Tháng trước tại Tokyo, Masayoshi Son bước lên sân khấu. Phía sau ông, màn hình lớn trình chiếu hình ảnh một con ngỗng đang không ngừng đẻ ra những quả trứng vàng. Một slide trình chiếu chạy dòng chữ: “Điều quan trọng không nằm ở những quả trứng. Bản thân con Ngỗng mới là tất cả”.
Nhà sáng lập SoftBank kiêm tỷ phú giàu nhất Nhật Bản tuyên bố thêm rằng, từ nay mọi người đừng gọi ông là “Chủ tịch Son” nữa, hãy gọi ông là “Ngỗng Son”.
“Các vị thích cái nào hơn? Tiền mặt ngay trước mắt hay những quả trứng vàng trong tương lai?”, ông đặt câu hỏi chất vấn, trước khi chuyển sang chỉ trích những nhà đầu tư bảo thủ vì đã hoài nghi tầm nhìn của mình.
Bên dưới khán đài, các cổ đông của SoftBank đồng loạt đứng dậy vỗ tay. Họ hoàn toàn có lý do để ăn mừng. Vào ngày 1/6, SoftBank - đế chế đầu tư công nghệ khổng lồ do ông Son thiết lập 45 năm trước - đã chính thức vượt mặt Toyota để trở thành công ty giá trị nhất Nhật Bản lần đầu tiên kể từ thời kỳ bong bóng dotcom.
Sự kiện này đánh dấu một cuộc lội ngược dòng vĩ đại khác của Masayoshi Son . Ông một lần nữa đặt cược toàn bộ gia sản vào AI, đổ hàng tỷ USD vào thứ gọi là “bốn góc của bàn cờ ASI (trí tuệ siêu thông minh nhân tạo)”: trung tâm dữ liệu, mô hình AI, chip xử lý và robot.
“Đây chính là thời điểm quyết định để chúng tôi chứng minh cho thế giới thấy bản sắc thực sự của SoftBank,” ông Son khẳng định với tờ Financial Times.
Thông qua quân bài chiến lược Arm, việc rót vốn khổng lồ vào OpenAI cùng hàng loạt công ty công nghệ tiên phong khác, Son tự đặt mình vào vị trí trung tâm của làn sóng bùng nổ AI. Thực tế này một lần nữa đẩy SoftBank rơi vào thế phụ thuộc hoàn toàn vào bộ não của nhà sáng lập.
Trong suốt một thập kỷ qua, Son - người nắm giữ 1/3 cổ phần của SoftBank - đã tái cấu trúc tập đoàn hoàn toàn theo ý cá nhân. Ông tăng gấp đôi quy mô nhân sự trong văn phòng riêng lên gần 60 người, chiếm hơn 1/5 tổng số nhân viên của toàn công ty. Những cánh tay phải đắc lực, những người thừa kế tiềm năng và cả những thành viên hội đồng quản trị độc lập có tiếng tăm đều đã lần lượt dứt áo ra đi.
Đối với những đồng minh của Son, những người tôn sùng ông như một trong những nhà đầu tư vĩ đại nhất thế hệ, bước đi này là điều đáng hoan nghênh. Nhiều người đổ tiền mua cổ phiếu SoftBank đơn giản vì họ tin vào năng lực đặt cược dài hạn của Son.
Với khoản cam kết đầu tư lên tới 64,6 tỷ USD từ SoftBank để đổi lấy khoảng 13% cổ phần, canh bạc lớn nhất cuộc đời của Son hiện tại có lẽ đang đặt cược vào Sam Altman của OpenAI. Động lực cốt lõi đứng sau làn sóng tăng trưởng phi mã của cổ phiếu SoftBank thời gian qua chính là việc giới đầu tư đang ráo riết tìm kiếm một tấm vé để tiếp cận thương vụ IPO được dự báo là sẽ tạo nên cú nổ lịch sử của OpenAI. Kế hoạch niêm yết của các công ty khác do SoftBank hậu thuẫn, bao gồm hãng robot Roze cùng công ty phát triển hạ tầng năng lượng và trung tâm dữ liệu SB Energy, cũng đang được triển khai rầm rộ. Tất cả đều phục vụ cho một chiến lược tổng thể mà ông Son gọi là sự hợp nhất chuỗi giá trị.
