Không khó để bắt gặp một nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam mở Gemini, ChatGPT hay Claude để hỏi về một mã cổ phiếu, nhờ tóm tắt báo cáo tài chính, hoặc yêu cầu “phân tích kỹ thuật giúp tôi”. Ở phía tổ chức, nhiều công ty chứng khoán và quản lý quỹ cũng bắt đầu đưa các tác nhân AI vào quy trình nghiên cứu, viết báo cáo và chăm sóc khách hàng.
Cũng như mọi công cụ khác từng xuất hiện trên thị trường – từ phần mềm phân tích kỹ thuật, bảng tính, đến robot giao dịch – câu hỏi then chốt vẫn không đổi: công cụ mới này có giúp tăng hiệu suất đầu tư hay không?
Có thể khá bất ngờ, nhưng phần lớn dữ liệu công khai hiện nay đang nghiêng về câu trả lời: chưa – và rất có thể là không, ít nhất là nếu chúng ta kỳ vọng AI tự nó tạo ra lợi nhuận vượt trội.
Quỹ chủ động Việt Nam: không vượt trội bền vững, hai năm gần nhất còn đi lùi
Nếu AI thực sự là “vũ khí bí mật” giúp tăng lợi nhuận, nơi đầu tiên chúng ta kỳ vọng thấy kết quả là các quỹ đầu tư chủ động. Họ có đội ngũ phân tích, có ngân sách công nghệ và có động lực rất lớn để thắng thị trường. Nhưng số liệu công khai ba năm qua không cho thấy một bước nhảy nào.
Cần công bằng: năm 2024 là một năm tốt của quỹ cổ phiếu, khi bình quân nhóm quỹ vượt VN-Index gần 8 điểm %. Nhưng năm 2025 đảo chiều hoàn toàn: VN-Index tăng gần 41%, bình quân nhóm quỹ chỉ được khoảng một nửa, và chỉ 10/77 quỹ theo kịp chỉ số. Sang 2026, dù chỉ số gần như đi ngang sau 9 tháng, bình quân nhóm quỹ vẫn âm hơn 7%. Gộp cả giai đoạn từ đầu năm 2024, một nhà đầu tư nắm giữ “quỹ bình quân” ước lãi khoảng 32%, trong khi VN-Index tăng khoảng 57%.
Lưu ý: số bình quân tính cho toàn bộ nhóm quỹ cổ phiếu (gồm quỹ mở, quỹ đóng và cả một số ETF), nên chỉ gần đúng với nhóm quỹ chủ động. Dòng cộng dồn được tính bằng cách nhân gộp các mức bình quân theo từng giai đoạn, nên chỉ là ước tính.
Lý do được các quỹ đưa ra khá nhất quán: đà tăng tập trung vào vài cổ phiếu vốn hoá lớn. SSIAM cho biết hệ sinh thái Vingroup và Gelex đóng góp tới 75% mức tăng của VN-Index năm 2025. Lời giải thích này hoàn toàn hợp lý. Nhưng nó cũng cho thấy một điều: thị trường vẫn vận hành theo những cách mà AI không giúp các nhà quản lý quỹ đoán trước được.
Tất nhiên, không thể nói AI là nguyên nhân khiến quỹ thua thị trường. Điều có thể nói là: ba năm sau khi công cụ này phổ biến, không có dấu hiệu nào cho thấy nó giúp nhóm quỹ chủ động Việt Nam làm tốt hơn một cách có hệ thống.
Quỹ chủ động nước ngoài: kết quả còn kém hơn
Ở Mỹ – thị trường có nhiều quỹ dùng AI nhất – bức tranh còn rõ hơn. Mỗi năm, S&P Dow Jones Indices công bố báo cáo SPIVA so sánh quỹ chủ động với chỉ số. Với nhóm quỹ cổ phiếu vốn hoá lớn, tỷ lệ quỹ thua S&P 500 đã tăng liên tục trong ba năm kể từ khi ChatGPT ra mắt.
Năm 2022, chỉ 51% quỹ thua S&P 500, mức gần như hoà. Đến năm 2025, con số này là 79%, cao hơn mức 65% của năm 2024 và là năm tệ thứ tư trong lịch sử 25 năm của SPIVA. Ngay cả tài khoản của các nhà đầu tư tổ chức cũng không khá hơn: 67% thua S&P 500 năm 2025, tính trước phí.
