp tục giảm do nhu cầu tiêu thụ ít sau Tết Nguyên đán. Tuy nhiên, riêng sầu riêng dự báo sẽ tăng mạnh trong những tháng tiếp theo. Đặc biệt là trong tháng 4, khi các tỉnh thành miền Tây Nam bộ bắt đầu mùa thu hoạch sầu riêng chính vụ.