Bầu không khí u ám của "Thứ Hai Đen Tối" (9-3) khi VN-Index bốc hơi hơn 115 điểm dường như đã được gột rửa phần nào ngay khi phiên giao dịch ngày 10-3 bắt đầu. Tâm lý nhà đầu tư được cởi trói nhờ những diễn biến tích cực từ thị trường tài chính thế giới và khu vực.
"Cú nhảy" hơn 64 điểm
Sự đồng thuận tăng giá diễn ra trên diện rộng, từ nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn cho đến nhóm vừa và nhỏ. Đỉnh điểm của sự hưng phấn là vào giữa phiên sáng, chỉ số VN-Index đã bứt phá ngoạn mục tăng tới 64,3 điểm (tương đương 3,9%), vươn lên mốc 1.716,21 điểm.
Tại thời điểm này, sắc xanh tím (tăng trần) bao phủ phần lớn các mã cổ phiếu trụ cột, tạo nên một "cơn lốc" tăng trưởng mạnh mẽ. Rổ cổ phiếu vốn hóa lớn VN30 thậm chí còn ghi nhận mức tăng ấn tượng hơn, có lúc tăng 69,83 điểm (+3,88%).
Tình hình tương tự cũng diễn ra trên các sàn khác HNX-Index có lúc tăng tới 6,74% và UPCoM-Index tăng 4,19%. Độ rộng thị trường nghiêng hẳn về phe mua với số mã tăng chiếm ưu thế áp đảo so với số mã giảm.
Tuy nhiên, niềm vui bùng nổ không kéo dài trọn vẹn. Sau khi chạm mốc 1.716 điểm, thị trường bắt đầu đối mặt với áp lực chốt lời.
Phiên giao dịch sáng 10-3 là một nhịp hồi phục quan trọng, giải tỏa bớt áp lực tâm lý cho nhà đầu tư
Áp lực này chủ yếu đến từ nhóm nhà đầu tư thận trọng muốn hiện thực hóa lợi nhuận sau cú hồi nhanh, và nhóm nhà đầu tư có tài khoản sử dụng margin (ký quỹ) căng cứng cần bán bớt để đưa tỉ lệ tài khoản về mức an toàn (hạ tỉ trọng rủi ro) sau phiên giảm sâu trước đó.
Hệ quả là đà tăng của các chỉ số bị thu hẹp đáng kể. Kết thúc phiên giao dịch sáng, VN-Index chỉ còn tăng 36,15 điểm (+2,19%), tạm nghỉ ở mức 1.688 điểm. Rổ VN30 cũng hạ nhiệt về mức tăng 49,28 điểm (+2,77%). Dù vậy, thị trường vẫn giữ được trạng thái tích cực với 545 mã tăng giá (trong đó có 21 mã tăng trần), áp đảo hoàn toàn so với 181 mã giảm giá (chỉ có 10 mã giảm sàn).
Thanh khoản thị trường trong phiên sáng diễn ra sôi động với giá trị khớp lệnh trên sàn HoSE đạt hơn 24.359 tỉ đồng. Khối ngoại sau chuỗi ngày bán ròng miệt mài đã quay trở lại mua ròng với giá trị 516 tỉ đồng, tạo thêm điểm tựa tâm lý quan trọng.
Tâm lý giới đầu tư toàn cầu được cải thiện đáng kể khi giá dầu thô thế giới hạ nhiệt rất mạnh. Chính sự sụt giảm mạnh của giá dầu đã khiến nhóm cổ phiếu dầu khí - năng lượng, vốn là điểm sáng trong những phiên trước, nay lại trở thành nhóm ngành duy nhất đi ngược dòng và chìm trong sắc đỏ.
Chỉ số ngành năng lượng sụt giảm 2,17%. Hàng loạt cổ phiếu dầu khí trụ cột như GAS, PLX, PVS đồng loạt giảm giá, phản ánh áp lực chốt lời ngắn hạn khi yếu tố hỗ trợ từ giá dầu không còn.
Xác suất hình thành vùng đáy
Theo giới quan sát, phiên giao dịch sáng 10-3 là một nhịp hồi phục quan trọng, giải tỏa bớt áp lực tâm lý cho nhà đầu tư sau chuỗi ngày giảm sốc. Việc thị trường hạ nhiệt vào cuối phiên sáng là diễn biến dễ hiểu, cho thấy sự thận trọng vẫn còn rất lớn và áp lực margin call (giải chấp) chưa hoàn toàn chấm dứt. Sự trở lại của khối ngoại và sức khỏe của các nhóm ngành dẫn dắt sẽ là những yếu tố then chốt để xác định liệu đây có phải là đáy ngắn hạn của thị trường hay không.
Ông Nguyễn Thế Minh, giám đốc phân tích Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, cho rằng trong lịch sử, các nhịp điều chỉnh của thị trường chứng khoán gắn với căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông phần lớn xuất phát từ yếu tố tâm lý của nhà đầu tư. Thông thường, giai đoạn hoảng loạn kéo dài khoảng một tháng, trước khi dần ổn định và bước vào chu kỳ phục hồi trong hơn hai tháng tiếp theo.
Theo ông Minh, trong quá khứ, sau những phiên giảm sâu mang tính hoảng loạn tương tự phiên giao dịch ngày 9-3, thị trường thường sớm tìm được vùng cân bằng. Thực tế, ngay trong phiên sáng 10-3, chỉ số VN-Index đã ghi nhận sự phục hồi khá mạnh.
Về mặt định giá, sau cú giảm mạnh ngày 9-3, hệ số P/E của thị trường đã lùi về quanh mức 12 lần. Đây là vùng định giá được xem là tương đối thấp trong bối cảnh lịch sử của thị trường chứng khoán Việt Nam.
"Trong nhiều giai đoạn trước đây, khi P/E giảm về quanh vùng này, xác suất hình thành vùng đáy của thị trường thường bắt đầu tăng lên. Điều đó cho phép kỳ vọng áp lực giảm có thể dần suy yếu trong thời gian tới" - ông Minh nhận định.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường còn biến động mạnh, chuyên gia này khuyến nghị nhà đầu tư cần ưu tiên quản trị rủi ro, đặc biệt là kiểm soát tỉ lệ sử dụng đòn bẩy tài chính. Theo đó, việc đưa tỉ lệ margin về mức an toàn là cần thiết để hạn chế rủi ro trong trường hợp thị trường tiếp tục biến động.
Từ kinh nghiệm của đợt điều chỉnh mạnh năm 2022, ông Minh cho rằng nhà đầu tư có thể cân nhắc bổ sung thêm vốn để giảm tỉ lệ vay ký quỹ, qua đó tránh rơi vào các ngưỡng bán giải chấp khi thị trường giảm sâu.
Đối với các danh mục chủ yếu sử dụng vốn tự có, nhà đầu tư không nhất thiết phải bán ra bằng mọi giá ở thời điểm hiện tại. Bởi, sau nhịp giảm mạnh, nhiều cổ phiếu đã điều chỉnh đáng kể từ vùng đỉnh trước đó và đang quay về mức định giá hấp dẫn hơn.