Tuy nhiên, có hai điểm cần nói rõ để bài viết không đi quá xa so với dữ liệu:
Quỹ chủ động thua chỉ số không phải chuyện mới. Năm 2021, trước ChatGPT, 85% quỹ vốn hoá lớn Mỹ thua S&P 500. Trung bình dài hạn khoảng 64%. Vì vậy, chính xác hơn phải nói: AI chưa đảo ngược được xu hướng này, thậm chí giai đoạn AI bùng nổ lại trùng với những năm khó nhất.
Không phải nơi nào cũng thế. Năm 2025, phần lớn quỹ vốn hoá lớn Trung Quốc và Đài Loan thắng chỉ số. Nhưng đó là câu chuyện của từng thị trường, không phải bằng chứng AI giúp quỹ thắng.
Điều đáng suy nghĩ là: những tổ chức có điều kiện tốt nhất để khai thác AI – dữ liệu, nhân sự, ngân sách – vẫn không biến được nó thành hiệu suất vượt trội.
AI tự động hoá quy trình, kể cả quy trình sai
Vậy AI thực sự giỏi ở đâu? Câu trả lời ngắn gọn: tự động hoá quy trình. Đọc 50 báo cáo tài chính trong một buổi sáng, viết một đoạn mã lấy dữ liệu giá, kiểm thử một ý tưởng giao dịch trên 10 năm lịch sử, đặt lệnh theo điều kiện – những việc trước đây mất cả tuần giờ chỉ còn vài phút.
Nhưng hãy nghĩ về AI như một động cơ mạnh hơn lắp vào chiếc xe của bạn. Nếu bạn đang đi đúng đường, bạn sẽ đến nơi nhanh hơn. Nếu bạn đang đi sai đường, bạn sẽ lạc xa hơn, nhanh hơn. Động cơ không biết đường.
Vấn đề nằm ở chỗ: quy trình đầu tư của phần lớn nhà đầu tư cá nhân vốn đã sinh ra nhiễu. Mua theo tin đồn, bán theo cảm xúc, đổi chiến lược sau mỗi lần thua lỗ. Khi quy trình đó được giao cho một tác nhân AI , nó không tự nhiên tốt lên. Nó chỉ chạy nhanh hơn, đều đặn hơn, và không bao giờ mệt mỏi.
Một hệ quả rất cụ thể là chi phí. Khi ra quyết định dễ hơn, người ta giao dịch nhiều hơn. Mỗi vòng mua – bán trên TTCK Việt Nam tốn khoảng 0,16% giá trị (giả định phí 0,03% mỗi chiều và thuế 0,1% khi bán; mức phí thực tế tùy công ty chứng khoán ):
Nói cách khác, một tác nhân AI xoay vòng danh mục 5 lần mỗi tháng phải tạo ra lợi thế khoảng 9,6% mỗi năm chỉ để hòa vốn – tương đương cả một năm lợi nhuận tốt của nhiều quỹ chuyên nghiệp. Ngay cả khi phí giao dịch đã rất thấp, giao dịch dày vẫn là một gánh nặng.
AI không lọc nhiễu thay bạn. Nó sản xuất nhiễu nhanh hơn – và có thể dẫn đến thua lỗ nhanh hơn.
AI không làm được gì: đưa dữ liệu và bảo nó “kiếm lời”
Nhiều người hình dung AI như một chuyên gia biết tuốt: nạp dữ liệu vào, hỏi “nên mua gì”, rồi làm theo. Một thí nghiệm công khai cuối năm 2025 đã làm đúng điều đó – với tiền thật.
Phòng nghiên cứu Nof1 tổ chức cuộc thi Alpha Arena: sáu mô hình ngôn ngữ hàng đầu, mỗi mô hình nhận 10.000 USD, cùng một câu lệnh và cùng một bộ dữ liệu, tự giao dịch hợp đồng phái sinh tiền số trên sàn Hyperliquid.
Bốn trong sáu mô hình mất từ 31% đến 63% vốn chỉ trong 17 ngày. GPT-5 – mô hình đứng sau ChatGPT – xếp cuối cùng. Ngay cả Claude, mô hình mà nhiều người dùng để viết mã và phân tích, cũng lỗ hơn 30%. Chính nhà sáng lập Nof1, ông Jay Azhang, thừa nhận hiện chưa thể giao tiền trực tiếp cho một mô hình ngôn ngữ rồi để nó tự giao dịch.
