ILO: Gần một thập kỷ, giá gia công áo sơ mi, quần jean của Việt Nam hầu như không đổi

Quan điểm của ILO nhấn mạnh vai trò của lương tối thiểu vì đây là chính sách cần thiết để bảo vệ người lao động ở dưới đáy của thị trường. Những người này là đối tượng dễ bị tổn thương bởi mức lương cực thấp và sự bóc lột lao động. Hiện chính sách quy định tiền lương bắt buộc đã được thiết lập và áp dụng ở hầu hết các quốc gia.

ILO cũng đề cập đến việc song song với lương tối thiểu, cần đi kèm với đàm phán tự nguyện (thương lượng tập thể) giữa người lao động và các tổ chức công đoàn, công đoàn doanh nghiệp hay công đoàn ngành. 

Bởi đây là định chế chính để cùng điều chỉnh mức lương và điều kiện việc làm trong nền kinh tế thị trường. Thông qua đó hỗ trợ giải quyết sự mất cân đối về quyền thương lượng giữa cá nhân người lao động và người sử dụng lao động.

Hai yếu tố này nếu được kết hợp, theo ILO sẽ đóng góp công bằng cho xã hội và kinh tế, giúp xã hội tiến đến tăng trưởng toàn diện, ổn định.

Hiện nay, lương tối thiểu Việt Nam với các con số được đưa ra cho thấy đã tăng khá nhanh trong giai đoạn 2013 – 2016 tăng khoảng 13 – 15% trước khi giảm xuống còn 7% năm 2017 và 6,5% vào năm 2018. Điều này làm dấy lên quan ngại về việc xói mòn khả năng cạnh tranh của ngành xuất khẩu Việt Nam.

ILO cho biết các doanh nghiệp ở đáy của chuỗi cung ứng toàn cầu có thể cảm thấy lợi thế cạnh tranh về giá của họ phải chịu sức ép về lương và mức lương tối thiểu liên tục tăng trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, đấy chỉ là một phần của câu chuyện.

ILO nhấn mạnh trong gần một thập kỷ, giá gia công (gồm cắt, may, ủi) của một chiếc áo sơ mi hoặc quần jean mà các nhà cung cấp của Việt Nam nhận được từ các công ty đa quốc gia vẫn hầu như không thay đổi, thậm chí thấp hơn trong một số trường hợp.

Điều này giải thích cho việc người sử dụng lao động trong các ngành xuất khẩu thường xuyên bị sức ép phải cải thiện hiệu quả nhà máy, giảm chi phí sản xuất với mong muốn giữ chi phí lao động thấp để duy trì biên lợi nhuận. Do vốn bị ép giữa một bên là lương tối thiểu tăng lên, cộng các chi phí khác và một bên là giá gia công thấp.

Vì thế, ILO cho rằng cần có đối thoại giữa các nhà cung cấp Việt Nam và công đoàn để đảm bảo sự phân chia công bằng của các thành quả kinh tế và trách nhiệm xã hội.  

Theo ILO, nhiều nhãn hàng và công ty đa quốc gia đã công bố các cam kết, thông qua các chương trình CSR (trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp). Theo đó nhằm đảm bảo tuân thủ đầy đủ mức lương tối thiểu quốc gia, và tôn trọng nguyên tắc tự do liên kết và thương lượng tập thể.