Một quốc gia vừa nhập khẩu gạo tăng gấp 95 lần trong năm 2025, Thái Lan, Việt Nam đều không phải nhà cung cấp lớn nhất

Nhập khẩu gạo của khu vực tư nhân tại Nhật Bản đã tăng vọt trong năm 2025, khi giá gạo sản xuất trong nước liên tục neo ở mức cao, khiến nguồn cung từ nước ngoài trở nên hấp dẫn hơn dù phải chịu thuế nhập khẩu. Diễn biến này phản ánh những biến động đáng chú ý trên thị trường lương thực của nền kinh tế lớn thứ ba thế giới.

Theo số liệu chính phủ Nhật Bản vừa công bố, lượng gạo do các doanh nghiệp tư nhân nhập khẩu đã tăng hơn 95 lần so với thông lệ, đạt 96.834 tấn trong năm 2025. Đây là mức cao nhất kể từ khi cơ chế nhập khẩu hiện hành được thiết lập vào năm 1999.

Xét theo thị trường, lượng gạo nhập khẩu từ Hoa Kỳ chiếm 75.638 tấn, tương đương khoảng 78% tổng lượng nhập khẩu, tiếp theo là 7.024 tấn từ Đài Loan, 4.567 tấn từ Việt Nam và 4.014 tấn từ Thái Lan.

Trong nhiều năm, lượng gạo nhập khẩu của khu vực tư nhân tại Nhật Bản chỉ dao động quanh 600–800 tấn mỗi năm. Con số này nhích lên 1.015 tấn vào năm 2024, trước khi tăng đột biến trong năm vừa qua. Riêng tháng 7/2025, khối lượng nhập khẩu đã đạt kỷ lục hàng tháng 26.397 tấn. Đến tháng 12, con số tiếp tục ở mức cao 3.866 tấn, gần gấp 33 lần so với cùng kỳ năm trước.

Đà tăng nhập khẩu diễn ra trong bối cảnh nguồn cung nội địa bị thắt chặt, khiến gạo nhiều thời điểm biến mất khỏi kệ hàng tại các siêu thị. Tình trạng thiếu hụt đã buộc các nhà bán lẻ và chuỗi nhà hàng phải điều chỉnh chiến lược thu mua, mở rộng sử dụng gạo nhập khẩu để ổn định hoạt động kinh doanh.

Một số doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống và bán lẻ đã sớm chuyển hướng sang nguồn cung nước ngoài. Chuỗi nhà hàng Colowide bắt đầu phục vụ gạo Calrose trồng tại California tại một số quán izakaya và nhà hàng nướng Gyu-Kaku từ tháng 2/2025. Trong khi đó, chuỗi cửa hàng cơm bò nổi tiếng Yoshinoya Holdings đã sử dụng hỗn hợp gạo nội địa và nhập khẩu từ mùa xuân năm 2023. Ở lĩnh vực bán lẻ, Aeon, nhà bán lẻ lớn nhất Nhật Bản, cũng đã đưa gạo trồng tại Mỹ lên kệ tại hệ thống Aeon Style và nhiều cửa hàng khác từ tháng 6.

Việc gia tăng nhập khẩu diễn ra bất chấp cơ chế bảo hộ chặt chẽ của Nhật Bản đối với thị trường gạo . Theo hạn ngạch nhập khẩu tối thiểu (minimum access), chính phủ Nhật được phép nhập khẩu 770.000 tấn gạo nước ngoài mà không chịu thuế.

Tuy nhiên, trong số này chỉ tối đa 100.000 tấn được phân phối trực tiếp cho tiêu dùng trong nước, phần còn lại chủ yếu dùng cho chế biến hoặc dự trữ. Lượng gạo nhập khẩu vượt hạn ngạch phải chịu mức thuế cao 341 yên/kg (tương đương khoảng 2,23 USD/kg), một trong những hàng rào thuế quan cao nhất đối với nông sản tại Nhật Bản.

Dù vậy, mặt bằng giá gạo nội địa tăng mạnh đã làm giảm tác động của thuế quan. Theo Bộ Nông nghiệp Nhật Bản, dựa trên phân tích dữ liệu bán hàng tại các siêu thị toàn quốc của đơn vị nghiên cứu KSP-SP, giá bán lẻ gạo trung bình trong tuần kết thúc ngày 18/1 ở mức 4.283 yên cho túi 5 kg. Đây là tuần thứ 20 liên tiếp giá duy trì trên ngưỡng 4.000 yên/5 kg, cao bất thường so với nhiều năm trước.

Trong bối cảnh lạm phát thực phẩm vẫn là mối quan tâm lớn và sản xuất nông nghiệp nội địa chịu ảnh hưởng từ chi phí đầu vào cao cùng các yếu tố thời tiết, xu hướng gia tăng nhập khẩu gạo của khu vực tư nhân có thể tiếp tục duy trì trong thời gian tới. Điều này không chỉ tác động đến thị trường gạo trong nước mà còn mở ra thêm cơ hội cho các nhà xuất khẩu gạo , đặc biệt là từ Mỹ và các quốc gia có lợi thế cạnh tranh về giá.

Theo Nikkei