Vì sao VN-Index liên tục bị "đánh úp" cuối phiên?

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trải qua giai đoạn đầy sóng gió khi đà giảm ngày càng mạnh và lan rộng. Từ vùng đỉnh ngắn hạn, VN-Index đã “bốc hơi” hơn 173 điểm, tương đương gần 10%, lùi về quanh mốc 1.617 điểm. Thị trường gần như rơi vào trạng thái “rơi tự do” khi lực cầu yếu ớt không đủ để kìm hãm áp lực bán dâng cao. Những phiên mất điểm trên 1% xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc, phản ánh tâm lý thận trọng và lo ngại của nhà đầu tư.

Đáng chú ý, các nhịp “đánh úp” vào cuối phiên liên tục diễn ra khiến xu hướng thị trường càng trở nên khó đoán. Không ít nhà đầu tư cố gắng “bắt đáy” đành phải chịu thua lỗ, thậm chí ngay cả khi cổ phiếu chưa kịp về tài khoản.

Lý giải về hiện tượng này, ông Bùi Văn Huy, Phó Tổng Giám đốc FIDT, cho biết trong quý II và quý III vừa qua, thị trường chứng khoán đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, đặc biệt ở nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn như Ngân hàng, Chứng khoán và Bất động sản. Sự bứt phá này đã thu hút lượng lớn nhà đầu tư cá nhân tham gia, góp phần đẩy thanh khoản thị trường lên cao. Tuy nhiên, chính đà tăng mạnh mẽ đó lại tạo ra áp lực điều chỉnh đáng kể trong giai đoạn hiện tại.

Thứ nhất, các thông tin tích cực đã phần lớn “phản ánh hết vào giá”. Từ kết quả kinh doanh quý III khả quan, kỳ vọng nâng hạng thị trường, cho tới khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) hạ lãi suất — tất cả đều đã được thị trường hấp thụ và phản ánh vào mặt bằng giá cổ phiếu. Khi các thông tin này chính thức được công bố, chúng không còn đủ “sức nặng” để tiếp tục nâng đỡ giá, mà trái lại, lại kích hoạt làn sóng chốt lời của dòng tiền thông minh.

Bên cạnh đó, nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn – nơi tập trung đông đảo nhà đầu tư cá nhân cũng là khu vực dễ bị tổn thương nhất trước biến động mạnh của thị trường. Những cú giảm sâu bất ngờ vào cuối phiên đã khai thác đúng điểm yếu tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) của nhà đầu tư cá nhân.

Khi thấy thị trường xuất hiện tín hiệu chốt lời và giá giảm nhanh về cuối ngày, tâm lý sợ hãi lập tức được kích hoạt, khiến nhiều người vội vàng bán ra theo hiệu ứng đám đông. Vòng xoáy bán tháo này đã khiến đà giảm trong những phút cuối phiên trở nên “rát” và quyết liệt hơn hẳn so với phần lớn thời gian giao dịch trong ngày.

Cùng với đó, tỷ lệ sử dụng margin ở mức cao và “bộ đệm” tài khoản mỏng sau giai đoạn thị trường “xanh vỏ đỏ lòng” kéo dài càng làm gia tăng rủi ro. Khi áp lực bán bị dồn nén, các cú xả margin vào cuối phiên trở thành nguyên nhân trực tiếp khiến chỉ số lao dốc mạnh. Hiện tượng này được dự báo có thể còn tiếp diễn trong ngắn hạn, cho đến khi thị trường xuất hiện một đợt call margin đủ lớn để giải phóng trạng thái căng cứng hiện tại.

Cũng đưa ra nhận định, ông Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng phòng Nghiên cứu Ngành & Cổ phiếu, CTCP Chứng khoán MB (MBS), biến động mạnh vào cuối phiên thường xuất phát từ cả yếu tố kỹ thuật lẫn tâm lý. Vào thời điểm này, các quỹ và tổ chức lớn thường tiến hành cân lại danh mục hoặc đóng trạng thái giao dịch trong ngày, khiến lượng lệnh lớn dồn vào cùng lúc.

Ngoài ra, giao dịch theo thuật toán (algo trading) cũng góp phần khuếch đại biến động trong những phút cuối. Khi nhà đầu tư cá nhân phản ứng cảm tính bằng việc bán tháo hoặc mua đuổi, giá càng biến động dữ dội hơn.

Ông Dũng cũng cho rằng, trong bối cảnh thanh khoản dồi dào, những biến động cuối phiên thường được hấp thụ nhanh và ít để lại hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi thanh khoản suy giảm như hiện nay, việc thiếu dòng tiền cân bằng khiến các cú biến động nhỏ dễ dàng kéo chỉ số đi xa hơn mức thông thường.

Về triển vọng, thị trường hoàn toàn có thể lùi dưới mốc 1.600 điểm trong kịch bản xấu để kiểm định vùng hỗ trợ mạnh quanh 1.500–1.550 điểm. Dù vậy, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư không nên hoảng loạn mà cần giữ vững niềm tin vào triển vọng trung và dài hạn của thị trường, khi nền tảng kinh tế vĩ mô vẫn đang duy trì xu hướng tích cực.