Hành trình xác lập vị thế của doanh nhân Việt Nam

TỪ BỨC THƯ CỦA BÁC HỒ 81 NĂM TRƯỚC

81 năm trước, giữa bộn bề khó khăn của một quốc gia vừa giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư gửi giới công thương Việt Nam . Trong bức thư đăng trên Báo Cứu Quốc ngày 13.10.1945, Bác Hồ bày tỏ vui mừng khi giới công thương đã đoàn kết, làm được nhiều việc "ích quốc lợi dân". Người nhấn mạnh: "Trong lúc các giới khác trong quốc dân ra sức hoạt động để giành lấy nền hoàn toàn độc lập của nước nhà thì giới công thương phải hoạt động để xây dựng một nền kinh tế và tài chính vững vàng và thịnh vượng".

Trước đó, giới công thương đã hăng hái tham gia Công thương cứu quốc đoàn, gia nhập Mặt trận Việt Minh và có nhiều đóng góp thiết thực cho chính quyền cách mạng non trẻ. Tiêu biểu là trong "Tuần lễ vàng" (tháng 9.1945), nhiều doanh nhân và gia đình giàu có đã tự nguyện đóng góp tiền, vàng cho Nhà nước, góp phần giúp Chính phủ vượt qua giai đoạn hiểm nghèo ban đầu.

ẢNH: T.L

Trong thư, Bác khẳng định vai trò to lớn của giới công thương đối với công cuộc kiến thiết đất nước: "Chính phủ, nhân dân và tôi sẽ tận tâm giúp đỡ giới thương nhân trong công cuộc kiến thiết này. Việc nước và việc nhà bao giờ cũng đi đôi với nhau. Nền kinh tế quốc dân thịnh vượng nghĩa là các sự kinh doanh của các nhà công nghiệp, thương nghiệp thịnh vượng". Người cũng kêu gọi các nhà công nghiệp, thương nghiệp mau chóng gia nhập Công thương cứu quốc đoàn, cùng đem vốn ra làm việc ích nước lợi dân.

Bức thư ra đời khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới hơn 1 tháng tuổi. Chính quyền cách mạng vừa phải củng cố bộ máy, bảo vệ nền độc lập non trẻ, vừa giải quyết hậu quả chiến tranh, khắc phục nạn đói khiến hàng triệu người thiệt mạng và phục hồi nền kinh tế kiệt quệ. Trong bối cảnh ấy, nhiệm vụ "kiến quốc" phải thực hiện song hành cùng nhiệm vụ bảo vệ chính quyền và độc lập dân tộc. Trong đó, giới công thương được xác định là một lực lượng then chốt.

Bức thư không chỉ là lời động viên, kêu gọi quyên góp vốn mà còn thể hiện tầm nhìn của Bác về vai trò của doanh nghiệp, doanh nhân đối với sức mạnh kinh tế quốc gia. Tưởng như đơn giản, nhưng thông điệp "việc nước và việc nhà bao giờ cũng đi đôi với nhau" đã đặt nền móng cho tư tưởng "dân giàu, nước mạnh", khẳng định lợi ích của doanh nghiệp luôn gắn liền và song hành với lợi ích quốc gia.

Nhìn lại lịch sử trước năm 1945, dù không ít thương nhân giàu có đã góp phần hình thành nên các thương cảng, trung tâm thương mại sầm uất, nhưng tư tưởng "Nhất sĩ, nhì nông, tam công, tứ thương" của Nho giáo vẫn đè nặng, coi thường nghề buôn. Quan niệm vượt thời đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xóa tan định kiến đó, nâng tầm thương nhân từ vị trí dưới cùng tầng lớp xã hội trở thành lực lượng kiến quốc bình đẳng và quan trọng.

ĐỔI MỚI VÀ SỰ TRỞ LẠI CỦA DOANH NHÂN

Sự trở lại của doanh nhân sau công cuộc Đổi mới năm 1986 là một hành trình phát triển liên tục, gắn liền với những cột mốc thể chế mang tính bước ngoặt. Bắt đầu từ Đại hội lần thứ VI của Đảng (12.1986) với chủ trương đổi mới toàn diện, nhận thức về kinh tế tư nhân đã thay đổi căn bản, mở đường cho khu vực này được công nhận và tạo điều kiện phát triển. Các kỳ Đại hội tiếp theo liên tục khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân.

Song hành cùng đổi mới tư duy là quá trình hoàn thiện hạ tầng pháp lý. Sự ra đời và đi vào cuộc sống của luật Đầu tư nước ngoài, luật Công ty, luật Doanh nghiệp tư nhân và đặc biệt là luật Doanh nghiệp đã tạo nên hành lang pháp lý vững chắc, giải phóng sức sản xuất và "tiếp sức" cho hàng loạt doanh nghiệp, doanh nhân tự tin bước vào thị trường .

Khi nền kinh tế tích tụ đủ lực và thể chế từng bước hoàn thiện, vị thế của người kinh doanh đã chính thức được xác lập. Ngày 13.10.2004, tại cuộc gặp thường niên với hơn 500 đại diện doanh nghiệp cả nước, Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải đã công bố Quyết định số 990/QĐ-TTg, chọn ngày 13.10 hằng năm làm Ngày Doanh nhân Việt Nam .

Sự ra đời của Ngày Doanh nhân Việt Nam năm 2004 nối trực tiếp với dấu mốc lịch sử và tư tưởng tiến bộ của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bức thư gửi giới công thương ngày 13.10.1945. Mốc thời gian năm 2004 cũng mang ý nghĩa đặc biệt khi đây là thời điểm Việt Nam đang gấp rút chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Sự xuất hiện của Ngày Doanh nhân Việt Nam đúng vào thời điểm này đánh dấu bước trưởng thành của doanh nghiệp, doanh nhân Việt đủ tự tin bước ra sân chơi mới - sân chơi của hội nhập kinh tế quốc tế.

