'Nóng' cuộc đua trạm sạc xe điện toàn cầu

Xóa triệt để nỗi lo hết pin của người dùng

Rào cản lớn nhất đối với việc phổ cập xe điện không nằm ở công nghệ pin hay giá thành phương tiện, mà chính là nỗi lo hết pin của người tiêu dùng. Nhận thức rõ yếu tố cốt tử này, nhiều quốc gia từ châu Âu đến châu Á đang dốc toàn lực tăng tốc mở rộng mạng lưới hạ tầng sạc.

ẢNH: ĐÌNH TUYÊN

Tại châu Âu, Đức tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu trong quá trình chuyển đổi xanh. Theo dữ liệu mới nhất từ Cơ quan Mạng lưới Liên bang Đức (Bundesnetzagentur), quốc gia này đã chính thức vượt cột mốc 200.000 điểm sạc công cộng vào đầu năm 2026.

Chính phủ Đức không chỉ dừng lại ở số lượng mà đang tập trung tối ưu hóa chất lượng bằng cách triển khai "Đạo luật Hạ tầng Nhiên liệu Thay thế" (AFIR) của Liên minh châu Âu, bắt buộc xây dựng các trạm sạc nhanh công suất tối thiểu 400 kW dọc theo các tuyến đường cao tốc chính (mạng lưới TEN-T).

Riêng tại thủ đô Berlin, chính quyền đặt mục tiêu đảm bảo cứ mỗi 60 km trên các trục giao thông huyết mạch sẽ có một điểm sạc nhanh, giúp việc sạc xe điện trở nên thuận tiện như việc đổ xăng truyền thống.

Không để khu vực Đông Âu tụt lại phía sau, Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) đã phê duyệt gói tài chính quy mô lớn nhằm hỗ trợ lắp đặt hơn 2.700 trạm sạc nhanh tại 3 quốc gia Ba Lan, Slovakia và Croatia. Báo cáo chiến lược của EBRD chỉ ra rằng, việc thu hẹp khoảng cách hạ tầng giữa Đông và Tây Âu là điều kiện tiên quyết để duy trì tính toàn vẹn của thị trường xe điện chung châu Âu. Khoản đầu tư này ưu tiên cho các dòng sạc DC công suất cao, tạo mạng lưới kết nối xuyên biên giới mượt mà cho các phương tiện vận tải hành khách và logistic liên quốc gia.

Bước sang khu vực châu Á, làn sóng đầu tư hạ tầng sạc cũng đang diễn ra vô cùng sôi động với những chiến lược mang tính đột phá, phù hợp với đặc thù kinh tế của từng vùng.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Gây bất ngờ lớn nhất tại khu vực Đông Nam Á là Campuchia. Dù là nền kinh tế đang phát triển, chính phủ Hoàng gia Campuchia đã phê duyệt kế hoạch ngân sách trị giá 10 triệu USD do Bộ Mỏ và Năng lượng kết hợp cùng Tổng công ty Điện lực Campuchia (Electricité du Cambodge - EDC) và Ngân hàng Thế giới (WB) triển khai nhằm mở rộng mạng lưới trạm sạc toàn quốc.

Kế hoạch này tập trung nâng cấp hệ thống lưới điện phân phối tại các đô thị lớn như Phnom Penh, Kandal và dọc các trục quốc lộ chính để sẵn sàng tích hợp các trạm sạc nhanh công cộng, đặt nền móng cho việc hiện thực hóa mục tiêu đạt 40% xe ô tô điện vào năm 2050 theo Cam kết Chiến lược Long-term Strategy for Carbon Neutrality (LTS4CN).

Trong khi đó, quốc gia láng giềng Malaysia đang đẩy mạnh thực hiện mục tiêu đạt 10.000 trạm sạc công cộng. Theo Quy hoạch tổng thể công nghiệp mới (NIMP 2030) và định hướng của Cơ quan Phát triển Đô thị PLANMalaysia, tính đến nay mạng lưới trạm sạc tại quốc gia này đã tăng trưởng vượt bậc từ con số khiêm tốn vài trăm trạm vài năm trước lên hàng ngàn trạm, hướng tới cột mốc phủ khắp các bang trục Tây và Đông Malaysia.

Các tập đoàn năng lượng lớn như Petronas và Tenaga Nasional Berhad (TNB) đang được giao chỉ tiêu lắp đặt tối thiểu 50 bộ sạc nhanh DC tại các vị trí chiến lược để kích cầu tiêu dùng nội địa.

