Muốn 'cai nghiện' dầu Nga, quốc gia BRICS phải trả cái giá nào?

Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ có thể hoạt động mà không cần nguồn cung từ Moscow về mặt kỹ thuật, nhưng sự thay đổi này sẽ dẫn đến những đánh đổi lớn về kinh tế và chiến lược, các nhà phân tích cho biết.

Dầu thô Nga hỗ trợ sản lượng chưng cất cao - tỷ lệ dầu thô được chuyển đổi thành nhiên liệu như xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay thông qua chưng cất. Việc thay thế dầu thô Nga, chiếm tới 38% lượng dầu thô đầu vào của các nhà máy lọc dầu Ấn Độ, bằng các loại dầu thay thế sẽ dẫn đến lượng chưng cất trung gian thấp hơn (dầu diesel và nhiên liệu máy bay) và sản lượng cặn cao hơn, theo nhà cung cấp dữ liệu và phân tích thời gian thực toàn cầu Kpler.

Tuần trước, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã công bố mức thuế bổ sung 25% đối với hàng nhập khẩu của Hoa Kỳ từ Ấn Độ - nâng tổng mức thuế lên 50% - như một hình phạt đối với việc nước này tiếp tục nhập khẩu dầu của Nga.

Do mức thuế quan cao có thể sẽ ảnh hưởng đến 27 tỷ USD hàng xuất khẩu không được miễn trừ mà Ấn Độ sang Mỹ, đã có những lời bàn tán xung quanh việc ngừng hoặc hạn chế nhập khẩu dầu từ Nga.

"Về mặt kỹ thuật, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ có thể hoạt động mà không cần dầu thô của Nga, nhưng sự thay đổi này sẽ kéo theo những đánh đổi lớn về kinh tế và chiến lược", Kpler cho biết trong báo cáo "Thuế quan của Mỹ đối với hàng nhập khẩu của Ấn Độ: Tác động đến thị trường năng lượng và dòng chảy thương mại".

Ấn Độ đã chuyển sang mua dầu của Nga với giá chiết khấu sau khi các nước phương Tây áp đặt lệnh trừng phạt đối với Moscow từ tháng 2/2022. Từ mức chỉ 1,7% tổng lượng dầu nhập khẩu trong năm tài chính 2019-2020, thị phần của Nga đã tăng lên 35,1% trong năm tài chính 2025, và hiện là nhà cung cấp dầu lớn nhất cho Ấn Độ.

Về khối lượng, Ấn Độ đã nhập khẩu 88 triệu tấn từ Nga trong năm tài chính 2025, trong tổng số 245 triệu tấn xuất khẩu.

Trong tháng 7, Ấn Độ đã nhập khẩu 1,6 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ Nga, vượt xa mức gần 1 triệu thùng/ngày của Trung Quốc và khoảng 500.000 thùng/ngày của Thổ Nhĩ Kỳ.

Kpler cho biết mức chiết khấu sâu và khả năng tương thích mạnh mẽ với các hệ thống lọc dầu của Ấn Độ đã dẫn đến sự gia tăng đột biến trong nhập khẩu dầu thô Ural của Nga.

Dầu thô Nga hỗ trợ sản lượng chưng cất cao (dầu diesel và nhiên liệu phản lực) và rất phù hợp với cơ sở hạ tầng lọc dầu tiên tiến của Ấn Độ. Điều này cho phép cả các nhà máy lọc dầu nhà nước và tư nhân hoạt động vượt công suất thiết kế mà vẫn duy trì biên lợi nhuận cao.

"Việc đảo ngược điều này sẽ dẫn đến sự dịch chuyển nhẹ về sản lượng (sản lượng chưng cất trung bình thấp hơn, sản lượng cặn cao hơn) và có thể giảm nhẹ công suất, vì biên lợi nhuận sẽ không còn chênh lệch đáng kể so với các chuẩn mực khu vực, xét đến mức chiết khấu hiện tại đối với dầu Nga ", Kpler cho biết.

