Căng thẳng Trung Đông đang làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu hóa thạch quan trọng, đẩy giá dầu thô lên tới 119 USD/thùng vào tuần trước. Điều này làm dấy lên lo ngại về lạm phát leo thang, thậm chí nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu.
Tuy nhiên, biến động lại đến vào đúng thời điểm thuận lợi cho ngành xe điện Trung Quốc. Dù là quốc gia sản xuất và xuất khẩu xe điện lớn nhất thế giới, các hãng xe Trung Quốc đang phải đối mặt với cạnh tranh giá khốc liệt và tăng trưởng chậm lại ở thị trường nội địa. Áp lực tìm kiếm thị trường mới ngày càng lớn.
Giờ đây, khi xe điện Trung Quốc ngày càng rẻ hơn, còn xăng dầu lại đắt đỏ hơn, sự kết hợp này được cho là sẽ thúc đẩy mạnh mẽ quá trình mở rộng ra toàn cầu của ngành, đặc biệt tại các quốc gia châu Á đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ khủng hoảng nhiên liệu. “Các thương hiệu Trung Quốc có cơ hội thâm nhập sâu vào thị trường châu Á nhờ giá xăng tăng cao”, Tu Le, Giám đốc điều hành hãng tư vấn Sino Auto Insights, nhận định. “Họ chắc chắn sẽ tận dụng tối đa cơ hội này.”
Dù châu Á đã gia tăng đầu tư vào năng lượng tái tạo, cuộc xung đột kéo dài ba tuần tại Trung Đông một lần nữa cho thấy khu vực này vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu. Khoảng 60% nguồn cung dầu thô của châu Á đến từ Trung Đông qua eo biển Hormuz - nơi Iran đã siết chặt dòng chảy hàng hóa.
Trong một báo cáo gần đây, tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember gọi xe điện là “đòn bẩy lớn nhất để giảm hóa đơn nhập khẩu năng lượng”, đồng thời ước tính việc sử dụng xe điện đã giúp giảm tiêu thụ dầu toàn cầu khoảng 1,7 triệu thùng/ngày trong năm ngoái - tương đương khoảng 70% lượng xuất khẩu của Iran vào năm 2025. Các nhà phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện tại có thể trở thành bước ngoặt mới cho ngành năng lượng sạch tại châu Á.
“Khi chỉ có một lần tăng giá trong môi trường lạm phát thấp, người ta có thể bỏ qua,” Lauri Myllyvirta, chuyên gia phân tích trưởng và đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch, nhận định. “Nhưng nếu điều đó lặp lại, nó sẽ khiến người ta nhận ra rằng giá nhiên liệu rất biến động và việc phụ thuộc vào xe chạy xăng khiến họ luôn bị cuốn theo những biến động đó”.
Tại Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu hơn 40% dầu từ Trung Đông, chiến lược chuyển dịch sang năng lượng tái tạo đang phát huy hiệu quả. Với trữ lượng dầu lớn nhất thế giới cùng vị thế là nhà sản xuất điện gió và điện mặt trời hàng đầu, Trung Quốc có khả năng chống chịu tốt hơn nhiều nước châu Á trước khủng hoảng năng lượng.
Theo ước tính của Myllyvirta, sự phổ biến của xe điện - chiếm khoảng 50% doanh số xe mới và 12% tổng số xe lưu hành - đã giúp Trung Quốc giảm gần 10% mức tiêu thụ dầu trong năm ngoái.
“Đây chính là kịch bản mà Trung Quốc đã tính đến khi theo đuổi chiến lược an ninh năng lượng”, ông nói.
Zhu Zhaoyi, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Trung Đông thuộc Trường Kinh doanh HSBC Đại học Bắc Kinh, cho rằng khủng hoảng dầu mỏ có thể thúc đẩy nhanh hơn các mục tiêu năng lượng sạch của Trung Quốc, bao gồm đạt đỉnh phát thải vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.
“Lãnh đạo Trung Quốc đã nhiều lần chứng kiến kịch bản này. Mỗi khi Trung Đông bất ổn, bài học lại càng rõ: phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu không chỉ gây hại môi trường, mà còn là vấn đề an ninh quốc gia”, ông nói.
Tuy nhiên, chính sự hỗ trợ mạnh mẽ từ nhà nước - yếu tố giúp Trung Quốc trở thành cường quốc xe điện giá rẻ - cũng tạo ra một thị trường nội địa cạnh tranh khốc liệt, khiến nhiều hãng xe phải vật lộn để tồn tại trong bối cảnh dư cung.
Theo ước tính của hãng tư vấn AlixPartners, trong số 129 thương hiệu xe điện tại Trung Quốc năm 2024, chỉ khoảng 15 hãng có khả năng tồn tại về mặt tài chính vào năm 2030. Nhu cầu trong nước được dự báo sẽ tiếp tục chậm lại khi chính phủ dần cắt giảm trợ cấp.
Dù giá dầu tăng có thể giúp kích cầu xe điện trong nước, các hãng xe Trung Quốc vẫn cần thị trường quốc tế để hấp thụ lượng cung dư thừa. “Ngay cả khi giá dầu giúp mở rộng thị trường xe điện tại Trung Quốc, quy mô cũng không thể tăng gấp đôi ngay lập tức,” Yichao Zhang, chuyên gia của AlixPartners, nhận định. “Điều đó không thể giải quyết ngay bài toán dư cung.”
Được biết trong năm 2024, Trung Quốc xuất khẩu gần 2 triệu xe điện ra thế giới. Tổng xuất khẩu ô tô (bao gồm xe xăng và điện) vượt 5 triệu xe, đứng số 1 thế giới .
Tại Mỹ, người tiêu dùng khó có thể hưởng lợi từ tình trạng dư cung này do các mức thuế cao gần như chặn đứng xe điện Trung Quốc nhằm bảo vệ các hãng nội địa như Tesla. Tổng thống Donald Trump từng để ngỏ khả năng chấp nhận xe điện Trung Quốc, nhưng với điều kiện các hãng phải xây dựng nhà máy tại Mỹ.
Đối với Trung Quốc, đây là cơ hội lớn để tận dụng lợi thế đã tích lũy suốt nhiều năm trong chuỗi cung ứng xe điện , từ pin, linh kiện đến sản xuất quy mô lớn, để mở rộng ảnh hưởng ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, cuộc đua này cũng sẽ khiến cạnh tranh toàn cầu trở nên khốc liệt hơn, khi các quốc gia khác buộc phải tăng tốc phát triển ngành công nghiệp nội địa để không bị phụ thuộc.
Theo: CNN, SCMP