Chân dung Alexandr Wang - Thiên tài AI được Zuckerberg chi 371 nghìn tỷ đồng chiêu dụ về Meta

Trong một ngành mà mọi ông lớn đều đốt tiền mua công nghệ, Zuckerberg chọn chiêu dụ một con người.

Con trai của hai nhà vật lý quốc phòng ở "thành phố bom nguyên tử"

Wang sinh tháng 1/1997 tại Los Alamos, bang New Mexico, Mỹ. Đây không phải một thị trấn bình thường. Los Alamos là nơi nước Mỹ chế tạo quả bom nguyên tử đầu tiên trong Thế chiến II, và cho đến nay vẫn là trụ sở của Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos, một trong những cơ sở nghiên cứu quốc phòng lớn nhất thế giới.

Cả cha và mẹ Wang đều là người nhập cư Trung Quốc, làm việc tại phòng thí nghiệm này với tư cách nhà vật lý trong các dự án quốc phòng, theo tường thuật của tạp chí Fortune trong bài phóng sự dài tháng 6/2025. "Cha mẹ tôi là những nhà khoa học xuất sắc ở Los Alamos, đã đóng góp rất nhiều cho lĩnh vực của họ. Tôi muốn làm một điều gì đó có tác động tương đương, hoặc lớn hơn thế", Wang nói trong bài diễn thuyết TED tháng 4/2022.

Wang tốt nghiệp trung học sớm một năm, đậu vào Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) ngành toán và khoa học máy tính. Nhưng trước khi nhập học, anh lấy một năm nghỉ giữa, chuyển thẳng tới Thung lũng Silicon và xin vào làm kỹ sư tại Quora, nền tảng hỏi đáp nổi tiếng. Tại đây, Wang gặp Lucy Guo, nhà thiết kế sản phẩm sau này trở thành đồng sáng lập Scale AI cùng anh, theo tạp chí Entrepreneur.

Hộp đồ ăn bị trộm và ý tưởng tỷ đô

Ý tưởng cho Scale AI đến khi Wang quay lại MIT. Anh kể với báo El País (Tây Ban Nha) rằng trong ký túc xá, có ai đó liên tục lấy trộm đồ ăn trong tủ lạnh chung. Wang lắp camera và thử xây dựng một chương trình AI để xử lý video, tìm ra thủ phạm. Anh không bao giờ tìm được kẻ trộm, đơn giản vì lượng video quá lớn và AI khi đó không đủ thông minh để phân tích.

Nhưng thất bại đó cho Wang một nhận thức quan trọng: AI không chậm vì thiếu thuật toán hay thiếu sức mạnh tính toán, mà chậm vì thiếu dữ liệu được gắn nhãn đúng cách. Nói đơn giản, mọi hệ thống AI đều cần hàng triệu mẫu dữ liệu được con người phân loại thủ công trước khi có thể tự học: ảnh nào là mèo, ảnh nào là chó, câu nào mang ý tích cực, câu nào tiêu cực. Quá trình đó tốn thời gian, tốn tiền, và gần như không ai muốn làm.

Năm 2016, khi mới 19 tuổi, Wang bỏ MIT và cùng Lucy Guo thành lập Scale AI tại San Francisco, chuyên cung cấp dịch vụ gắn nhãn dữ liệu cho các công ty AI. "Tôi 19 tuổi và cần bắt tay vào làm", anh nói với Fortune.

Làm được việc không ai muốn làm, trở thành doanh nghiệp không thể thay thế

Scale AI không xây dựng mô hình AI. Công ty này làm công đoạn phía trước: dọn dẹp, phân loại và gắn nhãn dữ liệu để các mô hình AI có thể học từ đó. Nghe không hào nhoáng, nhưng đây là nút thắt cổ chai của toàn bộ ngành. OpenAI, Meta, Microsoft, Google và cả Bộ Quốc phòng Mỹ đều trở thành khách hàng, theo Forbes.

Ba năm sau khi thành lập, Scale AI được định giá trên 1 tỷ USD. Đến 2021, con số đó lên 7 tỷ USD. Năm 2024, doanh thu đạt khoảng 870 triệu USD, theo số liệu được Entrepreneur dẫn. Ở tuổi 24, Wang trở thành tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới theo xếp hạng của Forbes năm 2022. Đến tháng 4/2025, Forbes ước tính tài sản ròng của anh ở mức 3,6 tỷ USD.

