Kiểm tra xong, Bộ Công thương muốn xuất khẩu gạo 'có kiểm soát'icon

 Bộ Công Thương từng kiến nghị tạm dừng xuất khẩu gạo hết tháng 5; ngay sau đó 1 ngày lại xin cho xuất khẩu trở lại. Sau khi đi kiểm tra, rà soát, Bộ lại muốn cho xuất khẩu "có kiểm soát".

Không lo thiếu, còn dư 6,5 - 6,7 triệu tấn gạo

Ngày 28/3, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh, Trưởng Đoàn kiểm tra liên ngành về tình hình xuất khẩu gạo đã ký văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ kết quả kiểm tra, rà soát nguồn cung thóc gạo, tình hình xuất khẩu, thực hiện dự trữ lưu thông.

Dẫn báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Đoàn kiểm tra cho hay: sản xuất năm 2020 ước đạt 43,5 triệu tấn thóc. Dự báo, nhu cầu tiêu thụ trong nước năm 2020 (đã bao gồm cả dự trữ) là 29,96 triệu tấn thóc.

Xuất khẩu gạo đang phải tạm dừng.

Cụ thể, tiêu thụ của người dân là 14,26 triệu tấn, chế biến là 7,5 triệu tấn, chăn nuôi là 3,4 triệu tấn, làm giống và dự phòng là 1,0 triệu tấn, dự trữ trong nước là 3,8 triệu tấn.

Như vậy, sau khi trừ nhu cầu tiêu dùng và dự trữ lượng gạo còn dư có thể xuất khẩu là khoảng 13,54 triệu tấn, tương đương khoảng 6,5 - 6,7 triệu tấn gạo.

Còn báo cáo của Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA) cho thấy, đến ngày 27/3, tổng lượng hợp đồng đã ký nhưng chưa giao hàng là 1,574 triệu tấn gạo. Trong đó, phải giao từ nay đến 31/5/2020 là 1,385 triệu tấn. Lượng gạo hiện có trong kho của doanh nghiệp hội viên (60/92) là 1,651 một triệu tấn.

Như vậy, chỉ tính riêng các doanh nghiệp hội viên của VFA, nếu tuân thủ nghiêm túc chỉ đạo không ký hợp đồng mới của Thủ tướng lượng gạo dư vào thời điểm 31/5 là khoảng 266 nghìn tấn.

Tính cả các doanh nghiệp ngoài hiệp hội thì tổng lượng hợp đồng đã ký nhưng chưa giao hàng là 1,665 triệu tấn gạo.

“Lượng gạo hiện có trong kho của doanh nghiệp là 1,708 triệu tấn gạo và 144 nghìn tấn thóc, tương đương khoảng 75 nghìn tấn gạo”, VFA cho hay.

Theo hướng đó, các ý kiến đề nghị Đoàn kiểm tra liên ngành xây dựng phương án “xuất khẩu có kiểm soát chặt chẽ” để báo cáo Thủ tướng Chính phủ, cố gắng đạt được mục tiêu kép vừa thực hiện tốt nhiệm vụ bảo đảm an ninh lương thực trong bối tránh cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp nhưng cũng vừa duy trì được sản xuất và tăng trưởng kinh tế.

Cho xuất khẩu “có kiểm soát”

Căn cứ kết quả rà soát và các ý kiến của các tỉnh, thành ĐBSCL, các DN, Đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công thương chủ trì báo cáo Thủ tướng Chính phủ phương án điều hành xuất khẩu gạo trong thời gian tới cho phép tiếp tục xuất khẩu gạo nhưng phải kiểm soát chặt số lượng xuất khẩu theo từng tháng, trước mắt là tháng 4, tháng 5/2020.

Theo Bộ Công Thương, nhu cầu an ninh lương thực trong tháng 4, tháng 5 sẽ được Tổng cục Dự trữ nhà nước mua vào 300.000 tấn gạo và giữ lại thêm 400.000 tấn gạo để dự phòng.

“Như vậy, lượng gạo xuất khẩu giữ lại cho nhu cầu trong nước trong hai tháng là 700.000 tấn”, Bộ Công Thương cho biết.

Còn lượng gạo xuất khẩu dự kiến trong tháng 4, tháng 5/2020 vào khoảng 800.000 tấn. Lượng gạo này giảm 40% so với lượng xuất khẩu tháng 4 và tháng 5/2019.

Trước mắt trong tháng 4, Đoàn kiểm tra kiến nghị cho phép xuất khẩu 400.000 tấn. Vào tuần cuối cùng tháng 4, căn cứ diễn biến dịch bệnh và báo cáo của các Bộ, ngành, Thủ tướng chính phủ sẽ xem xét, quyết định phương hướng điều hành xuất khẩu gạo tháng 5.

Về quản lý số lượng được phép xuất khẩu, Tổng cục hải quan chịu trách nhiệm quản lý số lượng 400.000 tấn gạo được phép xuất khẩu trong tháng 4 thông qua cộng dồn và trừ lùi số lượng theo tờ khai hải quan.

Nguyên tắc quản lý như sau: đăng ký tờ khai trước sẽ được xuất khẩu trước, số lượng mở tờ khai được trừ lùi vào tổng số lượng được phép xuất khẩu trong tháng 4. Trường hợp không sử dụng tờ khai 15 ngày hoặc số lượng thực xuất ít hơn số lượng đã mở theo tờ khai thì số dư sẽ được cộng trở lại số lượng được phép xuất khẩu trong tháng 4.

Tổng lượng đăng ký tờ khai xuất khẩu và tổng lượng xuất khẩu thực tế được thể hiện theo thời gian thực trên một trang mạng do Tổng cục hải quan thiết lập hoặc trên công dịch vụ công quốc gia để tất cả các doanh nghiệp và người dân có thể theo dõi.

Để hỗ trợ cho phương án nêu trên, góp phần bảo đảm mục tiêu điều hành xuất khẩu gạo trong giai đoạn hiện nay, Đoàn kiểm tra liên ngành thống nhất đề xuất thực hiện một số biện pháp hỗ trợ như Bộ Tài chính tiếp tục chỉ đạo Tổng cục Dự trữ Nhà nước khẩn trương mua đủ số lượng lương thực dự trữ theo kế hoạch được giao.

Đồng thời, Đoàn kiểm tra đề xuất chỉ cho xuất khẩu gạo qua cửa khẩu quốc tế (đường bộ, đường sắt, đường biển, hàng không, đường thuỷ) nơi có đủ trang thiết bị nối mạng để Tổng cục hải quan có thể theo dõi và phản ảnh theo thời gian thực.

Ngoài ra, đoàn kiểm tra đề xuất 20 doanh nghiệp xuất khẩu gạo lớn nhất phải ký thoả thuận với ít nhất 1 hệ thống siêu thị về bảo đảm cung cấp lượng dự trữ lưu thông 5% khi được yêu cầu. Trường hợp không thực hiện thoả thuận, đã được nhắc nhở nhưng không khắc phục, Bộ Công Thương được quyền thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo đã cấp.

Đoàn kiểm tra đề nghị Chính phủ có Nghị quyết cho phép Bộ Công Thương được thu hồi giấy phép xuất khẩu đã cấp cho trường hợp doanh nghiệp xuất khẩu gạo không thực hiện chế độ báo cáo định kỳ, khai báo không trung thực cho Bộ theo quy định Nghị định 107.

Lương Bằng