Xuất khẩu: Cần tuyệt đối tuân thủ "luật chơi" trong thế giới bất ổn

Tăng trưởng tốt nhưng nhiều rủi ro chực chờ  

Trong tháng 3, nước ta chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ của hoạt động xuất nhập khẩu khi tổng kim ngạch đạt 75,39 tỷ USD, tăng 18,22% so với tháng trước và tăng 16,6% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu tăng trưởng ấn tượng 23,79%. Theo đó, kết thúc quý I, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 202,5 tỷ USD, tăng 13,7% so với cùng kỳ năm trước. Cán cân thương mại tiếp tục xuất siêu trên 3 tỷ USD, góp phần quan trọng vào sự ổn định của nền kinh tế.

Điều đáng mừng là trong quý I, hầu hết các thị trường xuất khẩu chủ lực của nước ta đều tăng trưởng khả quan. Đặc biệt là Mỹ - hiện đang dẫn đầu các thị trường xuất khẩu của Việt Nam với tỷ lệ hơn 30% kim ngạch xuất khẩu . Hiện nay, hơn một nửa giá trị xuất khẩu của nước ta sang Mỹ là các sản phẩm công nghệ cao (hàng điện tử tiêu dùng, điện thoại thông minh), các sản phẩm may mặc và giày dép, còn lại là các sản phẩm khác như nội thất và nông sản.

Bên cạnh đó, đánh giá của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho thấy, sự gia tăng mạnh mẽ của khu vực kinh tế trong nước với kim ngạch xuất khẩu đạt 29 tỷ USD, tăng 15%, cao hơn mức tăng 9% của khối doanh nghiệp FDI (đạt 73,8 tỷ USD) - cũng là điểm sáng đáng ghi nhận. Điều này cho thấy nội lực của doanh nghiệp trong nước đang dần được nâng cao, tạo tiền đề vững chắc cho tăng trưởng xuất khẩu trong tương lai.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo của Cục Xuất nhập khẩu, con đường phía trước chứa đựng nhiều khó khăn, bất ổn đối với hoạt động xuất khẩu mà chúng ta không thể chủ quan. Nhiều khó khăn lớn vẫn đang tồn tại ngay cả khi Mỹ công bố lùi thời gian áp thuế đối với hàng hóa nhiều nước, trong đó có hàng hóa Việt Nam.

Hơn thế nữa, tình hình căng thẳng thương mại toàn cầu sẽ thúc đẩy các nước xây dựng hàng rào để bảo vệ sản xuất nội địa. Nhiều mặt hàng Việt đã và đang là đối tượng áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại của nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ. 

Theo bà Trương Thuỳ Linh, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công thương), tại thị trường Mỹ, tuy áp thuế nhập khẩu thuộc dạng thấp nhưng lại là nước điều tra phòng vệ thương mại nhiều nhất trên thế giới. Hiện hàng Việt bị liên quan trong 71 vụ việc, chiếm hơn 1/4 số vụ việc do nước ngoài điều tra với hàng hóa Việt Nam. Trong số đó có 32 vụ việc chống bán phá giá, 14 vụ việc chống trợ cấp, 3 vụ việc tự vệ và 22 vụ việc chống lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại.

Mới đây, trao đổi với báo giới, ông Tạ Hoàng Linh - Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công thương) cũng lo lắng mục tiêu xuất khẩu năm 2025 của Việt Nam là tăng 12%, tương đương 450 tỷ USD có thể bị ảnh hưởng tiêu cực do bối cảnh thương mại toàn cầu.

Tuyệt đối tuân thủ "luật chơi" và sòng phẳng

Thời gian qua, Chính phủ đã nỗ lực đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp để gỡ vướng những rào cản trong hoạt động xuất khẩu , nhất là về phòng vệ thương mại. Bộ ngành và địa phương cùng doanh nghiệp đã chủ động trong việc xử lý, ứng phó với các vụ việc điều tra của nước ngoài. 

"Tuy nhiên, tranh chấp thương mại là câu chuyện không có hồi kết và dự báo, xu hướng phòng vệ sẽ tăng mạnh theo thời gian. Tại Mỹ, số lượng vụ việc tăng nhanh và các quy định liên quan đến điều tra phòng vệ thương mại cũng thường xuyên được sửa đổi và rút ngắn thời gian khiến việc cập nhật và tuân thủ ngày càng khó hơn", bà Linh phân tích. 

Do đó, theo bà Linh, điều tiên quyết trong bối cảnh hiện nay là doanh nghiệp phải tuyệt đối tuân thủ "luật chơi" xuất khẩu , tuân thủ nghiêm ngặt quy định và tiêu chí của thị trường xuất khẩu . Chỉ có như vậy, hàng Việt mới tránh được rủi ro khi đến với thị trường nhập khẩu.

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý chơi sòng phẳng, không tiếp tay cho các hành vi lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ

Đặc biệt, các doanh nghiệp cần tránh gắn chuỗi cung ứng của mình với các nguồn có rủi ro bị Mỹ áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại. Để làm được điều đó, về lâu dài, doanh nghiệp phải tính đến việc tăng cường sử dụng các nguyên liệu được sản xuất trong nước hoặc từ các nguồn cung cấp không bị Mỹ áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại để nếu có bị áp thuế thì cũng ở mức thấp hơn.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý chơi sòng phẳng, không tiếp tay cho các hành vi lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ để tránh phải đối mặt với các vụ việc điều tra trốn thuế, chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại. Cuối cùng, các chuyên gia cho rằng, thay vì còn có tâm lý dựa dẫm và thiếu chủ động thì doanh nghiệp Việt nên chủ động và tích cực khi tham gia vụ việc kiện tụng quốc tế.

Về lâu dài, lãnh đạo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài cho rằng, doanh nghiệp cần tích cực mở rộng thị trường , tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) với hơn 60 quốc gia để đa dạng hóa thị trường xuất khẩu . Hiện Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để khai thác 87% thị trường còn lại trên thế giới, nhất là hướng đến các thị trường mới như Trung Đông, châu Phi, Đông Bắc Á... Với sự hỗ trợ từ Chính phủ, các bộ ngành liên quan và Bộ Công Thương , doanh nghiệp sẽ có nhiều cơ hội mở rộng xuất khẩu sang các thị trường mới, hạn chế rủi ro từ chính sách bảo hộ thương mại, vượt qua những thách thức để tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ trong thời gian tới.