Hiểu đúng về pha loãng cổ phiếu khi doanh nghiệp chia cổ tức

Hiệu ứng “được thêm cổ phiếu” và sự hiểu lầm phổ biến

Mỗi khi doanh nghiệp công bố chia cổ tức bằng cổ phiếu, tâm lý nhà đầu tư thường trở nên hứng khởi. Số lượng cổ phiếu trong tài khoản tăng lên khiến nhiều người nghĩ rằng mình đang “được thêm tiền” mà không phải bỏ ra đồng nào. Tuy nhiên, ngay sau ngày giao dịch không hưởng quyền, giá cổ phiếu lại bị điều chỉnh mạnh hơn mức mong đợi.

Không ít nhà đầu tư mới bối rối khi thấy tổng giá trị tài khoản gần như không thay đổi, thậm chí có lúc còn giảm. Câu chuyện này diễn ra lặp đi lặp lại vì đa phần chưa hiểu rõ về hiện tượng pha loãng cổ phiếu – yếu tố cốt lõi quyết định giá trị thực mà họ nắm giữ.

Pha loãng cổ phiếu là gì?

Pha loãng cổ phiếu xảy ra khi tổng số lượng cổ phiếu lưu hành tăng lên trong khi giá trị doanh nghiệp không đổi. Khi chiếc bánh vẫn giữ nguyên mà được chia thành nhiều phần hơn, phần mà mỗi cổ đông nắm giữ sẽ nhỏ đi.

Trong trường hợp chia cổ tức bằng cổ phiếu, nhà đầu tư có thêm cổ phiếu, nhưng giá sẽ tự động điều chỉnh giảm tương ứng với tỷ lệ chia. Khi bạn sở hữu 1.000 cổ phiếu giá 40.000 đồng và doanh nghiệp chia 20% cổ phiếu, số lượng tăng lên 1.200 cổ phiếu, nhưng giá điều chỉnh còn khoảng 33.333 đồng. Tổng giá trị vẫn quanh 40 triệu. Không có giá trị mới được tạo ra, chỉ là phân chia lại cùng một lượng giá trị theo một cách khác.

Vì sao pha loãng quan trọng với nhà đầu tư?

Điểm quan trọng nhất là pha loãng ảnh hưởng trực tiếp đến EPS – lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu. Khi số cổ phiếu tăng nhưng lợi nhuận không đổi, EPS giảm xuống, khiến cổ phiếu trở nên kém hấp dẫn hơn về mặt định giá. Một doanh nghiệp chia cổ phiếu liên tục nhưng không tăng trưởng tương ứng sẽ khiến P/E tăng lên, khả năng tăng giá trong tương lai bị thu hẹp. Đây là lý do nhiều cổ phiếu ì ạch sau chia, dù nhà đầu tư cảm giác “mình đang có nhiều cổ hơn”.

Tác động tâm lý cũng không thể bỏ qua. NĐT mới thường nhìn thấy giá cổ phiếu sau điều chỉnh thấp hơn giá mua và ngay lập tức nghĩ rằng mình lỗ. Sự sai lệch giữa số lượng tăng và giá giảm dễ tạo ra những quyết định vội vàng, dù về bản chất, giá trị tài sản không đổi. Hiệu ứng “giá thấp hơn – tưởng đang lỗ” khiến nhiều nhà đầu tư bán tháo hoặc mua thêm sai thời điểm, dẫn đến thua lỗ thật sự.

Ngoài ra, khi lượng cổ phiếu lưu hành tăng lên, lực cung trên thị trường nhiều hơn. Nếu không có câu chuyện tăng trưởng hay dòng tiền mạnh để hấp thụ lượng cổ phiếu mới, thị giá sẽ chịu áp lực trong một thời gian dài. Không ít trường hợp cổ phiếu giảm mạnh sau khi chia cổ tức bằng cổ phiếu, không phải vì doanh nghiệp xấu đi, mà vì dòng tiền thị trường không còn đủ mạnh để hấp thụ lượng cung mới.

Doanh nghiệp chia cổ tức bằng cổ phiếu để làm gì?

Mặc dù pha loãng có những tác động không nhỏ, điều đó không có nghĩa chia cổ tức bằng cổ phiếu là xấu. Thực tế, nhiều doanh nghiệp chọn hình thức này để giữ lại tiền mặt phục vụ kế hoạch đầu tư, mở rộng dự án hoặc tăng vốn điều lệ.

Với các doanh nghiệp tăng trưởng mạnh, nhu cầu vốn cao, chia cổ phiếu là cách giúp họ duy trì tốc độ lớn lên mà không phải huy động thêm nợ. Những doanh nghiệp như FPT, MWG hay HPG từng nhiều lần chia cổ phiếu và giá vẫn tăng ổn định trong dài hạn, bởi lợi nhuận tăng nhanh hơn tốc độ pha loãng.

Ngược lại, chia cổ phiếu trở thành tín hiệu xấu khi doanh nghiệp làm điều đó quá thường xuyên trong bối cảnh lợi nhuận không tăng, dòng tiền yếu hoặc hiệu quả đầu tư thấp. Đây là lúc việc “tăng số lượng cổ phiếu” chỉ nhằm mục đích trì hoãn khó khăn, thậm chí che lấp những vấn đề tài chính bên trong. Khi số lượng cổ phiếu tăng liên tục mà giá trị doanh nghiệp không tăng, thiệt hại cuối cùng sẽ rơi vào nhà đầu tư.

Nhà đầu tư nên nhìn gì trước khi quyết định mua cổ phiếu sắp chia?

Điều quan trọng nhất không phải là doanh nghiệp chia 10%, 20% hay 50%, mà là họ có đủ năng lực để tạo ra giá trị mới sau pha loãng hay không. Trước khi đưa ra quyết định, nhà đầu tư nên xem xét tăng trưởng lợi nhuận các năm trước, dòng tiền kinh doanh có ổn định không, doanh nghiệp có lịch sử phát hành thêm quá dày hay mục đích tăng vốn có thực sự thiết thực với chiến lược dài hạn. Một doanh nghiệp tốt có thể chia cổ phiếu mà giá vẫn tăng. Một doanh nghiệp yếu thì dù chia bao nhiêu, nhà đầu tư cũng khó có thể hưởng lợi.

Hiểu đúng để không ảo tưởng về “số lượng cổ phiếu tăng thêm”

Chia cổ tức bằng cổ phiếu không làm nhà đầu tư giàu lên ngay lập tức. Nó chỉ làm thay đổi hình thức phân bổ giá trị, không tạo ra giá trị mới. Điều quyết định tài sản của nhà đầu tư không phải là số lượng cổ phiếu trong tài khoản, mà là sức khỏe và khả năng sinh lời của doanh nghiệp đứng sau. Khi hiểu đúng về pha loãng, nhà đầu tư sẽ tránh được sự ảo tưởng và có cái nhìn tỉnh táo hơn trong mỗi mùa chia cổ tức.