Khách hàng lớn nhất của gạo Việt sắp nhập khẩu trở lại

Người nông dân trồng lúa khắp tại Philippines đang chịu nhiều áp lực hơn khi chính phủ nối lại nhập khẩu gạo theo cơ chế thuế quan linh hoạt, sau một thời gian áp dụng hạn chế.

Bà Elvira C. Fadriquelan, 60 tuổi, cùng con trai canh tác gần một hecta ruộng ở Lubao, Pampanga, miền Bắc Philippines, cho biết họ phải bán lúa chưa xay xát với giá 13 peso/kg, trong khi chi phí sản xuất, bao gồm giống, phân bón, nhân công và chuẩn bị đất, dao động từ 16–20 peso/kg.

“Với giá bán hiện tại, chúng tôi thậm chí còn không thu hồi được vốn,” bà nói.

Ở một số khu vực thuộc miền Trung Luzon, giá lúa tại nông trại còn giảm xuống chỉ 8 peso/kg, khiến nông dân gánh chịu thua lỗ không thể bù đắp. Ngoài ra, thời tiết bất lợi như lũ lụt và bão gió có thể làm sản lượng giảm một nửa, trong khi chi phí vẫn không đổi.

Số liệu từ Cục Thống kê Philippines cho thấy giá lúa trung bình tại miền Trung Luzon giảm 24,4% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 15,14 peso/kg vào tháng 10. Trên toàn quốc, giá lúa tại ruộng tháng 11 là 16,92 peso/kg, giảm 16,6% so với năm ngoái. Các nông dân cho rằng lệnh hạn chế nhập khẩu trước đó không giúp giá lúa tăng đáng kể, và họ lo ngại tình hình sẽ tồi tệ hơn khi nhập khẩu được nối lại.

Bắt đầu từ năm nay, nhập khẩu gạo sẽ áp dụng chương trình thuế quan “linh hoạt” theo Sắc lệnh hành pháp số 105, cho phép điều chỉnh thuế từ 15% đến 35% dựa trên giá gạo tấm 5% của Việt Nam – nguồn gạo chiếm phần lớn nhập khẩu của Philippines. Thuế suất sẽ được xem xét theo quý, dựa trên giá trung bình tháng trước, nhằm ổn định nguồn cung và kiểm soát biến động giá. Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco P. Tiu Laurel, Jr. nhấn mạnh: nếu giá gạo toàn cầu giảm quá thấp, thuế suất nên tăng lên 35%, nhưng nếu giá tăng trở lại, thuế có thể giảm xuống 15% để duy trì ổn định thị trường.

Tuy nhiên, các nhóm nông nghiệp phản đối cơ chế linh hoạt, cho rằng điều này cung cấp quá ít sự bảo hộ cho người trồng lúa, đặc biệt khi giá toàn cầu đang giảm. Chủ tịch Phòng Thương mại Nông nghiệp và Thực phẩm Philippines, Danilo V. Fausto, đề xuất bắt đầu thuế nhập khẩu ở mức tối thiểu 35% để bảo vệ sản xuất trong nước, chỉ điều chỉnh trong thời kỳ thu hoạch hoặc biến động mạnh về giá quốc tế. Giám đốc Raul Q. Montemayor của Liên đoàn Nông dân Tự do cũng cảnh báo công thức tính thuế hiện nay sẽ khiến gạo nhập khẩu luôn rẻ hơn gạo nội địa, gây bất lợi cho nông dân.

Hệ thống thuế linh hoạt cũng ảnh hưởng tới nguồn tài chính của Quỹ Phát triển Nông thôn Vùng (RCEF), vốn cung cấp hỗ trợ giống cây trồng, cơ giới hóa, tín dụng và khuyến nông. Theo CPBRD, doanh thu thuế nhập khẩu giảm mạnh trong nửa cuối năm 2024 và nửa đầu năm 2025, nhưng Bộ Nông nghiệp khẳng định các chương trình RCEF vẫn được duy trì, với kinh phí đã được bố trí trong ngân sách.

Với việc nhập khẩu nối lại theo cơ chế linh hoạt, nông dân như bà Fadriquelan vẫn đứng trước nhiều bất định: “Vụ thu hoạch tiếp theo của chúng tôi vào khoảng tháng Tư. Nếu họ mở lại nhập khẩu gạo , thì đến khi nào mới dừng lại? Chúng tôi sẽ còn chịu thiệt hại nhiều hơn nữa,” bà nói.