"Nếu không còn sử dụng dầu Nga , Ấn Độ có thể phải đối mặt với chi phí nhập khẩu hàng năm tăng thêm 3-5 tỷ đô la (dựa trên mức chênh lệch 5 đô la/thùng trên 1,8 triệu thùng/ngày). Nếu giá dầu toàn cầu tiếp tục tăng (một kịch bản rất dễ xảy ra nếu xuất khẩu dầu thô của Nga bị hạn chế do Ấn Độ không có đủ nhu cầu mua), gánh nặng tài chính có thể tăng lên đáng kể", báo cáo cho biết.

Điều này có thể khiến chính phủ phải tăng giá bán lẻ nhiên liệu, gây áp lực lên cán cân tài khóa. Việc tăng đột biến trong hóa đơn nhập khẩu thậm chí có thể dẫn đến việc giảm tổng lượng dầu thô mua vào. Năng lực lưu trữ hạn chế của Ấn Độ càng làm hạn chế khả năng quản lý những gián đoạn như vậy.

Trong khi dòng dầu thô của Nga sang Ấn Độ vẫn tiếp tục với lập trường "kinh doanh như thường lệ", thì những lời lẽ leo thang từ Mỹ đã khơi lại các cuộc thảo luận về đa dạng hóa nguồn cung, với một số nhà máy lọc dầu Ấn Độ được cho là đã đặt mua thêm dầu thô từ Trung Đông.

Theo Kpler, việc thay thế 1,8 triệu thùng dầu thô mỗi ngày (bpd) của Nga sẽ đòi hỏi một phương pháp tiếp cận đa khu vực. Trung Đông vẫn là lựa chọn khả thi nhất về mặt vận hành, các loại dầu như WTI Midland từ Mỹ có thể đóng góp 200.000-400.000 thùng/ngày.

Những loại dầu thô này nhẹ hơn và sản lượng dầu diesel thấp hơn, một bất lợi cho nhu cầu dầu chưng cất nặng của Ấn Độ. Những cân nhắc về chi phí và cước vận chuyển đường dài cũng sẽ hạn chế khả năng mở rộng, báo cáo cho biết.

Dầu thô Tây Phi và Mỹ Latinh (LatAm) có tiềm năng vừa phải.

"Một chiến lược thay thế cân bằng có thể bao gồm 60-70% khối lượng thay thế từ Trung Đông, với dầu thô Mỹ và châu Phi/LatAm đóng vai trò là nguồn bổ sung chiến thuật. Tuy nhiên, không có nguồn nào sánh được với dầu thô Nga về chi phí, chất lượng hoặc độ tin cậy (một số lượng dầu Nga -Ấn Độ đã được ký kết theo hợp đồng có thời hạn)", báo cáo lưu ý.

Việc thay thế 1,7-2,0 triệu thùng dầu thô chua trung bình, giá rẻ sẽ làm xói mòn biên lợi nhuận lọc dầu và làm mất cân bằng sản lượng. Các sản phẩm thay thế nhẹ hơn như dầu WTI hoặc dầu Tây Phi sản xuất nhiều xăng và naphtha hơn, làm giảm sản lượng dầu diesel và gây tổn hại đến cả nền kinh tế trong nước và xuất khẩu.

Ngay cả các loại dầu Trung Đông, mặc dù có chất lượng gần hơn, cũng được định giá sát với giá bán chính thức (OSP), khiến cơ hội chênh lệch giá bị hạn chế.

"Ngoài chi phí nguyên liệu đầu vào cao hơn, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ sẽ phải đối mặt với phí vận chuyển và phí tín dụng tăng cao", báo cáo cho biết.

"Quá trình chuyển đổi này sẽ gây khó khăn về mặt thương mại, nga y cả khi khả thi về mặt kỹ thuật".