Ngành tôm Cà Mau: Trụ cột tăng trưởng GRDP và ‘tham vọng trung tâm quốc gia’

Ngày 1.8, Văn phòng UBND tỉnh Cà Mau xác nhận, Chủ tịch UBND tỉnh này đã ký ban hành kế hoạch phát triển sản xuất đột phá ngành hàng tôm tỉnh Cà Mau năm 2025. Trong đó, tỉnh đặt trọng tâm vào năng suất thực chất, chất lượng đầu ra, liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ tuần hoàn trong toàn chuỗi ngành hàng.

ảnh: Gia Bách

Mục tiêu tăng GRDP và chuyển động kinh tế vùng

Sau sáp nhập, tỉnh Cà Mau có diện tích nuôi trồng thủy sản khoảng 450.000ha, đứng đầu cả nước. Trong đó, với khoảng 90% diện tích là nuôi tôm, Cà Mau trở thành thủ phủ tôm của cả nước.

Theo kế hoạch, Cà Mau đặt chỉ tiêu kinh tế rõ ràng: góp phần kéo GRDP tỉnh đạt mức tăng 8,5% trong năm 2025 và từ năm 2026 trở đi giữ tốc độ tăng trưởng 2 con số. Cụ thể, khu vực nông - lâm - thủy sản (khu vực 1) sẽ phải đạt mức tăng trưởng 7,1% trong 6 tháng cuối năm 2025 để góp phần hoàn thành chỉ tiêu cả năm là 5,8%. Trong bức tranh đó, ngành tôm tiếp tục đóng vai trò then chốt, không chỉ vì quy mô sản xuất mà còn bởi khả năng dẫn dắt các ngành phụ trợ như chế biến, logistics, dịch vụ thú y, thức ăn, thương mại xuất khẩu…

Điểm đáng chú ý là kế hoạch lần này không nói nhiều đến chuyện tăng diện tích. Thay vào đó, tỉnh chọn chiến lược giữ ổn định vùng nuôi nhưng nâng cao hiệu quả trên cùng một đơn vị diện tích. Cụ thể, diện tích nuôi tôm quảng canh cải tiến tiếp tục được giữ vững ở mức 198.000 ha. Mục tiêu là nâng năng suất trung bình đạt 450 kg/ha/năm, trong đó có ít nhất 100.000 ha đạt từ 550kg/ha trở lên, con số không nhỏ trong điều kiện tự nhiên phụ thuộc vào thủy triều và chất lượng đất.

Với vùng siêu thâm canh, mô hình đòi hỏi vốn lớn và kỹ thuật cao, tỉnh vẫn giữ quy mô 13.200 ha, nhưng lần đầu tiên áp dụng ngưỡng đánh giá hiệu quả dựa trên yếu tố môi trường: phải có ít nhất 1.000ha áp dụng quy trình nuôi khép kín, không xả thải ra bên ngoài. Ngoài ra, khoảng 400 - 500 ha nuôi siêu thâm canh sẽ được mở rộng theo hướng phân tán, nhưng phải đảm bảo tiêu chí tuần hoàn - một bước đi cho thấy quyết tâm "sạch hóa" ngành hàng từ gốc.

ảnh: Gia Bách

Thay đổi cách tổ chức sản xuất

Điểm chuyển hướng rất rõ trong kế hoạch là việc tổ chức lại sản xuất. Không còn khuyến khích mô hình hộ nuôi riêng lẻ thiếu kiểm soát, tỉnh hướng đến việc thành lập hợp tác xã, tổ hợp tác gắn với liên kết doanh nghiệp tiêu thụ, từ đó tạo chuỗi giá trị khép kín.

Dự kiến, sẽ có 100.000 ha tôm quảng canh cải tiến (loại đạt năng suất từ 550 kg/ha) được xây dựng theo chuẩn chất lượng và có chứng nhận. Đồng thời, khoảng 1.000 ha vùng siêu thâm canh sẽ được tổ chức lại theo hướng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, từ ASC, BAP đến VietGAP, tạo điều kiện tiếp cận thị trường xuất khẩu cao cấp.

Đây là một trong những thay đổi quan trọng, bởi lâu nay ngành tôm Việt nói chung và Cà Mau nói riêng vẫn bị đánh giá là thiếu tính tổ chức, manh mún và dễ bị tổn thương khi thị trường biến động.

Tỉnh Cà Mau đặt ra mục tiêu sản lượng tôm nuôi trong năm 2025 đạt 587.000 tấn, một con số được cho là khả thi nếu năng suất vùng quảng canh cải tiến tiếp tục được cải thiện. Với sản lượng đó, dự kiến giá trị kim ngạch xuất khẩu thủy sản của tỉnh có thể cán mốc 2,5 tỉ USD, tức gần một nửa tổng giá trị xuất khẩu thủy sản toàn quốc hiện nay.

ảnh: Gia Bách

ảnh: Gia Bách

Nhìn lại giai đoạn 2021 - 2023, tốc độ tăng trưởng giá trị xuất khẩu của Cà Mau luôn duy trì ở mức trung bình 7 - 9%/năm. Vì vậy, chỉ tiêu 2,5 tỉ USD trong năm 2025 không phải là tham vọng thiếu cơ sở mà là sự tích lũy chiến lược, trong đó ngành tôm đóng vai trò đầu kéo.

Tuy nhiên, kế hoạch này sẽ khó thành công nếu không giải bài toán cốt lõi là công nghệ nuôi và quản trị môi trường. Tôm siêu thâm canh yêu cầu kỹ thuật cao, hệ thống tuần hoàn nước khép kín, xử lý sinh học nghiêm ngặt và kiểm soát dịch bệnh sát sao. Chi phí đầu tư cho mỗi hecta có thể lên tới hàng tỉ đồng, mức mà nhiều hộ dân khó với tới nếu không có sự vào cuộc của doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và các chương trình hỗ trợ kỹ thuật.

Bên cạnh đó, lực lượng lao động kỹ thuật cao, đặc biệt là nhóm kỹ sư nuôi trồng và chuyên viên vận hành hệ thống xử lý tuần hoàn, hiện còn thiếu hụt lớn ở vùng ĐBSCL. Nếu không có kế hoạch đào tạo bài bản, rủi ro mất cân đối giữa quy hoạch và thực tế sản xuất sẽ rất dễ xảy ra.

Thông điệp xuyên suốt của kế hoạch không nằm ở những con số, mà ở sự chuyển hướng chiến lược. Cà Mau đang cố gắng vượt qua tư duy "nuôi nhiều để bán nhiều" sang tư duy "nuôi đúng, nuôi chuẩn để phát triển bền vững". Từ đó, kế hoạch phát triển ngành hàng tôm không còn là câu chuyện của riêng ngành nông nghiệp, mà trở thành một phần trong chiến lược phát triển kinh tế tổng thể, liên ngành, liên vùng và có chiều sâu về môi trường, xã hội lẫn thị trường.

Nếu thành công, đây có thể là mô hình mẫu cho các tỉnh khác trong vùng ĐBSCL - nơi tôm không chỉ là sinh kế, mà là hy vọng của một nền kinh tế sinh thái đang được tái thiết từng ngày.

ảnh: Gia Bách