Bí ẩn 2,5 tỷ USD khiến Chủ tịch FED Jerome Powell bị điều tra: Góc khuất dưới lòng đất của ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới

Trong nhiều tháng qua, việc cải tạo trụ sở Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tại Washington đã trở thành điểm nóng gây căng thẳng giữa Nhà Trắng và tổ chức được coi là ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới.

Ngày 11/1, Chủ tịch Fed Jerome Powell cho biết Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) đã đưa ra các trát triệu tập của bồi thẩm đoàn, mở đường cho khả năng truy tố hình sự liên quan đến dự án cải tạo đang diễn ra.

Chi phí của dự án này đã phình lên mức 2,5 tỷ USD và các đồng minh của Nhà Trắng trước đó đã nhiều lần thúc đẩy việc mở một cuộc điều tra. Chủ tịch Powell mô tả động thái của Bộ Tư pháp là một chiến dịch gây sức ép do Nhà Trắng dẫn dắt.

Bất kỳ bằng chứng nào về quản lý yếu kém hay gian lận như phía Nhà Trắng ám chỉ đều có thể trở thành cái cớ hữu ích để loại bỏ Chủ tịch Powell, người liên tục bị công kích vì duy trì mức lãi suất cao hơn so với phía Washington mong muốn.

Buộc tội

Giới truyền thông cho hay những người chỉ trích Powell đã tập trung vào một số chi tiết trong thiết kế tòa nhà mà họ cho là phô trương, bao gồm các mái nhà phủ cây xanh và việc cải tạo thang máy.

Tuy nhiên, Fed cho biết chi phí của dự án chủ yếu xuất phát từ những thách thức trong thi công, đặc biệt là xây dựng dưới lòng đất, tại khu vực vốn từng là đầm lầy gần Tidal Basin, dọc theo sông Potomac.

Thêm nữa, việc cải tạo và mở rộng đối với tòa nhà lịch sử từ năm 1937 của trụ sở Fed cùng với một tòa nhà liên bang liền kề được xây dựng từ năm 1931 đã gặp nhiều trở ngại, khiến chi phí cho đợt đại tu vốn đã quá hạn này tăng hơn 30% kể từ năm 2023.

Công việc gia cố nền móng cho phần mở rộng trụ sở Fed khó khăn đến mức các nhà thầu phụ trách đã nhận được một giải thưởng năm 2025 về “sự xuất sắc trong việc đối mặt với nghịch cảnh” do Washington Building Congress, một hiệp hội ngành xây dựng, trao tặng.

Bất chấp điều đó, các quan chức trong chính quyền Trump đổ lỗi cho việc chi tiêu lãng phí là nguyên nhân dẫn tới đội vốn. Trong một lá thư ngày 10/7 gửi Chủ tịch Powell, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Russell Vought mô tả dự án là một cuộc “đại tu phô trương”, với “vườn sân thượng trên mái”, “phòng ăn và thang máy dành cho VIP” cùng nhiều tiện ích xa xỉ khác.

Tuy nhiên, Chủ tịch Powell đã bảo vệ dự án cải tạo trụ sở Fed, đồng thời cho biết mọi khoản tiền ngân sách sử dụng là minh bạch. Trong thư phản hồi gửi Vought ngày 17/7, ông cho biết các khu vườn thực chất chỉ là mái xanh, còn thang máy được mở rộng nhằm đáp ứng nhu cầu tiếp cận cho người khuyết tật.

Trong một video và tuyên bố bằng văn bản ngày 11/1, Powell nói rằng động thái của DOJ “nên được nhìn nhận trong bối cảnh rộng hơn của những đe dọa và sức ép liên tục từ chính quyền”.

Dự án ngay từ đầu đã được xác định là rất phức tạp, với chi phí ước tính ban đầu khoảng 1,9 tỷ USD. Công tác xây dựng tại Tòa nhà Marriner S. Eccles của Hội đồng Thống đốc Fed và tòa nhà Federal Reserve East liền kề bao gồm việc bổ sung không gian văn phòng mới, loại bỏ amiăng và chì, cũng như thay thế các hệ thống cơ điện đã lỗi thời.

Cả Tòa nhà Eccles, vốn là một công trình khắc khổ do kiến trúc sư Paul Cret thiết kế và được Tổng thống Franklin D. Roosevelt khánh thành, lẫn tòa nhà East đều chưa từng được cải tạo toàn diện kể từ khi được xây dựng cách đây gần một thế kỷ.

Năm 2021, Văn phòng Tổng Thanh tra (OIG) của Fed đã ban hành một báo cáo nêu rõ cách Hội đồng Thống đốc có thể cải thiện việc lập kế hoạch và quản lý công tác cải tạo. OIG không phát hiện bằng chứng về gian lận hay lãng phí, đồng thời khẳng định hội đồng đã tuân thủ các tiêu chuẩn của ngành và của chính phủ.

Bên cạnh đó, giá thép tăng vọt vào năm 2021, ngay trước khi dự án khởi công, cũng khiến tiến độ bị đình trệ và đội vốn. Thêm nữa, bất kỳ dự án xây dựng nào trong khu vực được gọi là “lõi tượng đài” của Washington đều phải chịu sự giám sát của hàng loạt hội đồng thiết kế, qua đó làm chậm tiến độ.

