Chính quyền Mỹ bắt đầu phá bỏ Cánh Đông vào tháng 10/2025 để nhường chỗ cho dự án phòng khiêu vũ mà Tổng thống Trump mong muốn từ lâu, với chi phí ít nhất 300 triệu USD. Kế hoạch này vấp phải sự phản đối từ các tổ chức kiến trúc, bảo tồn; một trong số đó thậm chí đệ đơn kiện nhằm ngăn chặn dự án từ tháng 12 cùng năm.
Một thẩm phán liên bang, Richard Leon, đứng về phía Quỹ Quốc gia Bảo tồn Di tích Lịch sử Mỹ khi phán quyết rằng việc xây dựng phải dừng lại cho đến khi Quốc hội cho phép. Tuy nhiên, trong lúc Nhà Trắng kháng cáo, ông vẫn cho phép tiếp tục thi công vì “an toàn và an ninh của Nhà Trắng”.
Điều đó cho thấy dự án không chỉ đơn thuần là thẩm mỹ.
Theo các tài liệu tòa án cũng như phát biểu công khai của ông Trump, công trình này còn liên quan đến các yếu tố quân sự. Trên chuyên cơ Air Force One, ông Trump cho biết quân đội đang xây dựng tổ hợp lớn bên dưới phòng khiêu vũ, và bản thân phòng này về cơ bản chỉ là lớp vỏ phía trên cho những gì được xây dựng bên dưới, với cửa sổ kính chống đạn cao cấp để bảo vệ khỏi drone và các mối đe dọa khác.
Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia Mỹ bỏ phiếu kế hoạch xây dựng phòng khiêu vũ, được cho là nằm phía trên hầm trú ẩn.
Cơ sở từ Thế chiến II
Sự tồn tại của một cơ sở từ thời Thế chiến II, gọi là Trung tâm Điều hành Khẩn cấp của Tổng thống (PEOC), thực ra đã được biết đến từ lâu, đặc biệt sau khi chính phủ công bố ảnh năm 2015 cho thấy các quan chức trú ẩn tại đây trong vụ tấn công ngày 11/9. Tuy vậy, tình trạng hiện tại của boongke này vẫn ít được biết đến; có thông tin cho rằng nó đã bị tháo dỡ trong quá trình cải tạo, nhưng Nhà Trắng không xác nhận chi tiết.
Thư ký báo chí Karoline Leavitt chỉ nói ngắn gọn rằng quân đội đang nâng cấp cơ sở vật chất tại Nhà Trắng và từ chối cung cấp thêm thông tin. Trong khi đó, ông Trump lại tiết lộ nhiều hơn khi ký các sắc lệnh hành pháp tại Phòng Bầu dục, nói rằng dự án bao gồm mái chống drone, hệ thống không khí an toàn, phòng thủ sinh học, viễn thông bảo mật, hầm trú bom, thậm chí cả bệnh viện và cơ sở y tế lớn.
Boongke dưới Nhà Trắng có nguồn gốc từ thời Franklin D. Roosevelt trong Thế chiến II, khi có lo ngại rằng tòa nhà có thể trở thành mục tiêu không kích. Không gian bí mật này được thiết kế với tường bê tông dày, trần thép, có phòng ngủ và phòng tắm nhỏ cho tổng thống, cùng các khu vực chứa mặt nạ, thực phẩm và thiết bị liên lạc. Nó đã được nâng cấp qua nhiều thập kỷ.
Trong ngày xảy ra vụ khủng bố 11/9, các quan chức dưới thời George W. Bush đã trú ẩn tại đây. Cựu Đệ nhất phu nhân Laura Bush mô tả trong hồi ký năm 2010 rằng bà được đưa xuống qua những cánh cửa thép kín khí vào một hành lang ngầm chưa hoàn thiện dẫn tới PEOC, nơi đóng vai trò trung tâm chỉ huy khẩn cấp với đầy đủ thiết bị liên lạc. Các quan chức cấp cao như Dick Cheney và Condoleezza Rice cũng có mặt tại đó.
