Startup AI Trung Quốc rời bỏ quê hương để gọi vốn từ Mỹ: Làn sóng 'rửa trụ sở' khiến Bắc Kinh 'tuýt còi'

Thương vụ Meta thâu tóm Manus – một công ty khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo có nguồn gốc từ Trung Quốc – đã nhanh chóng chuyển từ câu chuyện thành công gây chú ý thành ca điển hình đầy phức tạp.

Chỉ ít ngày sau khi thỏa thuận được công bố vào 29/12, với giá trị ước tính khoảng 2 tỷ USD, chính phủ Trung Quốc tuyên bố sẽ rà soát thương vụ để đánh giá liệu nó có vi phạm các quy định về kiểm soát xuất khẩu và chuyển giao công nghệ hay không. Manus được thành lập tại Trung Quốc vào năm 2024, song đã chuyển trụ sở chính sang Singapore chỉ vài tháng trước khi đạt được thỏa thuận với Meta.

Việc thương vụ bị Bắc Kinh “soi” kỹ đã nhanh chóng làm đảo chiều cách nhìn của dư luận. Điều từng được ca ngợi như minh chứng cho sức hút toàn cầu của tài năng khởi nghiệp Trung Quốc giờ đây lại trở thành lời cảnh báo rõ ràng về giới hạn mà các nhà sáng lập có thể vượt qua khi tìm cách tách mình khỏi nguồn gốc Trung Quốc để tiếp cận dòng vốn từ Thung lũng Silicon.

Cách chính quyền Trung Quốc xử lý vụ Manus được giới quan sát xem là phép thử quan trọng, phát đi tín hiệu ban đầu về mức độ quyết liệt mà Bắc Kinh sẵn sàng áp dụng để kiểm soát dòng chảy công nghệ và nhân lực AI ra nước ngoài, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung ngày càng căng thẳng.

“Manus rời Trung Quốc để theo đuổi các cơ hội thị trường quốc tế ngay trước khi những cơ hội đó trở nên rõ ràng,” Lian Jye Su, nhà phân tích công nghệ tại Singapore thuộc công ty nghiên cứu Omdia, nhận định với Rest of World. “Sự ra đi dứt khoát này tạo cảm giác rằng các startup công nghệ Trung Quốc chỉ có thể thu hút sự chú ý toàn cầu nếu hoạt động bên ngoài Trung Quốc.”

Được thành lập tại Trung Quốc vào năm 2024, Manus từng tự giới thiệu là “trợ lý AI đa năng đầu tiên trên thế giới”, trong bối cảnh phần lớn người dùng khi đó mới chỉ quen với AI dưới dạng chatbot. Công ty tuyên bố sản phẩm của mình có thể tự động thực hiện các nhiệm vụ phức tạp như nghiên cứu cá nhân hóa hay đặt vé du lịch mà không cần sự can thiệp liên tục của con người.

Tuy được sáng lập bởi các kỹ sư Trung Quốc và hậu thuẫn bởi nhà đầu tư trong nước, Manus đã chuyển trụ sở chính sang Singapore vào tháng 6 năm ngoái. Chỉ một tháng sau, sản phẩm của công ty không còn được phân phối tại Trung Quốc. Cùng thời điểm đó, Manus được cho là đã sa thải nhân sự người Trung Quốc và đóng cửa các văn phòng tại quê nhà.

Công bằng mà nói, Manus không phải trường hợp cá biệt. Trước đó, những cái tên lớn như ByteDance hay Shein cũng từng tái cấu trúc pháp lý và chuyển trọng tâm đăng ký ra nước ngoài.

Làn sóng “dời trụ sở” này chủ yếu nhằm ứng phó với căng thẳng địa chính trị Mỹ – Trung, môi trường pháp lý ngày càng chặt chẽ trong nước, đồng thời mở đường tiếp cận thị trường và nguồn vốn quốc tế. Việc đặt trụ sở ngoài Trung Quốc cũng giúp các công ty dễ dàng hơn trong việc tiếp cận chip tiên tiến của Mỹ – vốn đang bị hạn chế bởi các biện pháp kiểm soát thương mại. Xu hướng này thậm chí được giới phân tích gọi bằng cái tên không mấy thiện cảm: “rửa quốc tịch Singapore”.

Một động lực then chốt khác là việc Mỹ cấm các nhà đầu tư trong nước rót vốn vào những lĩnh vực nhạy cảm như AI và bán dẫn tại Trung Quốc. Điều đó buộc nhiều startup Trung Quốc, nếu muốn tiếp cận nguồn vốn dồi dào từ Mỹ, phải tìm cách “định cư” ở các khu vực trung gian như Singapore.

Theo các nguồn tin, Benchmark, quỹ đầu tư mạo hiểm tại Thung lũng Silicon, hiện đang bị Bộ Tài chính Mỹ điều tra liên quan đến khoản đầu tư vào Manus hồi năm ngoái – thời điểm công ty này vẫn chưa chính thức chuyển trụ sở sang Singapore.

“Những gì Meta làm được là khá hiếm, và chính vì vậy nó thu hút sự chú ý lớn,” ông Su nhận định. “Một thương vụ trị giá khoảng 2 tỷ USD là con số rất đáng kể đối với một startup công nghệ có nguồn gốc Trung Quốc.”

Bức tranh chung cho thấy môi trường gọi vốn cho AI tại Trung Quốc đang ngày càng thu hẹp. Theo dữ liệu của PitchBook công bố tháng 11, đầu tư vốn mạo hiểm vào các startup AI Trung Quốc đã liên tục suy giảm kể từ năm 2021 – phản ánh rõ tác động của địa chính trị, chính sách kiểm soát công nghệ và sự dịch chuyển chiến lược của dòng vốn toàn cầu.

Được biết hồi cuối năm 2015, Meta Platforms chính thức đồng ý mua lại công ty khởi nghiệp Manus có trụ sở tại Singapore, qua đó bổ sung thêm một nhân tố trí tuệ nhân tạo quan trọng vào chiến lược xây dựng mô hình kinh doanh của công ty truyền thông xã hội.

Meta đang chi mạnh tay để cạnh tranh trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo với các đối thủ như OpenAI, Google của Alphabet và Microsoft. Zuckerberg cam kết chi 600 tỷ đô la cho các dự án cơ sở hạ tầng của Mỹ trong ba năm tới và nhiều dự án trong số đó dự kiến sẽ liên quan đến AI. Công ty cũng thuê một đội ngũ nghiên cứu đắt đỏ để phát triển một mô hình AI tiên tiến mới dự định ra mắt vào mùa xuân năm sau, bất chấp ánh mắt hoài nghi của cộng đồng.

Trong một tuyên bố, Meta cho biết họ sẽ tiếp tục vận hành và bán dịch vụ của Manus, đồng thời tích hợp các tác nhân của công ty khởi nghiệp này vào những sản phẩm dành cho người tiêu dùng và doanh nghiệp của mình. Giám đốc AI của công ty, Alexandr Wang , trong một bài đăng trên X đã lên tiếng chào mừng đội ngũ Manus gia nhập Meta. Thoả thuận được kỳ vọng sẽ giúp Manus mở rộng phạm vi hoạt động của các đại lý.

CEO Manus nói: “Kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo không chỉ biết nói mà còn biết hành động, sáng tạo và cung cấp sản phẩm mới. Và giờ đây, chúng ta có thể xây dựng nó ở quy mô mà chúng ta chưa từng tưởng tượng được”.

Theo: Rest of World, WSJ