Việc cải tạo các công trình xây dựng từ thời “Kinh tế Mới” (New Deal) cũng phải đáp ứng các tiêu chuẩn an ninh liên bang được áp dụng sau các vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, khiến tiến độ càng bị chậm hơn.

Tuy nhiên, những phần khó khăn nhất của dự án cải tạo lại nằm dưới lòng đất.

Không an toàn

Giới truyền thông cho hay một số hạng mục cải tạo trụ sở Fed đòi hỏi phải đào sâu đáng kể. Việc mở rộng khuôn viên Fed bao gồm chuyển đổi một bãi đỗ xe nằm dưới Tòa nhà Eccles thành không gian văn phòng bổ sung.

Một phần mở rộng năm tầng ở phía bắc Tòa nhà East cũng có thêm bốn tầng nằm dưới mặt đất, vốn là một giải pháp phổ biến tại Washington, nơi chiều cao công trình bị giới hạn và các tầm nhìn lịch sử được bảo vệ.

Bên dưới bãi cỏ phía nam của Tòa nhà East, một bãi đỗ xe 318 chỗ đang được xây dựng. Theo Fed, mực nước ngầm đang cao hơn so với dự đoán ban đầu của các tòa nhà xây dựng.

Việc xây dựng một tầng hầm mới bên dưới một công trình hiện hữu là một nhiệm vụ khổng lồ. Berkel and Company Contractors, một nhà thầu chuyên về móng, đã phải hạ thấp tấm sàn mà tòa nhà đang đứng, vừa gia cố kết cấu bên trên vừa đào đất bên dưới.

Mặc dù công ty từ chối bình luận nhưng một video đăng trên YouTube giải thích rằng Berkel đã xây dựng một hệ thống giằng phía trên tấm sàn để có thể phá dỡ và hạ thấp cao độ tầng hầm hơn 20 foot. Công việc này đòi hỏi tới 1.000 cọc vi mô, các cấu kiện thép móng sâu được sử dụng trong những điều kiện nền đất không cho phép dùng cọc truyền thống.

Việc đào bới dưới các công trình lịch sử là cực kỳ tốn kém. Một đề xuất gia cố Lâu đài Smithsonian từ thế kỷ 19 để chống rung chấn động đất bằng cách mở rộng không gian dưới lòng đất từng có tổng chi phí lên tới 2 tỷ USD trước khi bị hủy bỏ. Việc xây dựng dọc theo National Mall cũng không hề dễ dàng. Phần lớn diện tích đất này vốn không tồn tại cách đây một thế kỷ.

Theo kiến trúc sư cảnh quan Phia Sennett đã viết trên trang web của Quỹ Bảo tồn Lịch sử Quốc gia, những vùng Tidal Basin và khu vực xung quanh được bồi đắp từ trầm tích nạo vét từ sông Potomac và xây dựng trên một loạt các con suối.

Bởi vậy việc xây dựng những dự án như Bảo tàng Lịch sử và Văn hóa Người Mỹ gốc Phi của Smithsonian tương tự cải tạo trụ sở Fed tốn rất nhiều công sức khi các kiến trúc sư đã phải thiết kế một “bồn tắm” khổng lồ nhằm ngăn nước ngầm xâm nhập.

Chi phí xây dựng cho bảo tàng khai trương năm 2016 này đã lên tới 540 triệu USD, cao hơn 50% so với ước tính ban đầu. Tương tự, tổng chi phí cho Đài tưởng niệm và Bảo tàng Quốc gia ngày 11/9, một dự án khác với các yêu cầu thi công ngầm phức tạp và nhiều bên liên quan, đã tăng lên 1 tỷ USD trước khi việc xây dựng bị tạm dừng vào năm 2011. Chi phí cuối cùng của dự án này được báo cáo ở mức 700 triệu USD.

Do đó, việc cải tạo trụ sở Fed được cho là điều dễ hiểu với những chuyên gia xây dựng.

Trong phiên điều trần trước Quốc hội vào tháng 6, đích thân Chủ tịch Powell thừa nhận đây là một dự án đầy thách thức.

“Không ai đang tại vị lại muốn thực hiện một cuộc cải tạo lớn đối với một tòa nhà lịch sử trong nhiệm kỳ của mình,” ông nói. “Chúng tôi quyết định làm vì, thành thật mà nói, khi tôi còn là thống đốc phụ trách hành chính, trước khi trở thành chủ tịch, tôi đã hiểu rõ rằng Tòa nhà Eccles thực sự cần một cuộc cải tạo nghiêm túc đến mức nào. Nó chưa từng được đại tu. Nó không thực sự an toàn và cũng không chống thấm nước.”

Dự án cải tạo trụ sở Fed được thực hiện bởi Fortus, một liên doanh giữa công ty tư vấn thiết kế Hà Lan Arcadis và hãng kiến trúc có trụ sở tại Washington, DC là Quinn Evans. Arcadis chuyên về kỹ thuật và khả năng chống chịu, bao gồm cả hạ tầng nước. Quinn Evans từng dẫn dắt nhiều dự án trùng tu phức tạp, trong đó có Ga Trung tâm Michigan ở Detroit và trụ sở Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ.

*Nguonf: Fortune, BI