Hai sai lầm cần tuyệt đối tránh nếu muốn không muốn "tái phát" khủng hoảng kinh tế và y tế Covid-19

Vài tháng trước, sự phục hồi hình chữ V trong kinh tế cá nhân có vẻ hợp lý. Một khi số ca dương tính và tử vong đã lên đến đỉnh điểm và bắt đầu giảm, mọi người sẽ háo hức trở lại làm việc. Hoạt động kinh tế thậm chí có thể sẽ được thúc đẩy, khi người tiêu dùng giải phóng nhiều nhu cầu bị dồn nén.

Điều này cũng giống với mô hình phục hồi sau thảm họa thiên nhiên, như động đất và bão, hay như dịch bệnh hội chứng hô hấp cấp tính nặng vào năm 2003. Mặc dù sản lượng ở Trung Quốc - tâm chấn của ổ dịch - đã phải chịu hậu quả của SARS, họ vẫn phục hồi nhanh đến mức GDP hàng năm hầu như không bị ảnh hưởng.

Ngày 1/5, Trung Quốc báo cáo rằng sản xuất công nghiệp của họ đã hồi phục trong tháng 3 sau sự sụt giảm vào tháng 2. Nhưng về tổng thể, có vẻ như dự báo về sự phục hồi toàn cầu hình chữ V từ Covid-19 là quá lạc quan.

Các nhà hoạch định chính sách có thể hy vọng sự phục hồi hình chữ U. Trong một kịch bản như vậy, một số bộ phận nhất định của nền kinh tế sẽ được mở lại, với các nhân viên được giãn cách về mặt vật lý và nếu có thể là theo thời gian (theo ca). Điều này sẽ giữ cho nền kinh tế tiếp tục duy trì cho đến khi cuộc khủng hoảng sức khỏe được kiểm soát, tại thời điểm đó, tất cả các lĩnh vực có thể được khởi động lại và sự phục hồi kinh tế hoàn toàn có thể bắt đầu.

Kịch bản này sẽ yêu cầu các quốc gia đảm bảo việc xét nghiệm thường xuyên, miễn phí trên quy mô lớn. Điều đó là khả thi về ở các nước thu nhập cao, mặc dù thất bại trong việc quản lý ở nhiều nước đã cản trở việc thực hiện phương pháp đó.

Nếu các xét nghiệm hiệu quả về kháng thể được phát triển và khả năng miễn dịch với Covid-19 được xác nhận, sự trở lại của hoạt động kinh tế sẽ hoàn toàn khả thi hơn. Phương thức truy tìm dấu vết liên lạc - đã giúp hạn chế sự lây lan của vi-rút ở các khu vực châu Á, cũng nên được xem xét.

Tất nhiên, một phương pháp đặc trị hoặc vaccine sẽ lật ngược thế cờ. Nhưng ngay cả trong trường hợp tốt nhất, thử nghiệm và phê duyệt bất kỳ đột phá y học nào cũng có thể mất một năm rưỡi. Nếu hoạt động kinh tế vẫn đình trệ trầm trọng trong thời gian dài như vậy, tình trạng suy thoái kinh tế hiện nay sẽ được xác nhận là tồi tệ nhất kể từ cuộc Đại khủng hoảng những năm 1930.

Nhưng có một kịch bản thậm chí còn tàn khốc hơn: sự phục hồi hình chữ W kéo dài, gây ra bởi sự thất bại của các nhà lãnh đạo chính trị trong việc rút kinh nghiệm từ các bài học lịch sử. 

Sai lầm đầu tiên - mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thể hiện - sẽ là tuyên bố chiến thắng virus quá sớm, từ bỏ các can thiệp y tế công cộng và gây ra một đợt lây lan thứ hai. Đó là những gì đã xảy ra trong đại dịch cúm Tây Ban Nha cách đây một thế kỷ. Làn sóng đầu tiên tấn công Hoa Kỳ vào đầu năm 1918. Làn sóng thứ hai, vào tháng 9 năm 1918, đã chết chóc hơn nhiều. Làn sóng thứ ba xảy ra vào năm 1920.

Vào năm 1918, giống như ngày nay, các thành phố đã đưa ra các biện pháp phân tán xã hội, bao gồm đóng cửa trường học, cấm các cuộc tụ họp công cộng và các yêu cầu đeo mặt nạ. Nhưng hành động thường chậm trễ, và rất ít nơi duy trì sự can thiệp lâu dài. 

Một nghiên cứu năm 2007 từ Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia cho thấy thành công của các thành phố Hoa Kỳ trong việc giảm số ca tử vong thường rất hạn chế do các biện pháp can thiệp được đưa ra quá muộn và lệnh mở cửa lại được đưa ra quá sớm. Trên thực tế, không ai muốn phải can thiệp y tế công cộng miễn nhưng nhiều trường hợp buộc phải làm vậy. San Francisco đã giảm tỷ lệ tử vong ít nhất 25% - tỷ lệ cao nhất trong số các thành phố của Hoa Kỳ. Nhưng thay vì củng cố cam kết của mình, thành công này lại khiến thành phố hủy bỏ các hạn chế vào tháng 11, gây ra một đợt lây lan thứ hai, nguy hiểm hơn nhiều, xảy ra vào tháng 12 và tháng 1. Nếu San Francisco duy trì các quy tắc xa cách xã hội của mình lâu hơn, Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ ước tính, họ có thể đã cắt giảm 95% số người thiệt mạng. 

Các nhà lãnh đạo chính trị cũng có thể từ bỏ việc kích thích kinh tế quá sớm - sai lầm thứ hai có thể dẫn đến suy thoái hình chữ W. Các sự kiện 1936-1937 ở Mỹ cho thấy quyết định này có thể tàn khốc đến mức nào.

Năm 1936, hài lòng với tiến bộ trong việc phục hồi sau cơn trầm cảm đã bắt đầu 7 năm trước đó, chính quyền của Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã kiềm chế chi tiêu liên bang và tăng thuế. Đồng thời, Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ thắt chặt chính sách tiền tệ, tăng gấp đôi yêu cầu dự trữ ngân hàng và chặn đứng dòng chảy vàng. Kết quả, đến năm 1937, nền kinh tế Hoa Kỳ đã "tái phát" một cuộc suy thoái nghiêm trọng, kéo dài đến năm 1938.