Nhưng Wang không chỉ xây công ty. Anh xây quan hệ ở một tầng khác. Tháng 11/2023, Wang tổ chức một hội nghị kín ba ngày tại khu nghỉ dưỡng Montage Deer Valley ở Utah, mời khoảng 100 lãnh đạo AI, nhà đầu tư mạo hiểm, quan chức Lầu Năm Góc và chuyên gia chính sách để bàn về an ninh quốc gia và AI, theo Fortune. Hình ảnh đáng nhớ nhất: một thanh niên 26 tuổi ngồi cạnh các tướng đầu bạc của Lầu Năm Góc, bàn về cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc. Một người tham dự mô tả Wang lúc đó là "người dẫn chương trình ăn nói rất tốt, nhưng rõ ràng có một chương trình nghị sự để bán".

14,3 tỷ USD để chiêu dụ một bộ óc

Mối quan hệ giữa Wang và Zuckerberg hình thành trước khi có thương vụ. Theo tạp chí Global Finance, hai người đã dành thời gian cùng nhau tại nhà riêng của Zuckerberg ở Palo Alto và Lake Tahoe, thảo luận về tương lai AI và vai trò Scale AI có thể đóng trong chiến lược của Meta.

Tháng 6/2025, Meta công bố đầu tư 14,3 tỷ USD để mua 49% cổ phần Scale AI, nâng định giá công ty lên 29 tỷ USD. Riêng phần cổ phần cá nhân của Wang trong thương vụ này trị giá khoảng 5 tỷ USD, theo Yahoo Finance. Wang rời ghế Giám đốc điều hành Scale AI, sang Meta giữ chức Giám đốc AI, dẫn dắt đơn vị mới mang tên Meta Superintelligence Labs, báo cáo trực tiếp với Zuckerberg .

Đây là thương vụ lớn thứ hai trong lịch sử Meta, chỉ sau vụ mua WhatsApp 19 tỷ USD năm 2014 về quy mô, nhưng khác biệt hoàn toàn ở bản chất. Lần đó Meta mua một ứng dụng có sẵn 600 triệu người dùng. Lần này, trang công nghệ TECHi bình luận thẳng: về bản chất, 14,3 tỷ USD là giá để chiêu dụ một người duy nhất.

Đôi Crocs rằn ri, triết lý MEI, và câu nói về chuyện lập gia đình

Tại Meta Connect 2026 ngày 23/9, Wang bước lên sân khấu cùng Zuckerberg , đi đôi Crocs rằn ri, trình bày về Muse, trợ lý AI cá nhân mới của Meta. Theo ước tính của nhà đầu tư công nghệ Adam Khoo trên mạng xã hội X, các sản phẩm AI mới dưới sự lãnh đạo của Wang đã góp phần đẩy vốn hoá Meta tăng khoảng 200 tỷ USD kể từ khi anh gia nhập. "Mọi người nghĩ Zuckerberg điên khi trả 5 tỷ USD cho một người. Giờ nhìn lại, câu hỏi không phải người này đắt bao nhiêu, mà là người này tạo ra bao nhiêu giá trị", Khoo viết.

Doanh thu quảng cáo của Meta trong năm tài chính 2025 đạt 56,3 tỷ USD, tăng 33%, với công cụ sáng tạo AI tăng gấp đôi từ 4 triệu lên 8 triệu nhà quảng cáo chỉ trong bốn tháng, theo Forbes. Mô hình Muse Spark do nhóm Wang phát triển đã đưa Meta trở lại bản đồ AI sau nhiều năm bị coi là tụt hậu so với OpenAI, Anthropic và Google, theo CNBC.

Ngoài sân khấu, Wang là kiểu người đàn ông khó xếp vào khuôn mẫu tỷ phú công nghệ thông thường. Triết lý tuyển dụng của anh gói gọn trong ba chữ MEI: Merit, Excellence, Intelligence, tức chỉ nhìn năng lực, không nhìn bằng cấp hay xuất thân, theo LeaderBiography. Khi được hỏi về chuyện lập gia đình, Wang từng nói anh có thể đợi tới khi công nghệ thần kinh tiến bộ hơn rồi mới tính, một câu trả lời vừa hài hước vừa cho thấy anh sống trong thế giới của AI theo đúng nghĩa đen.

Ở tuổi 29, Wang giữ trong tay quyền lực AI lớn nhất tại một trong những công ty công nghệ giá trị nhất hành tinh, đối đầu trực tiếp với Sam Altman của OpenAI và Google DeepMind. Hành trình của anh bắt đầu từ một hộp đồ ăn bị trộm mà không ai tìm ra thủ phạm, và kết thúc (tạm thời) bằng việc trở thành nhân sự được trả giá đắt nhất trong lịch sử ngành công nghệ. Câu chuyện đó nhắc lại một điều đơn giản mà mọi người đàn ông tham vọng đều nên ghi nhớ: trong kỷ nguyên AI, tiền có thể mua được công nghệ, nhưng bộ óc biết cách biến công nghệ thành tiền thì chỉ có thể chiêu dụ.