Tổng thống George W. Bush nói chuyện với Phó Tổng thống Dick Cheney tại Trung tâm Điều hành Khẩn cấp của Tổng thống vào ngày 11/9/2001. (Ảnh: AP)
Một đặc vụ khi đó đã xông vào phòng ở Cánh Tây, nắm lấy thắt lưng và vai của Phó Tổng thống Dick Cheney rồi dẫn ông xuống thẳng boongke bên dưới Nhà Trắng. “Anh ấy không nói gì kiểu như ‘Chúng ta đi chứ?’. Không cần phép lịch sự nào” , Cheney sau này kể với NBC News.
Một thập kỷ sau, dưới thời Barack Obama, Nhà Trắng tiến hành một dự án cải tạo lớn kéo dài nhiều năm, đào sâu dưới Phòng Bầu dục và làm lộ ra cấu trúc giống như đường hầm. Dù Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tổng hợp Mỹ (GSA) khẳng định đây chỉ là nâng cấp hệ thống điều hòa và điện, nhiều nhà quan sát tin rằng quy mô công trình vượt xa lời giải thích chính thức.
Bí ẩn tiếp tục
Những nghi vấn về boongke tiếp tục xuất hiện trong nhiệm kỳ đầu của Trump, khi có tin ông được đưa xuống khu vực này trong các cuộc biểu tình của Black Lives Matter năm 2020. Ông Trump sau đó xác nhận có vào PEOC nhưng nói đó chỉ là để kiểm tra.
Garrett Graff, một nhà sử học và tác giả chuyên về an ninh quốc gia, cho biết Trung tâm Điều hành Khẩn cấp của Tổng thống (PEOC) nằm dưới Cánh Đông vốn luôn được thiết kế chỉ để sử dụng trong thời gian ngắn.
“Toàn bộ mục đích của việc sơ tán tổng thống và duy trì tính liên tục của chức vụ tổng thống là đưa ông ấy ra khỏi nơi mà ai cũng biết, đến một nơi mà người ta không biết”, Graff nói.
Một dự án đào bới gần Cánh Tây, được chụp ảnh vào tháng 1/2011, thoạt nhìn có vẻ giống như công trình xây hầm trú ẩn. (Ảnh: AP)
Matthew Quinn, Phó Giám đốc Mật vụ Mỹ, viết trong các hồ sơ nộp lên tòa rằng việc tiếp tục dự án phòng khiêu vũ là rất quan trọng đối với an ninh tại Nhà Trắng. “Một kết cấu dạng sàn bê tông và phần công trình phía trên mặt đất là cần thiết để đảm bảo rằng các cấu trúc quan trọng dưới lòng đất có mục đích an ninh được bảo vệ và gia cố đúng cách”.
Khi ông Trump bắt đầu phá dỡ Cánh Đông vào năm ngoái, phần lớn sự chú ý của công chúng không tập trung vào boongke mà vào quy mô dự án, tác động môi trường, việc thiếu tham vấn công chúng và chưa được Quốc hội phê duyệt. Dù ông Trump từng viết trên Truth Social rằng dự án có sự thiết kế và chấp thuận từ các cấp cao nhất của quân đội và mật vụ, ông than phiền rằng vụ kiện vô tình làm lộ một bí mật từng được xếp loại tối mật.
Trong các tài liệu nộp lên tòa, cơ quan mật vụ xác nhận có tham gia nhưng giữ kín chi tiết. Một quan chức cấp cao cho biết việc tạm dừng thi công có thể ảnh hưởng đến khả năng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ của họ, và đề nghị cung cấp thêm thông tin mật riêng cho thẩm phán.
Các đồng minh của Trump cũng tỏ ra mơ hồ khi nói về dự án, cho rằng có những yếu tố mang tính tuyệt mật. Cuối cùng, sau khi lấy ý kiến công chúng, Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia Mỹ vẫn bỏ phiếu thông qua phiên bản điều chỉnh của kế hoạch phòng khiêu vũ.