Thị trường Than đá tháng 05/2026: Sức nóng từ nhu cầu năng lượng mùa hè và sự ổn định của giá thế giới

Bước vào quý II năm 2026, thị trường năng lượng toàn cầu nói chung và thị trường than đá nói riêng đang chứng kiến những diễn biến đầy thú vị. Mặc dù xu hướng chuyển dịch năng lượng xanh vẫn đang diễn ra mạnh mẽ, than đá vẫn khẳng định vai trò không thể thay thế trong việc đảm bảo an ninh năng lượng tại nhiều quốc gia, đặc biệt là ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Trong tuần đầu tiên của tháng 05/2026, giá than đá đã ghi nhận những tín hiệu khởi sắc nhẹ, phản ánh sự cân bằng giữa cung và cầu trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang dần ổn định.

1. Tổng quan biến động giá than đá trong tuần đầu tháng 05/2026

Dựa trên các dữ liệu thực tế từ thị trường, giá than đá trong giai đoạn từ ngày 01/05 đến ngày 05/05/2026 cho thấy một xu hướng ổn định nhưng có thiên hướng tăng nhẹ. Đây là một tín hiệu đáng chú ý đối với các doanh nghiệp nhập khẩu và tiêu thụ than tại Việt Nam.

Cụ thể, trong ba ngày đầu tháng (từ 01/05 đến 03/05/2026), giá than duy trì ở mức 133.90 USD/mt (tương đương khoảng 3.526.993 VNĐ/tấn). Tuy nhiên, bước sang ngày 04/05 và 05/05, giá đã có sự điều chỉnh tăng lên mức 135.55 USD/mt (khoảng 3.570.455 VNĐ/tấn). Sự thay đổi này tương ứng với mức tăng +1.23%, chênh lệch khoảng +1.65 USD (tương đương 43.462 VNĐ) cho mỗi tấn.

Nếu nhìn rộng hơn vào bức tranh chung của tháng, giá trung bình tháng hiện tại đang ở mức 134.56 USD/mt, cao hơn một chút so với mức trung bình 134.25 USD/mt của tháng trước. Biên độ dao động trong 30 ngày gần nhất nằm trong khoảng từ 130.20 đến 138.50 USD/mt. Điều này cho thấy thị trường không có những cú sốc giá quá lớn, nhưng áp lực tăng giá vẫn hiện hữu khi nhu cầu tiêu thụ bắt đầu bước vào giai đoạn cao điểm mùa hè.

2. Phân tích nguyên nhân gây ra biến động giá trong giai đoạn hiện tại

Sự tăng nhẹ của giá than đá vào đầu tháng 5 không phải là ngẫu nhiên. Có ba nhóm nguyên nhân chính dẫn đến sự điều chỉnh này:

• Nhu cầu dự trữ cho cao điểm mùa hè: Tại các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ và khu vực Đông Nam Á (bao gồm Việt Nam), tháng 5 là thời điểm bắt đầu của mùa nắng nóng gay gắt. Nhu cầu sử dụng điện cho làm mát tăng vọt, buộc các nhà máy nhiệt điện than phải tăng công suất tối đa. Việc các doanh nghiệp điện lực đẩy mạnh thu mua để đảm bảo lượng tồn kho an toàn đã đẩy giá giao ngay lên cao hơn.
• Sự ổn định và thắt chặt nguồn cung từ các nước xuất khẩu: Indonesia và Úc – hai nhà cung cấp than lớn nhất thế giới – đang duy trì chính sách xuất khẩu thận trọng. Tại Indonesia, các quy định về nghĩa vụ thị trường nội địa (DMO) tiếp tục được thắt chặt để ưu tiên năng lượng trong nước, làm giảm lượng hàng sẵn có cho xuất khẩu. Trong khi đó, các mỏ than tại Úc đang đối mặt với chi phí vận hành tăng cao do các tiêu chuẩn về môi trường ngày càng khắt khe.
• Chi phí logistics và vận tải biển: Giá cước vận tải tàu rời trong khu vực Thái Bình Dương có sự biến động nhẹ vào đầu tháng 5. Do giá dầu thô duy trì ở mức cao, chi phí nhiên liệu cho tàu vận tải tăng lên, gián tiếp cộng dồn vào giá than cập cảng (giá CIF).

3. Các ảnh hưởng vĩ mô tới giá than đá toàn cầu

Để hiểu rõ hơn về mức giá 135.55 USD/mt hiện tại, chúng ta cần phân tích các yếu tố vĩ mô đang chi phối thị trường năng lượng toàn cầu trong năm 2026:

Chính sách tiền tệ và sức mạnh của đồng USD

Than đá là hàng hóa được định giá bằng đồng USD. Trong giai đoạn đầu năm 2026, các báo cáo từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) cho thấy lãi suất có thể bắt đầu đi ngang hoặc giảm nhẹ sau một thời gian dài duy trì ở mức cao để kiềm chế lạm phát. Khi đồng USD có dấu hiệu suy yếu nhẹ so với rổ tiền tệ quốc tế, giá của các loại hàng hóa cơ bản như than đá thường có xu hướng tăng lên để bù đắp giá trị. Tại Việt Nam, tỷ giá USD/VND cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chi phí nhập khẩu thực tế của các doanh nghiệp nội địa.