Tại Nam Á, Ấn Độ lại chọn một lối đi thông minh và mang tính tích hợp cao bằng cách đưa hạ tầng sạc vào hệ thống giao thông công cộng sẵn có. Tổng công ty Đường sắt Ấn Độ (Indian Railways) đã bắt đầu triển khai lắp đặt các tổ hợp trạm sạc xe điện quy mô lớn tại tất cả các nhà ga đường sắt hạng nhất và hạng hai trên toàn quốc.

Việc tận dụng quỹ đất rộng lớn và nguồn điện công suất cao tại các nhà ga không chỉ giải quyết bài toán thiếu không gian đô thị, mà còn thúc đẩy mô hình giao thông đa phương thức. Người dân có thể lái xe điện đến nhà ga, cắm sạc, di chuyển bằng tàu cao tốc đi làm và nhận lại chiếc xe đã đầy pin khi trở về vào cuối ngày.

Sự chuyển dịch đồng bộ từ các nền kinh tế phát triển đến các quốc gia mới nổi càng cho thấy nguyên tắc cốt lõi: Quốc gia nào làm chủ được hạ tầng sạc, quốc gia đó sẽ làm chủ được tốc độ của cuộc đua phổ cập phương tiện xanh.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Việt Nam không đứng ngoài cuộc đua

Việt Nam cũng không nằm ngoài đường đua. Thực tế, nước ta sở hữu một lợi thế mà ít quốc gia Đông Nam Á nào có được: Một doanh nghiệp nội địa (VinFast ) đã chủ động xây dựng mạng lưới trạm sạc khổng lồ với hơn 150.000 cổng sạc cho cả ô tô và xe máy trên khắp tỉnh thành, dọc theo các tuyến quốc lộ và cao tốc.

Hiện nay, VinFast đang triển khai thêm 99 siêu trạm sạc có khả năng phục vụ cùng lúc tới 100 ô tô điện, rút ngắn thời gian sạc xuống khoảng 15 phút, đồng thời đầu tư 150.000 tủ đổi pin trên cả nước, đặc biệt là chú trọng giai đoạn đầu ở Hà Nội và TP.HCM.

Thêm vào đó, sự gia nhập của các thương hiệu quốc tế và các đơn vị phát triển trạm sạc độc lập thứ ba (như EV ONE, EBOOST, Charge+) đang dần tạo ra một hệ sinh thái đa dạng.

Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ rõ, sự phát triển hạ tầng sạc tại Việt Nam hiện nay vẫn mang tính "tự lực cánh sinh" của doanh nghiệp là chính, thiếu đi một quy hoạch tổng thể mang tính quốc gia và các cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp từ dòng ngân sách nhà nước.

Về mặt chính sách, dù Chính phủ đã ban hành Nghị định 10/2022 miễn lệ phí trước bạ cho xe điện và giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, nhưng các chính sách ưu đãi trực tiếp cho nhà đầu tư hạ tầng sạc vẫn còn dừng lại ở mức "khuyến khích" chung chung.

Trong khi đó, theo ước tính của Bộ phận Nghiên cứu toàn cầu HSBC, Việt Nam cần đầu tư khoảng 12,3 tỉ USD trong giai đoạn 2024 - 2040 để lắp đặt đủ hạ tầng sạc xe điện và công suất phát điện tái tạo đủ cho lượng xe điện mới.

Đại biểu Quốc hội Phạm Thu Xanh (đoàn Hải Phòng) cho rằng rào cản chính với xe điện không hẳn nằm ở thuế mà là ở hạ tầng trạm sạc . Vì thế, Chính phủ cần quan tâm phát triển quy hoạch tổng thể, đẩy mạnh xã hội hóa việc đầu tư trạm sạc xe điện và từng bước mở rộng ra ngoài đô thị thay vì tập trung quá nhiều ở trung tâm. Điều này giúp tăng khả năng tiếp cận và tạo động lực cho người dân mua xe điện .

Đồng thời, cần có hướng dẫn cụ thể về quy chuẩn trạm sạc xe điện và an toàn PCCC trong các khu dân cư để tạo sự yên tâm cho người sử dụng.

Bà Thu Xanh cũng đề nghị có chính sách xây dựng giá điện phù hợp cho việc sạc xe điện , phát triển các dịch vụ bảo dưỡng và thay thế pin; ưu tiên đối với các loại xe điện công cộng, taxi, xe du lịch… tạo hiệu quả lan tỏa về môi trường.

Những bài học đắt giá từ Đức, Ấn Độ hay Malaysia cho thấy, chính sách phải luôn đi trước một bước để dọn đường cho công nghệ và thị trường bứt phá. Việt Nam cần nhanh chóng lập quy hoạch trạm sạc như một loại hình hạ tầng kỹ thuật đô thị thiết yếu, ban hành các chính sách ưu đãi tài chính trực tiếp để không chậm chân trong cuộc đua chuyển đổi xanh toàn cầu.