Thứ Mỹ rất muốn ở Venezuela không phải dầu mỏ: Nhưng Trung Quốc lại "giữ chìa khóa"

Mỹ coi trọng đất hiếm

Tổng thống Donald Trump cho biết các công ty Mỹ giờ đây có thể tiếp cận trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của Venezuela. Tuy nhiên, theo CNN, không chỉ dầu mỏ mà nhiều tài nguyên khác của quốc gia Nam Mỹ này cũng đang thu hút sự quan tâm của Nhà Trắng.

Các chuyên gia nhận định Venezuela sở hữu trữ lượng lớn khoáng sản, kim loại và có thể cả các nguyên tố đất hiếm chưa được xác minh đầy đủ. Đây là những nguyên liệu thiết yếu đối với nhiều ngành công nghiệp, từ quốc phòng đến công nghệ, và chính quyền Mỹ nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của chúng đối với an ninh quốc gia.

Dù Washington có thể muốn đảm bảo quyền tiếp cận các tài nguyên quan trọng của Venezuela, các chuyên gia cho rằng đây là nhiệm vụ đầy thách thức và khó có thể đóng góp đáng kể vào việc củng cố chuỗi cung ứng của Mỹ.

Quy mô thực sự cũng như tính khả thi về mặt kinh tế của các nguồn tài nguyên khoáng sản tại Venezuela vẫn còn nhiều nghi vấn. Bên cạnh đó, các công ty nước ngoài phải đối mặt với rủi ro lớn khi khai thác tại đây nếu không có sự đảm bảo an ninh lâu dài.

Theo các chuyên gia, nhiều khu vực giàu tài nguyên hiện do các nhóm du kích và lực lượng vũ trang kiểm soát, tham gia vào hoạt động khai thác vàng trái phép. Ngoài ra, việc khai thác đất hiếm, vốn tiêu tốn nhiều năng lượng, còn tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường.

Ông Reed Blakemore, Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Năng lượng Toàn cầu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, cho biết chính quyền Mỹ hiểu rõ rằng ngoài dầu mỏ, Venezuela còn sở hữu giá trị tài nguyên thiên nhiên rộng lớn hơn.

“Tuy nhiên, nếu bàn đến các điều kiện để khai thác những nguồn khoáng sản này và đưa chúng ra thị trường, thì câu chuyện trở nên phức tạp hơn rất nhiều,” ông Blakemore nói. “Thẳng thắn mà nói, điều đó còn khó khăn hơn cả bài toán dầu mỏ.”

Vai trò của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng

Ngay cả trong trường hợp các công ty Mỹ khai thác được đất hiếm tại Venezuela, hoạt động này cũng chỉ là bước đầu trong chuỗi sản xuất. Các nguyên liệu thô thường phải được vận chuyển sang Trung Quốc để tinh chế.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, năm 2024 Trung Quốc chiếm hơn 90% sản lượng tinh chế đất hiếm toàn cầu. Quốc gia này duy trì vị thế gần như độc quyền trong khâu chế biến nhờ nhiều thập kỷ trợ cấp của chính phủ, mở rộng công nghiệp quy mô lớn và các quy định môi trường tương đối lỏng lẻo.

Đất hiếm đã trở thành điểm nóng trong căng thẳng thương mại Mỹ–Trung. Năm ngoái, Bắc Kinh áp đặt một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với các nguyên tố đất hiếm trong bối cảnh tranh chấp thương mại, làm dấy lên lo ngại về việc Mỹ thiếu một chuỗi cung ứng an toàn cho các vật liệu quan trọng này.

“Trung Quốc vẫn nắm giữ năng lực gần như độc nhất trong việc chế biến kim loại đất hiếm, và lợi thế công nghiệp cũng như địa chính trị đó không thể bị thay thế trong một sớm một chiều,” ông Joel Dodge, Giám đốc chính sách công nghiệp và an ninh kinh tế tại Vanderbilt Policy Accelerator, nhận định.

Kho báu của Venezuela

Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) đã xác định 60 loại “khoáng sản thiết yếu” có vai trò quan trọng đối với an ninh kinh tế và an ninh quốc gia của Mỹ.

Danh sách này bao gồm nhiều nguyên liệu như nhôm, coban, đồng, chì và niken, cùng 15 nguyên tố đất hiếm, trong đó có xeri, dysprosium, neodymium và samarium. Đất hiếm là nhóm gồm 17 nguyên tố kim loại cụ thể.

Những vật liệu này là đầu vào không thể thiếu cho các công nghệ phổ biến như điện thoại, pin và màn hình TV, đồng thời giữ vai trò then chốt trong các hệ thống quân sự và quốc phòng, bao gồm laser, máy bay chiến đấu và tên lửa.

Theo bà Julie Klinger, nhà địa lý học và Phó Giáo sư tại Đại học Wisconsin–Madison, thuật ngữ “đất hiếm” thực chất không phản ánh đúng bản chất, bởi các nguyên tố này khá phổ biến trong vỏ Trái đất. Khó khăn lớn nhất nằm ở khâu khai thác và tinh chế.

Trong những năm gần đây, các nhà lập pháp Mỹ ngày càng lo ngại về sự phụ thuộc của nước này vào nguồn nhập khẩu các khoáng sản quan trọng. Mỹ đã triển khai nhiều nỗ lực nhằm phát triển khai thác và tinh chế đất hiếm trong nước, song các dự án này thường mất nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ, để hoàn thành.

USGS hiện không xếp Venezuela vào danh sách các quốc gia có trữ lượng đất hiếm đáng kể — danh sách này bao gồm Trung Quốc, Mỹ, Brazil, Greenland và một số nước khác.

Các chuyên gia cho rằng hơn 25 năm cầm quyền của các tổng thống Hugo Chávez và Nicolás Maduro đã tạo ra khoảng trống thông tin lớn về quy mô thực sự của tài nguyên Venezuela.

Dù vậy, nhiều ý kiến tin rằng Venezuela có trữ lượng một số khoáng sản như coltan — nguồn để chiết xuất tantali và niobi — cùng bauxite, có thể chứa nhôm và gali. Các kim loại này đều được USGS xếp vào nhóm khoáng sản thiết yếu.