Thông điệp của Chính phủ nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam nhấn mạnh việc phát huy truyền thống, động viên các tầng lớp xã hội chung tay xây dựng đội ngũ doanh nhân ngày càng lớn mạnh, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đồng thời, đây cũng là dịp giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự cường, sáng tạo, nâng cao kỷ luật, đạo đức và văn hóa kinh doanh.

Hành trình đó tiếp tục ghi dấu bước ngoặt mới tại Đại hội XIV của Đảng (19 - 25.1.2026) - cột mốc đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình. Việc cụ thể hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị (ban hành ngày 4.5.2025) một lần nữa khẳng định quyết tâm xóa bỏ mọi rào cản, tạo đột phá thực chất để kinh tế tư nhân phát triển.

Nghị quyết 68 được đánh giá là bước đột phá tư duy mang tính lịch sử với những tư tưởng chiến lược cốt lõi: Xác lập vị thế cao nhất - lần đầu tiên, kinh tế tư nhân chính thức được định danh là "một động lực quan trọng nhất" của nền kinh tế quốc gia, đồng thời là lực lượng nòng cốt, tiên phong trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Xóa bỏ triệt để rào cản - quyết tâm xóa bỏ mọi tư duy định kiến, rào cản pháp lý và phân biệt đối xử; bảo đảm bình đẳng thực chất giữa kinh tế tư nhân và các thành phần kinh tế khác trong tiếp cận nguồn lực (đất đai, vốn, công nghệ, cơ hội kinh doanh). Nghị quyết cũng bảo vệ an toàn cho doanh nhân : Khẳng định tinh thần không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự; tạo môi trường an toàn, minh bạch, bảo vệ quyền sở hữu tài sản và quyền tự do kinh doanh hợp pháp để doanh nhân yên tâm đầu tư dài hạn.

Để đưa tinh thần đột phá này vào cuộc sống, ngày 30.5.2025, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1055 thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết 68. Như Thông báo số 72/TB-VPCP ngày 9.2.2026 ghi nhận, những kết quả tích cực bước đầu đã tạo đà, tạo lực vững chắc, củng cố mạnh mẽ niềm tin của cộng đồng doanh nhân và toàn xã hội đối với sự phát triển bứt phá của khu vực kinh tế tư nhân trong thời kỳ mới.

SỰ TRỖI DẬY MẠNH MẼ VÀ BƯỚC TIẾN VỀ TƯ DUY CHIẾN LƯỢC

Trong bài viết Phát triển kinh tế tư nhân - Đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh sự chuyển mình vượt bậc của lực lượng doanh nhân : Nếu như trong giai đoạn đầu đổi mới, kinh tế tư nhân chỉ giữ vai trò thứ yếu, nền kinh tế chủ yếu dựa vào khu vực nhà nước và vốn đầu tư nước ngoài (FDI), thì trong 2 thập niên trở lại đây, nhất là khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 09 năm 2011 và T.Ư ban hành Nghị quyết 10 năm 2017 về phát triển kinh tế tư nhân , khu vực kinh tế này đã trỗi dậy mạnh mẽ, trở thành một trong những trụ cột quan trọng hàng đầu của nền kinh tế và ngày càng thể hiện là một động lực quan trọng nhất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia. Với gần 1 triệu doanh nghiệp, khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể, khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 51% GDP, hơn 30% ngân sách nhà nước, tạo ra hơn 40 triệu việc làm, chiếm hơn 82% tổng số lao động trong nền kinh tế, đóng góp gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội.

Không chỉ làm chủ thị trường nội địa, nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã khẳng định thương hiệu trên trường quốc tế, góp phần nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và gia tăng sức cạnh tranh quốc gia. Điều này chứng minh rằng khi có môi trường thuận lợi, doanh nghiệp Việt hoàn toàn đủ sức vươn xa, cạnh tranh sòng phẳng với thế giới.

Tại Hội nghị triển khai Nghị quyết 66 và Nghị quyết 68 (18.5.2025), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (thời điểm đó đang giữ cương vị Tổng Bí thư - NV) một lần nữa khẳng định bước tiến lớn trong tư duy lý luận của Đảng: Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất, song hành cùng vai trò chủ đạo, dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Sự chuyển dịch nhận thức từ "vị trí thứ yếu" sang "trụ cột phát triển" đã tạo nên thế "kiềng ba chân" vững chắc (kinh tế nhà nước - kinh tế tập thể - kinh tế tư nhân ) cho một nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập. Phát triển kinh tế tư nhân giờ đây không chỉ là yêu cầu kinh tế đơn thuần mà đã trở thành mệnh lệnh chính trị nhằm củng cố sức mạnh quốc gia.

Đặc biệt, ngày 14.9.2026, tại buổi làm việc về Đề án quy định mới cho đảng viên làm kinh tế tư nhân , Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục chỉ đạo khẳng định rõ quyền tham gia các hoạt động kinh tế hợp pháp của đảng viên. Quy định mới này giúp đảng viên yên tâm cống hiến, kinh doanh đúng pháp luật, giúp tổ chức Đảng quản lý thực chất, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội vào bộ máy liêm chính.

Cùng với Nghị quyết 68, tư tưởng cởi mở và quyết liệt này đang trao cho đội ngũ doanh nhân Việt Nam một sứ mệnh lịch sử lớn lao hơn bao giờ hết: Làm nòng cốt đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc!