Một ngành chứng kiến lợi nhuận tăng 300% khi dân Mỹ khổ sở chịu cảnh mất điện

Ở mạng lưới điện lớn nhất nước Mỹ, trải dài từ New Jersey đến Illinois, chỉ báo chính để đánh giá lợi nhuận của các nhà máy than đã tăng gần gấp 4 lần so với 1 năm trước lên 43 USD/megawatt giờ, theo hãng cung cấp dữ liệu và nghiên cứu điện Energy Aspects. BloombergNEF cho biết, tại Texas, mức tăng là gần 10 lần đối với các nhà máy khí khí đốt.

Dù các nhà máy điện ghi nhận tỷ suất sinh lời cao, nhưng nhiều vấn đề khác với mạng lưới điện vốn đang căng thẳng của Mỹ đang hiện hữu. Các bên mua buôn điện lo ngại rằng thời tiết nắng nóng kéo dài nhiều tuần sẽ thúc đẩy nhu cầu sử dụng lên mức cao kỷ lục, khiến nguồn cung bị co hẹp một cách đáng lo ngại. Giới chức liên bang và tiểu bang đã cảnh báo rằng nhiều khu vực sẽ bị mất điện.

Peter Rosenthal – chủ tịch Energy Aspects khu vực Bắc Mỹ, cho biết: "Mức giá tăng cao cho thấy nguy cơ thiếu hụt ngày càng lớn." Ông cũng chia sẻ thêm rằng mình chưa từng chứng kiến biên lợi nhuận của các nhà cung cấp điện tăng cao và có quy mô lớn đến như vậy rong hơn 20 năm phân tích thị trường này.

Những ngày đầy căng thẳng như hôm thứ Hai tuần trước ở Texas càng nhấn mạnh lý do tại sao tỷ suất lợi nhuận của các công ty cung cấp điện lại cao đến vậy trong mùa hè này. Nhiệt độ nắng nóng đỉnh điểm đã khiến mạng lưới điện của bang này gặp nhiều rủi ro. Khi hầu hết năng lượng gió đã cạn kiệt do tốc độ gió cực thấp, các nhà điều hành mạng lưới điện của Texas đã yêu cầu người dân cắt giảm sử dụng để tránh mất điện. Giá điện vào chiều ngày hôm đó đã tăng vọt lên hơn 2.000 USD/megawatt giờ, cao hơn 20 lần so với bình thường.

Các nhà cung cấp điện có khoản lợi nhuận lớn khi các hộ gia đình và doanh nghiệp phải chi trả mức giá cao hơn – vốn đã phải đối mặt với lạm phát cao nhất trong nhiều thập kỷ. Thậm chí, một số công ty công nghiệp phải cắt giảm bớt hoạt động do tiền điện quá đắt đỏ.

Một khu dân cư ở Sausalito (California) mất điện.

Trong khi đó, những bên có thể được hưởng lợi lớn là một số công ty cổ phần tư nhân lớn nhất nước Mỹ đã mua lại các nhà máy than và xưởng xử lý khí trong những năm gần đây, đó là ArcLight và Blackstone. Những gã khổng lồ khác trong ngành điện có Vistra, NRG Energy và Energy Harbour.

Song, không phải nhà sản xuất điện nào cũng lãi lớn. Chẳng hạn, Constellation Energy dự kiến chỉ ghi nhận mức tăng hạn chế vì toàn bộ sản lượng điện trong năm nay đã được chốt giá trong các hợp đồng đầu năm 2022.

Số liệu phổ biến nhất để ước tính lợi nhuận của nhà máy phát điện được tính bằng cách lấy giá điện trên thị trường giao ngay trừ đi chi phí nhiên liệu cần thiết cho 1 megawatt giờ. Còn cách xác định lợi nhuận của các nhà máy khí đốt là "chênh lệch spark" (chênh lệch giữa giá điện bán buôn trên thị trường với chi phí sản xuất điện bằng khí tự nhiên).

Mức chênh lệch này ở Texas đang là lớn nhất. Tại Houston, giá hợp đồng điện giao trong tháng 8 cao hơn khoảng 155 USD/megawatt giờ so với giá khí đốt tự nhiên để sản xuất số điện năng trên, theo BloombergNEF. Con số này cao hơn gần 10 lần so với tháng 8/2021.

"Spark spread" tại Houston trong tháng 8/2022, 2023 và 2024.

Nguyên nhân rất đơn giản. Vào mùa hè, mối lo ngại về khả năng cung cấp nhiên liệu và rủi ro mất điện cao hơn, dù Mỹ đã giải phóng lượng lớn khí đốt sau khi đóng cửa một nhà ga xuất khẩu lớn trên Bờ Vịnh. Ngoài ra, nhiều khu vực lớn cũng đối mặt với nguy cơ mất điện trong thời tiết nắng nóng, hạn hán, các nhà máy điện đóng cửa. Trong mùa hè này, các nhà máy điện cũng không ghi nhận những khoản lãi lớn. 

Các khoảng chênh lệch giá của nhà máy than (dark spread) và khí đốt thường rất dễ biến động, có thể thay đổi dựa trên dự báo thời tiết, giá khí đốt và than đá. 1 tuần trước, chênh lệch giá của các nhà máy than đã tăng vượt 100 USD/megawatt giờ. Chỉ trong vài ngày, con số này giảm gần 1 nửa và sẽ phụ thuộc vào "Mẹ Thiên nhiên" cũng như giá nhiên liệu.

Một nguyên nhân khiến điện là loại hàng hóa được săn đón nhiều như vậy là, không như dầu, khí đốt, ngô và lúa mì, việc dự trữ điện lai không dễ dàng. Ngoài ra, việc phân phối điện trên mạng lưới cũng phải phù hợp vào lượng điện mà các hộ gia đình và doanh nghiệp đang sử dụng. Nếu không, toàn bộ hệ thống sẽ không ổn định.

Tham khảo Bloomberg