Tờ The New York Times vừa chia sẻ bài viết của một phóng viên giấu tên về bê bối ngành vàng . Nội dung như sau:
“Cách đây gần ba năm, tôi bắt đầu bị ám ảnh bởi vàng .
Tôi đã chứng kiến giá vàng leo thang không ngừng nghỉ suốt hai thập kỷ. Đến tháng 12 năm 2023, giá chạm ngưỡng không tưởng: 2.000 USD/ounce, bị thổi phồng bởi nỗi bất an của giới tinh hoa và các chính phủ. Họ lo sợ về khủng bố, chiến tranh, bất ổn tài chính và gần đây nhất là dịch bệnh. Họ lý giải rằng vàng sẽ giữ vững giá trị ngay cả khi cổ phiếu, trái phiếu và đồng USD sụp đổ.
Cùng lúc đó, tôi đọc được những bản tin về nạn khai thác vàng bất hợp pháp đang tàn phá vùng Sahel (Châu Phi) và rừng rậm Amazon. Chính hoạt động này lại là mồi lửa cho khủng bố, chiến tranh, bất ổn tài chính.
Dành phần lớn sự nghiệp để viết về mối giao thoa giữa tiền bạc, quyền lực, giữa sự giàu sang tột đỉnh và cái nghèo cùng cực, tôi luôn bị cuốn hút bởi hệ quả từ những hành động mà các định chế tài chính lớn thực hiện để trở nên giàu có hơn. Tôi luôn tìm kiếm câu trả lời cho câu hỏi: Những lựa chọn ở các quốc gia giàu đang ảnh hưởng thế nào đến người dân ở các nước nghèo? Vì vậy, tôi đã nói với biên tập viên của mình, Matt Apuzzo, rằng tôi muốn thực hiện một phóng sự về khai thác vàng ngay trong cơn sốt giá này.
Matt hoài nghi và đặt ra một câu hỏi cốt tử: “Phải chăng việc tích trữ vàng để tránh bất ổn và bạo lực thực chất lại đang tạo ra thêm nhiều bất ổn và bạo lực hơn?”.
Anh ấy nói, nếu các ngân hàng và chính phủ Mỹ - những nhà cung cấp vàng uy tín nhất cho các nhà đầu tư - lại đang mua chính loại vàng có nguồn gốc từ các nhóm khủng bố, thì chúng ta sẽ có một câu chuyện chấn động.
Màn kịch về nguồn gốc nội địa
Ban đầu, tôi khá chắc là mình sẽ chẳng thu thập được gì. Các tập đoàn lớn bán vàng tại Mỹ và Châu Âu dường như có những quy tắc để tránh mua phải vàng lậu. Thậm chí, luật liên bang còn yêu cầu Xưởng đúc tiền Mỹ (U.S. Mint) chỉ được sử dụng vàng khai thác tại chính quốc gia này để đúc các đồng tiền vàng đầu tư. Người phát ngôn của Xưởng đúc tiền cũng khẳng định chắc nịch rằng họ chỉ mua vàng nội địa.
Nhưng khi tôi lấy danh sách các nhà cung cấp của U.S. Mint và đối chiếu với cơ sở dữ liệu vận chuyển, sự thật bắt đầu lộ diện: Các nhà cung cấp này đang nhập khẩu hàng tấn vàng từ nước ngoài. Khi tôi liên lạc, họ thừa nhận đã nấu chảy tất cả số vàng đó lại với nhau, đôi khi trộn lẫn với cả vàng Mỹ, để đúc thành những thỏi vàng mà cuối cùng U.S. Mint sẽ mua lại.
U.S. Mint có đang vi phạm luật?
Sau hơn một năm điều tra, đối chiếu hồ sơ thương mại và lật lại lịch sử lập pháp suốt bốn thập kỷ, tôi đã hiểu chuyện gì đang xảy ra. Nó không hề phức tạp: U.S. Mint mua vàng ngoại nhưng lại “phù phép” hồ sơ để chúng trở thành vàng Mỹ theo đúng quy định của luật pháp.
Suốt nhiều thập kỷ, các lãnh đạo Xưởng đúc tiền đã dùng những mẹo logic để gọi vàng ngoại là vàng nội. Họ mua vàng có nguồn gốc từ Cộng hòa Dân chủ Congo, từ các tiệm cầm đồ ở Mexico và qua các môi giới Nam Mỹ. Một báo cáo giám sát liên bang năm 2024 tiết lộ rằng U.S. Mint đã ngừng truy vấn nhà cung cấp về nguồn gốc vàng từ hơn 20 năm trước.
Khi giá vàng tiệm cận mức 3.000 USD/ounce vào cuối năm 2024, tôi quyết định lần theo dấu vết. Hồ sơ cho thấy một đầu mối trung gian ở Texas nhập khẩu vàng từ một công ty Colombia với lý lịch pháp lý đầy vết nhơ. Tôi cùng các đồng nghiệp bay đến Medellín và sau đó là Caucasia - một thị trấn vàng đang bùng nổ nhưng lại nằm dưới quyền kiểm soát của Clan del Golfo, một tổ chức khủng bố khét tiếng chuyên buôn ma túy và dùng bạo lực để chiếm giữ địa bàn.
Tại đây, khi giá vàng đã vượt ngưỡng 5.000 USD/ounce, sự giàu có và bạo lực hiện hữu ở khắp nơi: từ những cửa hàng bán máy xúc mới tinh đến những toán bảo vệ vũ trang áp tải vàng . Chúng tôi đến La Mandinga, một trang trại thuộc sở hữu chính phủ nhưng đang bị các thợ mỏ bất hợp pháp xới tung bằng vòi phun áp lực cao. Họ cho biết phải đóng phí hàng tháng cho băng đảng để được khai thác.
Khi đối chất với các phát hiện của tôi: U.S. Mint đổ lỗi cho nhà cung cấp. Nhà cung cấp nói họ tin tưởng tay trung gian ở Texas, trong khi các tay trung gian nói anh ta tin tưởng một gã khác ở Mexico. Bộ Tài chính Mỹ (cơ quan quản lý U.S. Mint) thì phủ nhận mọi vấn đề hệ thống, tuyên bố rằng việc mua vàng ngoại không vi phạm luật.
Nghịch lý thay, trong nhiều năm, U.S. Mint đã dùng một định nghĩa lỏng lẻo: Vàng ngoại có thể được tính là vàng Mỹ nếu công ty cung cấp cho Mint cam kết đã mua một lượng vàng Mỹ tương đương để “bù trừ” (offsetting). Tuy nhiên, cơ chế kiểm tra yêu cầu này đã bị ngó lơ từ hơn hai thập kỷ trước.
Chỉ sau khi chúng tôi trình bày các bằng chứng không thể chối cãi, Bộ Tài chính mới thông báo đang điều tra quy trình thu mua và siết chặt các tiêu chuẩn để đảm bảo Mỹ là nguồn cung chủ yếu”.
Theo: The NY Times, Reuters