Một số nhà phân tích, đơn cử như Atul Goyal từ công ty môi giới Jefferies, tin rằng OpenAI đang sống dựa quá mức vào tài chính của SoftBank, và ngược lại, tập đoàn Nhật Bản cũng đang hưởng lợi từ mức định giá bong bóng ngày một phình to của cha đẻ ChatGPT. Đưa ra lời cảnh báo rằng dự án mới có những nét tương đồng đến đáng sợ với WeWork, chuyên gia Goyal đã lưu ý mức độ rủi ro đối với các nhà đầu tư đang tăng theo cấp số nhân.
Nếu thương vụ IPO này diễn ra thuận buồm xuôi gió, nó sẽ giúp tái định vị lại danh tiếng của Son. Ngược lại, nếu thất bại, sẽ càng làm trầm trọng thêm những mối lo ngại rằng chiến lược của ông đã hoàn toàn sai hướng.
Thứ định hình mọi quyết định của Son chính là niềm tin kiên định đến mức cực đoan vào tương lai của AI. Mọi ý kiến cho rằng thị trường đang rơi vào bong bóng đều là một sự sỉ nhục, ông thẳng thắn tuyên bố, bởi cuộc cách mạng này mới chỉ ở giai đoạn bình minh.
Thị trường có thể sụp đổ, chiến tranh có thể nổ ra và các cuộc khủng hoảng là điều không thể tránh khỏi, ông lập luận. Nhưng đối với Son, suy thoái luôn là cơ hội vàng để gom hàng, chứ không phải là lý do để tháo chạy rút lui. Điều hối tiếc lớn nhất đời ông trong cuộc khủng hoảng dotcom chính là việc không có đủ dòng tiền mặt để tiếp tục mua vét tài sản.
Son tin rằng các mô hình sẽ tự động trở nên “đạo đức” hơn khi chúng phát triển lên các cấp độ tinh vi và thị trường hoàn toàn có năng lực tự điều tiết kiểm soát. “Những gã khổng lồ công nghệ nắm giữ nhiều quyền lực hơn, họ sẽ buộc phải tự hành xử theo các quy chuẩn đạo đức mà họ có trách nhiệm phải tuân thủ... Nếu không, họ sẽ phải hứng chịu những hình phạt thích đáng từ các cơ quan quản lý hoặc từ chính người dùng”.
Tuy nhiên, thị trường hiện tại vẫn tỏ ra hoài nghi trước chiến lược của Son. Cổ phiếu SoftBank hiện đang được giao dịch với mức chiết khấu thấp hơn khoảng 50% so với giá trị tài sản ròng (NAV) của tập đoàn. Nhiều bên cũng tỏ ra đặc biệt cảnh giác trước cấu trúc tài chính phức tạp, vốn liên quan đến việc liên tục sử dụng đòn bẩy tài sản và các khoản vay thế chấp.
Việc thiếu vắng những tiếng nói đủ sức nặng bên trong nội bộ SoftBank để kìm hãm “con ngựa bất kham” Masayoshi Son càng làm trầm trọng hóa những mối lo ngại. Giám đốc Tài chính (CFO) đầy quyền lực của tập đoàn, ông Yoshimitsu Goto - người thường xuyên chủ trì các buổi báo cáo kết quả kinh doanh quý - có rất ít năng lực để khắc chế ông Son, theo nguồn tin am hiểu các hoạt động của công ty tiết lộ.
Hiện bức màn nhung bí mật vẫn tiếp tục bao phủ các kế hoạch của Son cùng các công ty mà ông đang nỗ lực đưa lên sàn. Roze - canh bạc của SoftBank trong mảng robot - đang hướng tới mức định giá khổng lồ lên tới 100 tỷ USD, nhưng Son kiên quyết từ chối đi sâu vào chi tiết về những gì công ty này đang nhào nặn.
Để thuyết phục các nhà đầu tư đánh giá cao hơn chiến lược của SoftBank, ông Son có thể sẽ phải đưa ra những lời giải thích rõ ràng mạch lạc hơn. Bước đi đó đòi hỏi ông phải tự tay đập tan hàng thập kỷ theo đuổi phong cách chấp nhận rủi ro dựa trên những tầm nhìn dài hạn độc đoán của riêng mình.
Theo: Financial Times