Còn hai mô hình có lãi thì sao? 17 ngày trên thị trường tiền số là quá ngắn để phân biệt kỹ năng với may mắn. Điều đáng chú ý nhất không phải ai thắng, mà là cùng dữ liệu, cùng câu lệnh, kết quả trải từ +22% đến −63%. Một hệ thống có lợi thế thật sự sẽ không cho ra kết quả ngẫu nhiên như vậy.
Thí nghiệm dài hạn hơn cũng cho kết luận tương tự. AI EQ, quỹ ETF được giới thiệu là quỹ đầu tiên do AI quản lý (dựa trên IBM Watson), ra mắt năm 2017. Đến đầu năm 2022, quỹ tăng 57%, trong khi S&P 500 (tính cả cổ tức) tăng 84%. Các đánh giá sau này cũng ghi nhận quỹ thua S&P 500 kể từ khi thành lập.
Vì sao? Có một lý do rất đơn giản. Mô hình ngôn ngữ học từ dữ liệu công khai, nên câu trả lời của nó về cơ bản là quan điểm đồng thuận. Mà thị trường không trả tiền cho sự đồng thuận, vì điều ai cũng biết đã nằm sẵn trong giá. Nếu một triệu nhà đầu tư cùng hỏi một AI và nhận cùng một câu trả lời, câu trả lời đó không thể là lợi thế của ai cả.
AI như một cái loa, không phải một giọng hát
Nói như trên không có nghĩa AI vô dụng. Ngược lại, AI cực kỳ hữu ích trong ba việc mà mọi hệ thống đầu tư nghiêm túc đều cần: lập trình, kiểm thử và tự động hoá. Một ý tưởng giao dịch trước đây cần một lập trình viên vài tuần để viết và kiểm thử, nay có thể hoàn thành trong vài ngày.
Hãy hình dung AI như một cái loa. Loa tốt giúp giọng hát hay vang xa hơn. Nhưng nếu người hát sai nhạc, cái loa chỉ làm cả khán phòng nghe rõ hơn lỗi sai đó. Trên thị trường, “giọng hát” là lợi thế đầu tư của bạn; AI là cái loa.
Có thể tóm tắt mối quan hệ này trong một bảng đơn giản:
Phần lớn tranh luận “AI có giúp kiếm tiền không” bỏ qua bối cảnh của nhà đầu tư. AI chỉ thay đổi tốc độ, không thay đổi hướng đi. Câu hỏi đúng không phải là “AI có giỏi không”, mà là “tôi có giỏi không ?” Khái niệm này liên kết chặt chẽ hiệu suất đầu tư với người sử dụng AI .
Một cách tự kiểm tra đơn giản: nếu bạn không thể viết ra quy tắc ra quyết định của mình trong vài dòng, và chưa từng kiểm tra nó trên dữ liệu quá khứ, thì bạn chưa có điều gì để AI khuếch đại – ngoài nhiễu.
Hãy kỳ vọng vào con người trước
Dữ liệu ba năm qua cho một thông điệp nhất quán. Ở Việt Nam, năm 2025 chỉ 10/77 quỹ cổ phiếu thắng VN-Index, và năm 2026 cũng chưa khá hơn. Ở Mỹ, tỷ lệ quỹ vốn hoá lớn thua S&P 500 đã tăng từ 51% lên 79% trong ba năm AI bùng nổ. Và khi được giao tiền thật, phần lớn mô hình AI hàng đầu đã thua lỗ nặng.
Không có số liệu nào trong số đó chứng minh AI làm hiệu suất tệ đi. Nhưng cũng không có số liệu nào cho thấy AI tự nó làm hiệu suất tốt lên.
AI là một công cụ mạnh – có lẽ là công cụ mạnh nhất mà nhà đầu tư cá nhân từng có trong tay. Nhưng giống mọi công cụ trước đó, nó không tạo ra lợi thế khi tất cả mọi người đều có quyền truy cập. Nó chỉ làm cho lợi thế có sẵn lớn hơn, hoặc làm cho nhiễu có sẵn ồn ào hơn.
Vì vậy, nếu muốn hiệu suất đầu tư tăng lên, có lẽ chúng ta nên kỳ vọng nhiều hơn ở phần con người: khả năng đặt giả thuyết, kiểm chứng bằng dữ liệu, chấp nhận khi giả thuyết sai, và giữ kỷ luật khi nó đúng. Khi phần con người đã vững, AI sẽ là một đòn bẩy thật sự. Khi chưa, hãy cẩn thận với chiếc loa trong tay mình.