Cách mạng công nghiệp 4.0 và tương lai nào cho ASEAN?

Thành công nhờ hợp tác

Indonesia, Thái Lan, Myanmar, Phillipines, Campuchia và Việt Nam đều chứng kiến nền kinh tế tăng trưởng tốt trong năm 2017. 10 nước trong khu vực ASEAN được kỳ vọng đạt tỷ lệ tăng trưởng từ 3% đến 8% trong giai đoạn 2017 – 2021.

Các nước trong khu vực đều có mức tăng trưởng ấn tượng, nhưng câu chuyện thành công thực sự đáng nói là câu chuyện của cả khối ASEAN. ASEAN vốn luôn chú trọng tới sự kết nối giữa các quốc gia. Thông qua các sáng kiến như Cộng đồng kinh tế Asean (AEC), cả khu vực đang hưởng lợi từ hợp tác và hội nhập kinh tế trong khu vực.

Tổng GDP toàn khối đạt khoảng 2,4 nghìn tỷ USD, GDP trên đầu người tăng 63,2% từ năm 2007 đến năm 2015. Nếu coi ASEAN như một quốc gia thì nó nằm trong top 10 nền kinh tế mạnh nhất trên thế giới.

Nhằm thúc đẩy tăng trưởng trong tương lai, ASEAN và 6 đối tác chiến lược khác là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia và New Zealand dự kiến sẽ gặp mặt vào tháng 11/2018 để ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Nếu điều này xảy ra, đây sẽ là khu vực thương mại tự do lớn nhất trên thế giới, chiếm gần 30% tổng GDP toàn cầu. Sự kiện này cũng chứng minh cam kết của ASEAN trong việc xóa bỏ rào cản thương mại và mở rộng tiếp cận thị trường cả trong khu vực và với các đối tác.

Với dân số hơn 600 triệu người, ASEAN trở thành thị trường lớn thứ 3 trên thế giới. Đồng thời, khu vực này cũng cung cấp thị trường lực lượng lao động lớn thứ 3 thế giới, chỉ sau Trung Quốc và Ấn Độ. Giai đoạn 2007 – 2014, thương mại của ASEAN tăng gần 1 ngàn tỷ USD. Cùng thời kỳ đó, đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI tăng từ 85 tỷ USD lên 136 tỷ USD.

4.0 và những thách thức

Tuy nhiên, tương lai đang đặt ra nhiều thách thức cho khu vực này. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 với sự phát triển của công nghệ đặt ra yêu cầu mới đối với các chính phủ và các doanh nghiệp trong khu vực. Nhìn theo hướng lạc quan hơn, thời đại 4.0 cũng đem đến những cơ hội tuyệt vời nếu các nước thành viên có thể thích ứng linh hoạt và nhanh chóng. ASEAN có thể tận dụng công nghệ để thành công hơn nữa trong tương lai.

Các doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra những thay đổi này. Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) là xương sống của nền kinh tế khu vực ASEAN. Ví dụ như ở Việt Nam và Thái Lan, doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm khoảng 99% trong tổng số các doanh nghiệp đăng ký kinh doanh; số lượng lao động của các doanh nghiệp này chiếm hơn 70% tổng lực lượng lao động. Để phát huy hết các tiềm năng của SME, ASEAN cần đảm bảo các chính sách đưa ra phù hợp và tạo ra môi trường tốt nhất cho doanh nghiệp phát triển.

Thương mại điện tử là một ví dụ khác cho thấy công nghệ 4.0 đang ảnh hưởng đến các khu vực kinh tế truyền thống. Hiện nay, thương mại điện tử chiếm chưa đến 1% tổng doanh thu ngành bán lẻ của khối ASEAN. Tuy nhiên, con số này sẽ sớm thay đổi khi Internet ngày càng phủ rộng và cơ sở khách hàng của khu vực ngày càng lớn. Khi đó, các công ty thương mại điện tử như Lazada hay Tokopedia, với lợi thế của mình, sẽ cạnh tranh thị phần với các đối thủ quốc tế.

Công nghệ 4.0 cũng giúp các nhà cung cấp dịch vụ logistics phát triển chuỗi cung ứng lên một tầm cao mới, xét về tốc độ và khả năng tiếp cận. Máy bay không người lái vận hành trong các nhà kho, trí tuệ nhân tạo giúp tự động hóa các quy trình và blockchain giúp chuyển đổi chức năng của chuỗi cung ứng. Các nhà cung cấp dịch vụ logistics nhờ đó sẽ hỗ trợ tốt hơn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua các nền tảng giao nhận vận tải trực tuyến.

Đối mặt với thực tế mới

Công nghệ 4.0 đang thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời phá vỡ những thế mạnh truyền thống của khu vực trong sản xuất giá rẻ nhờ tự động hóa, công nghệ robot và in 3D.

Các chính phủ và doanh nghiệp cần cải thiện chất lượng giáo dục, R&D, phát triển các kỹ năng cần thiết cũng như khả năng học tập suốt đời. Những cải cách đó sẽ tạo ra điều kiện cần thiết để ASEAN thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, tạo việc làm, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, mở rộng lực lượng lao động tri thức và vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu. Vì vậy, ngành công nghiệp, chính phủ và các tổ chức xã hội cần chung tay phát triển một lực lượng lao động trẻ và có năng lực cho tương lai của ASEAN.

Trước một thực tế mới đầy cơ hội và thách thức, các nhà lãnh đạo của ASEAN cùng nhau tìm ra giải pháp tại Hội nghị Diễn đàn Kinh tế Thế giới về ASEAN 2018 (WEF ASEAN 2018). Hội nghị diễn ra từ ngày 11/09 – 13/09 tại Hà Nội.

Các nhà lãnh đạo ASEAN tham dự hội nghị tại Hà Nội gồm Thủ tướng Campuchia Hun Sen, Tổng thống Indonesia Joko Widodo, Thủ tướng Lào Thongloun Sisoulith, Thủ tướng Malaysia Mahathir bin Mohamad, Cố vấn quốc gia Myanmar Aung San Suu Kyi, Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long, Tổng thống Philippines Rodrigo Roa Duterte và Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc. Tuy nhiên, thông tin mới nhất từ tờ Philstar Global cho biết tổng thống Duterte không thể tham dự hội nghị lần này.

Ngoài ra, Hội nghị WEF ASEAN 2018 còn có 6 đồng Chủ tịch là: bà Anne-Birgitte Albrectsen - Giám đốc điều hành Plan International, Anh; bà Sri Mulyani Indrawati - Bộ trưởng Tài chính Indonesia; bà Kang Kyung-Wha - Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc; ông Nazir Razak - Chủ tịch CIMB Group Holdings, Malaysia; ông Nguyễn Mạnh Hùng - Quyền Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam; và ông Kevin Sneader - Đối tác quản lý toàn cầu McKinsey & Company, Hong Kong, Trung Quốc.