Địa chính trị và an ninh năng lượng

Dù các xung đột tại Đông Âu đã không còn tạo ra những cú sốc giá cực đoan như giai đoạn 2022-2023, nhưng dư âm của nó vẫn khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu bị phân mảnh. Các quốc gia châu Âu dù cam kết bỏ than nhưng vẫn phải duy trì một lượng dự phòng chiến lược từ than đá để tránh phụ thuộc vào khí đốt. Sự cạnh tranh nguồn cung giữa châu Âu và châu Á đối với than chất lượng cao (nhiệt trị cao) vẫn là một nhân tố giữ cho giá than không thể giảm sâu xuống dưới ngưỡng 100 USD/mt.

Tiến trình chuyển đổi năng lượng và thuế carbon

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc áp dụng các cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU và các quy định tương tự tại nhiều thị trường khác. Việc khai thác than đá ngày càng trở nên đắt đỏ hơn do chi phí tuân thủ môi trường và thuế phát thải. Điều này tạo ra một "ngưỡng giá sàn" mới cho ngành khai thác than. Các nhà đầu tư ít mặn mà hơn với việc mở rộng mỏ than mới, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong dài hạn, từ đó hỗ trợ giá than duy trì ở mức cao bền vững.

4. Tác động của giá than đá tới thị trường Việt Nam

Với mức giá hiện tại khoảng 3.570.455 VNĐ/tấn, thị trường Việt Nam đang chịu những tác động đan xen:

Đối với ngành điện: Việt Nam hiện đang phụ thuộc đáng kể vào nguồn than nhập khẩu để phục vụ các nhà máy nhiệt điện tại miền Bắc và miền Nam. Mức giá trên 135 USD/mt đặt ra thách thức lớn cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) trong việc cân đối chi phí sản xuất điện, đặc biệt là khi bước vào tháng cao điểm nắng nóng (tháng 5 và tháng 6). Giá than duy trì ổn định ở mức cao có thể gây áp lực lên giá thành điện bán lẻ hoặc tăng gánh nặng lỗ cho ngành điện nếu không có cơ chế điều chỉnh linh hoạt.

Đối với các ngành công nghiệp nặng: Các ngành như sản xuất xi măng, luyện kim và hóa chất sử dụng than làm nguyên liệu đầu vào chính. Với mức tăng +1.23% trong tuần đầu tháng 5, các doanh nghiệp này cần tính toán lại giá thành sản phẩm đầu ra để đảm bảo biên lợi nhuận. Tuy nhiên, do biên độ dao động 30 ngày qua (130.20 - 138.50 USD) không quá lớn, các doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc lập kế hoạch tài chính so với những giai đoạn biến động mạnh trước đây.

Vai trò của các đơn vị cung ứng trong nước: Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Đông Bắc đang nỗ lực tối đa để tăng sản lượng khai thác nội địa nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào than nhập khẩu giá cao. Việc kết hợp giữa than nội địa và than nhập khẩu (than trộn) đang là chiến lược trọng yếu để tối ưu hóa chi phí cho nền kinh tế.

5. Nhận định và dự báo xu hướng cuối tháng 05/2026

Nhìn vào dữ liệu giá hàng ngày từ 01/05 đến 05/05, chúng ta thấy một sự đi ngang ở mức 133.90 USD trong 3 ngày đầu và bật tăng lên 135.55 USD ở 2 ngày tiếp theo. Điều này cho thấy lực mua đang chiếm ưu thế khi thị trường bước vào tuần làm việc chính thức sau kỳ nghỉ lễ.

Dự báo trong các tuần còn lại của tháng 05/2026, giá than đá khó có khả năng giảm sâu. Nhiều khả năng giá sẽ tiếp tục dao động trong vùng 134.00 - 140.00 USD/mt. Các yếu tố cần theo dõi sát sao bao gồm:

• Tình hình thời tiết và các đợt nắng nóng cực đoan tại châu Á.
• Sản lượng xuất khẩu thực tế từ cảng Newcastle (Úc) và các cảng chính tại Indonesia.
• Các báo cáo về tăng trưởng sản xuất công nghiệp của Trung Quốc trong tháng 4 được công bố vào giữa tháng 5.

Kết luận: Giá than đá ở mức 135.55 USD/mt vào đầu tháng 05/2026 phản ánh một thị trường đang ở trạng thái "căng thẳng trong ổn định". Mặc dù không có những đợt tăng giá phi mã, nhưng mức giá này vẫn nằm ở vùng cao so với lịch sử trước dịch bệnh, đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam cần có chiến lược quản trị rủi ro giá hàng hóa hiệu quả, ưu tiên các hợp đồng mua kỳ hạn hoặc đa dạng hóa nguồn cung để giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động thị trường quốc tế.

Thông tin tổng hợp và nhận định mang tính chất tham khảo cho thị trường năng lượng tuần 01/05/2026 - 31/05/2026.