Địa phương lúng túng trước thông báo tiết kiệm 5% trong đấu thầu của Văn phòng Chính phủ

Địa phương hỏi – Bộ trả lời chung chung

Trong thông báo số 9886 ngày 13/10/2025 gửi các bộ, ngành và địa phương về việc triển khai kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, Văn phòng Chính phủ yêu cầu thực hiện tiết kiệm 5% khi chỉ định thầu, đấu thầu dự án .

Yêu cầu này được coi là một trong những giải pháp tăng cường kỷ luật tài chính, chống thất thoát, lãng phí. Điều này là hết sức cần thiết. Tuy nhiên, khi “đi vào đời sống pháp lý”, lập tức nảy sinh một số vấn đề.

Theo Nghị định 214/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đấu thầu, chỉ có một trường hợp duy nhất quy định rõ mức tiết kiệm tối thiểu 5%: gói thầu xây lắp thuộc diện chỉ định thầu theo điểm e khoản 2 Điều 78.

Đối với các hình thức còn lại, như đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu thông thường, đàm phán giá… không có quy định bắt buộc về tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu; việc giảm giá mang tính tự nguyện của nhà thầu hoặc kết quả thương thảo. Chính điểm vênh này đã tạo nên câu hỏi lớn: Có thể áp đặt đồng loạt “tiết kiệm 5%” cho tất cả các gói thầu hay không?

Tại Thanh Hóa, ngay sau khi nhận được thông báo của Văn phòng Chính phủ , UBND tỉnh Thanh Hóa đã có văn bản số 21572/UBND-CNXDKH đề ngày 4/12/2025 gửi Bộ Tài chính đề nghị Bộ này hướng dẫn.

Đến ngày 17/12/2025, Bộ Tài chính có công văn trả lời gửi UBND tỉnh Thanh Hóa. Tại văn bản này, Bộ Tài chính nhắc đến những điều khoản của Nghị định 214/2025 hướng dẫn chi tiết Luật Đấu thầu có điều chỉnh nội dung yêu cầu về tiết kiệm đối với những gói thầu thuộc trường hợp áp dụng hình thức chỉ định thầu (điểm a, điểm c khoản 3 Điều 79 và điểm b khoản 3 Điều 80). Theo đó pháp luật không quy định tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu bắt buộc trong mọi trường hợp chỉ định thầu. Mà chỉ yêu cầu trong quá trình hoàn thiện hợp đồng, chủ đầu tư và nhà thầu thương thảo về giá, bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả kinh tế nói chung. Chỉ đối với gói thầu xây lắp thuộc trường hợp chỉ định thầu (theo quy định tại điểm e, khoản 2, Điều 78 của Nghị định 214/2025), chủ đầu tư phải bảo đảm tiết kiệm tối thiểu 5% giá trị gói thầu.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh phải thực hiện theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng tại Thông báo 9886/VPCP-KTTH, đồng thời đưa ra các giải pháp chung như: thông tin cho nhà thầu, khuyến khích tự nguyện giảm giá, tăng cường quản lý hợp đồng… Điều mà địa phương chờ đợi là câu trả lời “ đúng luật hay đúng chỉ đạo ” thì vẫn chưa được khẳng định rõ ràng.

Tỉnh Quảng Trị, Sở Tài chính cũng gửi văn bản đến Bộ Tài chính xin hướng dẫn chi tiết về: đối tượng áp dụng, quy trình thực hiện, các loại gói thầu có phải áp dụng 5% hay không…? Đến nay, chưa có văn bản trả lời chính thức. Một lãnh đạo địa phương thừa nhận: “Không dám làm khác cả luật lẫn chỉ đạo. Mà làm theo ai cũng có rủi ro”.

Nhiều gói thầu không giảm và nhiều gói thầu phải tạm dừng

Tại Quảng Trị, sau thông báo của Văn phòng Chính phủ nhiều gói thầu từ vài tỷ đồng đến cả nghìn tỷ đồng vẫn được đưa ra đấu và rất ít gói thầu thực hiện giảm giá đạt đến 5%.

