Dữ liệu vận tải biển cho thấy rất ít hoạt động tại eo biển Hormuz sau hơn 6 giờ Mỹ và Iran tuyên bố ngừng bắn. Các chuyên gia nhận định cần thêm những tín hiệu tích cực trước khi lưu thông hàng hải có thể trở lại bình thường.
Cố vấn cấp cao về tại Liên minh Chống hạt nhân Iran, ông Charlie Brown cho rằng thỏa thuận ngừng bắn chỉ là bước khởi đầu. Theo ông, điều này chưa đủ để đảm bảo hoạt động vận tải thương mại ngay lập tức nối lại qua tuyến đường chiến lược.
"Thỏa thuận ngừng bắn là bước đi cần thiết đầu tiên, nhưng điều đó không có nghĩa là hoạt động vận tải thương mại sẽ ngay lập tức trở lại bình thường thông qua các tuyến đường giao thông quốc tế trong eo biển", ông nói.
Dữ liệu giao thông hàng hải cho thấy rất ít hoạt động diễn ra ở eo biển Hormuz vào sáng thứ Tư sau khi Mỹ và Iran tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn.
Theo ông Charlie Brown, các chủ tàu vẫn đang chờ hướng dẫn chính thức từ các cơ quan an ninh hải quân, quốc gia đăng ký tàu và đặc biệt là các công ty bảo hiểm rủi ro chiến tranh trước khi quyết định quay lại.
Ông Charlie Brown cũng nhấn mạnh vai trò của những "con tàu tiên phong" - các chuyến đi đầu tiên thử nghiệm tuyến đường. Nếu những hành trình này diễn ra an toàn, niềm tin thị trường có thể nhanh chóng được khôi phục, kéo theo các tàu khác quay trở lại.
Kể từ khi xung đột bùng phát, Iran được cho là đã tấn công ít nhất 19 tàu thuyền gần eo biển Hormuz - tuyến hàng hải nối liền Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman. Việc gián đoạn kéo dài gần sáu tuần đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung dầu thô toàn cầu và gây biến động thị trường.
Sáng thứ Tư (8/4), Ngoại trưởng Iran cho biết việc đi lại an toàn qua eo biển có thể được đảm bảo thông qua sự phối hợp với lực lượng vũ trang nước này.
Trong khi đó, Tasnim đưa tin, Iran và Oman đang xem xét cơ chế thu phí tàu thuyền đi qua eo biển trong thời gian ngừng bắn. Theo một số phương án, mức phí có thể linh hoạt tùy loại tàu và hàng hóa, thậm chí lên tới khoảng 2 triệu USD mỗi chuyến.
Kịch bản nào cho Hạm đội 5 Mỹ nếu Iran áp phí qua eo biển Hormuz?
Hai trong số các đề xuất của Iran được đưa ra từ thỏa thuận ngừng bắn, gồm việc thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz và yêu cầu lực lượng Mỹ rút khỏi khu vực, đã đặt ra câu hỏi về sự hiện diện của Hải quân Mỹ ở Trung Đông.
Một trong những vấn đề then chốt là liệu cơ chế thu phí này có áp dụng đối với tàu quân sự, đặc biệt là tàu chiến Mỹ, hay không.
Hiện nay, Bộ chỉ huy Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ, thuộc Bộ Tư lệnh Trung ương (CENTCOM) có trụ sở tại Bahrain, đóng vai trò kiểm soát khu vực biển rộng khoảng 2,5 triệu dặm vuông, bao gồm Vịnh Ba Tư, Vịnh Oman, Biển Đỏ và một phần Ấn Độ Dương.
Bên cạnh eo biển Hormuz, Hạm đội 5 còn giám sát các điểm nghẽn hàng hải quan trọng như kênh đào Suez ở phía bắc Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb ở phía nam.
Theo ông Collin Koh, nghiên cứu viên tại trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, nếu các tàu chiến Mỹ buộc phải trả phí khi đi qua eo biển Hormuz, điều này sẽ làm suy yếu đáng kể khả năng tiếp cận quân sự của Washington tại khu vực Vịnh.
"Nếu phải trả phí, rõ ràng điều đó sẽ làm suy yếu khả năng tiếp cận quân sự của Mỹ đến vùng Vịnh. Trừ phi Tổng thống Trump có ý định thay đổi hoàn toàn lập trường của CENTCOM tại khu vực Vịnh, tôi không thấy hệ thống thu phí này có thể duy trì được", ông nhận định.