Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Ở rất gần
Hôm 30/5, tờ New York Times đưa tin các bên sắp đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột. Các điều kiện như sau: Thỏa thuận ngừng bắn trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon, trong 60 ngày; Việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa eo biển Hormuz từ Iran và việc Mỹ dần dần dỡ bỏ lệnh phong tỏa.
Cùng với đó là việc thành lập một quỹ quốc tế để tái thiết Iran. Theo nguồn tin của tờ báo, quy mô của quỹ này ước tính khoảng 300 tỷ USD; Giải tỏa ít nhất là một phần các tài sản của Iran. Điều này tương đương với khoảng 24 tỷ USD.
Đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran, một vấn đề then chốt đối với Tổng thống Trump, nên được đưa vào vòng đàm phán tiếp theo.
Cũng trong ngày 30/5, tại một cuộc họp ở Phòng Tình huống Nhà Trắng, ông Trump đã thảo luận chính những điểm này với các phụ tá của mình trong hai giờ đồng hồ, nhưng rời cuộc họp mà không đưa ra bất kỳ tuyên bố nào.
Những hành động sau đó của Mỹ cho thấy người Mỹ rõ ràng không hài lòng với những điều kiện này.
Cuối tuần trước, lực lượng Mỹ đã tấn công các trung tâm điều khiển radar và UAV ở khu vực Goruk và trên đảo Qeshm. CENTCOM (Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ) tuyên bố đây là hành động trả đũa việc lực lượng Iran bắn hạ một chiếc UAV MQ-1.
Về phần mình, Iran đã tuyên bố tấn công một cơ sở quân sự của Mỹ vào tuần trước. Mục tiêu là căn cứ không quân Ali al-Salem ở Kuwait, nơi 5 binh sĩ bị thương nhẹ, 1 máy bay không người lái MQ-9 Reaper bị phá hủy và một chiếc khác bị hư hại.
Trong bối cảnh đó, ông Trump đã siết chặt các điều khoản của thỏa thuận khung nhằm chấm dứt xung đột và gửi chúng cho Iran. Các sửa đổi cụ thể mà ông thực hiện không được nêu rõ.
"Việc đạt được sự đồng thuận của lãnh đạo tối cao không hề dễ dàng, vì vậy bất kỳ thay đổi nào đối với văn bản này, được gọi là bản ghi nhớ thỏa thuận, đều có thể dẫn đến sự chậm trễ hơn nữa", ấn phẩm này ghi nhận.
Và những nghi ngờ của tờ New York Times đã được xác nhận. Hôm 1/6, Iran tuyên bố đình chỉ việc liên lạc ủy nhiệm với Mỹ để phản đối hành động của Israel tại Lebanon.
Hiện tại, chính quyền Iran đã quyết định phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz và "kích hoạt các mặt trận khác, bao gồm cả eo biển Bab el-Mandeb".
Tình huống mơ hồ
Như Alexey Bobrovsky, Giám đốc Viện Nghiên cứu Thị trường Thế giới, nhận định, động thái này sẽ có tác động đáng kể đến thị trường toàn cầu.
"Đây là sự tiếp diễn của xu hướng cạn kiệt dự trữ năng lượng một cách nhất quán và khá nhanh chóng, điều mà giờ đây ai cũng thấy rõ. Vấn đề không còn là liệu Mỹ có sẵn lòng nhượng bộ Iran hay không.
Thách thức mà Tổng thống Donald Trump và nhóm của ông phải đối mặt là rút khỏi cuộc xung đột mà không gây tổn hại đáng kể đến hình ảnh. Ngược lại, Iran muốn củng cố vị thế của mình như một bên chiến thắng, để chứng minh rằng họ mạnh hơn.
Do đó, họ không thể kết thúc chiến tranh theo những điều khoản mà, như chúng ta thấy, ông Trump đang soạn thảo vào phút cuối. Và khi Mỹ cố gắng leo thang, Iran sẽ đáp trả xứng đáng", ông Bobrovsky nói.