Đơn cử như Gói thầu Dự án thành phần 1: Đầu tư xây dựng Quốc lộ 15D đoạn từ cảng Mỹ Thuỷ đến cao tốc Cam Lộ - La Sơn, thời điểm đóng mở thầu là ngày 23/12/2025, có giá chào thầu là hơn 1.300 tỷ đồng. Liên danh xây dựng Quốc lộ 15D “một mình một ngựa”, chỉ giảm 0,09%.

Hay như mới đây nhất ngày 6/1/2026, Công ty TNHH Hoàng Hưng trúng Gói thầu số 1: Xây lắp + Đảm bảo an toàn giao thông + Dự phòng thuộc dự án: Các tuyến đường nội vùng Hoa Thuỷ, do UBND xã Lệ Ninh làm chủ đầu tư.

Giá chào thầu của gói thầu này 11.458.045.000 đồng, Công ty TNHH Hoàng Hưng chỉ giảm hơn 0,1% và trúng thầu. Lãnh đạo đơn vị trúng thầu khẳng định là họ không vi phạm pháp luật đấu thầu.

Ông Trần Trung Hiếu, Trưởng phòng Đấu thầu Sở Tài chính Quảng Trị cho biết, hiện đang rất lúng túng trong thực hiện thông báo của Văn phòng Chính phủ , vì pháp luật về đấu thầu hiện hành không quy định.

“Một số chủ đầu tư đã đưa tiết kiệm 5% vào thương thảo hợp đồng, cũng có nhà thầu đồng ý và có nhà thầu không đồng ý, nhưng không thể loại họ để mời nhà thầu khác vào thương thảo được” – ông Hiếu nói.

Cũng theo ông Hiếu, trước vướng mắc này, Sở Tài chính Quảng Trị đã có văn bản hỏi Bộ Tài chính về cách thức thực hiện, nhưng đến nay đã hơn 1 tháng nhưng chưa có hồi âm. Cũng chính vì thế mà hiện nhiều gói thầu đã xong hồ sơ nhưng phải tạm dừng phát hành; một số kế hoạch lựa chọn nhà thầu chưa dám phê duyệt, do các bên e ngại trách nhiệm cá nhân.

Theo ông Hiếu, mong muốn lớn nhất của địa phương hiện nay là Bộ Tài chính cần sớm có hướng dẫn cụ thể và thống nhất để “cởi trói” cho công tác đấu thầu, nếu không sẽ là “rào cản” trong giải ngân vốn đầu tư công.

Quảng Ngãi thực hiện triệt để theo chỉ đạo

Sau khi công văn số 9886 của Văn phòng Chính phủ phát hành về tiết kiệm 5% trong đấu thầu, ngày 3/12/2025, Sở Tài chính tỉnh Quảng Ngãi đã có công văn hỏi Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính ) về cách thức thực hiện. Ngày 19/12/2025, Cục Quản lý đấu thầu có công văn trả lời, nội dung cũng tương tự như Bộ Tài chính trả lời một số địa phương.

Tuy nhiên, ngay sau khi nhận được công văn của Cục Quản lý đấu thầu, Sở Tài chính tỉnh Quảng Ngãi đã có Công văn số 5387/STC-ĐTĐT gửi các sở, ban, ngành và các địa phương trong tỉnh yêu cầu triển khai thực hiện các giải pháp tiết kiệm 5% khi chỉ định thầu, đấu thầu dự án.

Theo một số chuyên gia, cách làm khác nhau giữa các địa phương đang tạo nên một “độ vênh” đáng lo ngại trong áp dụng chính sách: nơi dè dặt vì sợ trái luật, nơi làm quyết liệt để bảo đảm kỷ luật điều hành. Để tạo sự đồng bộ thống nhất trong quá trình thực hiện theo đúng tinh thần tại Văn bản số 9886/VPCP-KTTH của Văn phòng Chính phủ , thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, nếu cần thiết có thể phải nhanh chóng sửa pháp luật về đấu thầu.