Chuyên gia này chỉ ra rằng, Mỹ đang rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan.
"Iran hiểu rằng Mỹ đang chịu áp lực thời gian chiến thuật nhất định. Họ muốn vấn đề này kết thúc ít nhất trước World Cup, giải đấu sẽ được tổ chức ở Bắc Mỹ và trước lễ kỷ niệm 250 năm Ngày Độc lập của Mỹ.
Và chắc chắn ông Trump không muốn chuyện này kéo dài đến mùa Thu và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, bất kể ông ta tuyên bố mình không lo lắng về chúng đến mức nào", Bobrovsky khẳng định.
Tệ hơn vụ Trân Châu Cảng
Một cuộc khảo sát của YouGov và The Economist cho thấy 59% người Mỹ không tán thành cách tiếp cận của chính quyền Mỹ đối với cuộc khủng hoảng Iran.
Trong khi đó, chưa đến 1/3 số người được hỏi tin rằng Mỹ đang thắng thế trong cuộc xung đột này. Quan điểm tiêu cực về cuộc khủng hoảng cũng chiếm ưu thế trong giới chuyên gia Mỹ.
Ví dụ, trong một bài báo đăng trên tạp chí The Atlantic, nhà khoa học chính trị Robert Kagan khẳng định rằng thất bại hiện tại của Mỹ có hậu quả tệ hơn vụ tấn công Trân Châu Cảng.
"Thất bại ở Iran không thể được khắc phục cũng không thể bị bỏ qua. Sẽ không có chuyện quay trở lại tình trạng trước đây, không có chiến thắng cuối cùng nào của Mỹ có thể xóa bỏ những thiệt hại đã gây ra.
Eo biển Hormuz sẽ không còn mở như trước nữa. Với quyền kiểm soát eo biển, Iran trở thành một nhân tố chủ chốt trong khu vực và là một trong những nhân tố chủ chốt trên thế giới.
Vai trò của Trung Quốc và Nga với tư cách là đồng minh của Iran đang tăng lên, trong khi vai trò của Mỹ đang giảm đi đáng kể", ông nhận định.
Trong bối cảnh đó, ngày càng có nhiều lời kêu gọi chính quyền Mỹ thừa nhận thất bại.
Stephen Walt, giáo sư tại Trung tâm Quan hệ Quốc tế Robert và Renee Belfer thuộc Đại học Harvard, viết trong một bài báo trên tạp chí Foreign Policy:
"Tổng thống Trump lẽ ra có thể bắt đầu bằng cách nhắc nhở mọi người rằng Iran là một vấn đề dai dẳng mà không một người tiền nhiệm nào của ông giải quyết được.
Ông ấy có thể tuyên bố mình muốn giải quyết vấn đề một lần và mãi mãi và giải thích rằng ông ta có lý do chính đáng để tin rằng một đợt ném bom nữa sẽ có hiệu quả. Ông ấy có thể chỉ ra sự không được lòng dân và các cuộc biểu tình mà Iran đã đàn áp hồi đầu năm.
Tính toán đó hóa ra là sai lầm nghiêm trọng, nhưng với phong cách đặc trưng của mình, Tổng thống Trump có thể nhắc nhở mọi người rằng trong chính trị không ai đưa ra được sự đảm bảo 100% và những quyết định thực sự khó khăn phải được đưa ra và sau đó đổ lỗi cho tất cả những sai lầm là do các cố vấn bất tài".
Cả hai ấn phẩm này đều được công bố trước khi có thông báo về việc đình chỉ đàm phán. Tuy nhiên, việc phong tỏa thêm một eo biển nữa là một đòn giáng mạnh nữa vào nền kinh tế Mỹ và toàn cầu.
Chỉ vài giờ sau báo cáo của Iran, Tổng thống Donald Trump tuyên bố ông đã thảo luận về tình hình với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và các đại diện của Hezbollah. Theo Tổng thống, hai bên đã cam kết ngừng bắn. Nhưng Iran cho đến nay vẫn im lặng.